À la recherche du temps perdu

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gecorrigeerde drukproef van À la recherche du temps perdu: Du côté de chez Swann

À la recherche du temps perdu (Op zoek naar de verloren tijd) is een roman van Marcel Proust. Het werk is geschreven tussen 1908 en 1922.

De romancyclus werd uitgegeven in zeven delen, tussen 1913 en 1927. De laatste drie delen zijn pas uitgegeven na de dood van Proust. Het boek is meer dan een opeenvolging van gebeurtenissen. In tegenstelling tot wat velen denken, bezint de auteur zich in zijn roman over literatuur, en schrijft hij niet over zijn eigen herinneringen. Proust is zijn boek begonnen met het woord 'ik', waardoor men dacht dat het verhaal autobiografisch was, en naliet de essentie ervan te achterhalen.

Indeling[bewerken]

De roman is in 7 delen verschenen:

  1. 1913 Du côté de chez Swann (in eigen beheer bij Grasset in 1913, later in een aangepaste versie bij Gallimard in 1919)
    Nederlandse vertaling: De kant van Swann (1979) door C.N. Lijsen, M.E. Veenis-Pieters en Thérèse Cornips. In 2009 geheel hervertaald door Thérèse Cornips.
  2. 1918 À l'ombre des jeunes filles en fleurs (bij Gallimard in 1919, heeft in datzelfde jaar ook de Goncourt-prijs gewonnen).
    Nederlandse vertaling: In de schaduw van de bloeiende meisjes (1985) door C.N. Lijsen en Thérèse Cornips.
  3. 1920 Le côté de Guermantes (in 2 delen verschenen bij Gallimard in 1920-1921).
    Nederlandse vertaling: De kant van Guermantes (1986) door Thérèse Cornips.
  4. 1922 Sodome et Gomorrhe (bij Gallimard in 1921-1922).
    Nederlandse vertaling: Sodom en Gomorra (1991) door Thérèse Cornips.
  5. 1923 La Prisonnière.
    Nederlandse vertaling: De gevangene (1995) door Thérèse Cornips.
  6. 1925 Albertine disparue (oorspronkelijke titel: La fugitive).
    Nederlandse vertaling: De voortvluchtige (1996) door Thérèse Cornips.
  7. 1927 Le temps retrouvé.
    Nederlandse vertaling: De tijd hervonden (1999) door Thérèse Cornips.

Uit de lijst blijkt dat het schrijfproces en het publicatieproces parallel verliepen. De visie die Proust op zijn roman had, heeft zich in de loop van dit proces verder ontwikkeld. Het idee om het verhaal in zeven delen op te splitsen was geen vooraf bedachte keuze.

Het eerste deel begint met een stroom herinneringen die de verteller in een toestand van halve slaperigheid brengt, namelijk het moment waarop het zelfbewustzijn voldoende in slaap is gewiegd opdat de rede niet meer tegen de meest onwaarschijnlijke dromen zou ingaan. Zo roept de verteller verschillende beelden op uit zijn kindertijd in het dorpje Combray. Aan de hand van deze herinneringen en gewaarwordingen reist hij er in zijn dromen naar terug.

Alleen de onvrijwillige herinnering aan een madeleine die is gedoopt in een kopje thee slaagt erin om de ingedommelde delen van zijn geheugen wakker te schudden en gevoelens en gewaarwordingen uit zijn kindertijd terug op te roepen. Combray, het eerste deel, toont alle beweegredenen van het geheugen aan die de rode draad vormen doorheen de hele roman. De ontknoping is te lezen in Le Temps retrouvé (De teruggevonden tijd). Un amour de Swann (Een liefde van Swann), het tweede deel van Du côté de chez Swann, wordt vaak afzonderlijk gepubliceerd. Dit werk gaat over de hartstochtelijke verwikkelingen tussen Charles Swann en Odette de Crécy. Het is een tamelijk kort en losstaand deel en wordt hierom beschouwd als een goede inleiding op Op zoek naar de verloren tijd. In het onderwijs komt dit deel dan ook het meest aan bod. Lezers van middelbare leeftijd of jongvolwassenen herkennen zich in dit portret van de verliefde Swann die zijn liefde voelt sterker worden naarmate hij meer tegenkanting ondervindt.

Analyse[bewerken]

Samenvatting[bewerken]

Het is niet eenvoudig om Op zoek naar de verloren tijd samen te vatten zonder er een karikatuur van te maken, zoals in de sketch van Monty Pythons Wedstrijd van beste samenvatting van Proust in 15 seconden. [bron?] In wat volgt, worden de belangrijkste elementen van de verhaallijn bij wijze van geheugensteun op een rijtje gezet.

De verteller is een overgevoelige jongeman, geboren in een rijke familie op het einde van de 19de eeuw, die schrijver wil worden. Zijn mondaine aspiraties houden hem echter lange tijd van dit idee af. Aangetrokken door de schijn van de aristocratie en de idyllische vakantieplekjes buiten de stad (zoals Balbec, een stad in Normandië waarvoor de stad Cabourg model stond) ontdekt hij naarmate hij opgroeit ook de wereld, de liefde en de homoseksualiteit. Door ziekte en oorlog raakt hij van de wereld afgesloten en beseft hij hoe leeg zijn mondaine aspiraties wel waren en hoe hij door zijn aanleg voor het schrijverschap de verloren tijd vast kan leggen.

Zie ook het essay Comment le petit Marcel est devenu écrivain van Gérard Genette.

Aandachtspunten[bewerken]

Prousts aanpak is paradoxaal: via een detailonderzoek van zijn eigen leven dat zich in een heel specifiek milieu afspeelt (de hogere bourgeoisie en de Franse aristocratie van het begin van de 20ste eeuw) snijdt Proust universele thema's aan.

De filosofie en de esthetiek van zijn oeuvre kunnen echter niet volledig los worden gezien van hun tijd.

Zijn stijl blijft erg bijzonder. De lange zinnen en complexe constructies die zijn werk kenmerken doen denken aan de stijl van Saint-Simon, een van de auteurs die Proust het vaakst citeerde. De lezer moet enige moeite doen om de structuur en de eigenlijke betekenis van sommige zinnen te begrijpen. Volgens tijdgenoten was dit ook de manier waarop hij praatte.

Met deze bijzondere stijl geeft Proust aan dat hij de realiteit wil begrijpen in al haar dimensies, volgens alle mogelijke percepties ervan en in alle facetten van het spectrum van de verschillende medespelers. Dit sluit naadloos aan bij een impressionistische benadering: de realiteit heeft slechts betekenis door de werkelijke of ingebeelde waarneming van het onderwerp.

Het spectrum bestaat niet alleen uit de perspectieven van de verschillende medespelers, maar ook uit de verschillende perspectieven van de auteur door de tijd heen: het huidige perspectief, het perspectief van het verleden, dat van het herleefde verleden. Het werk beperkt zich niet enkel tot die psychologische en zelfanalytische dimensie, maar analyseert ook, vaak op een genadeloze manier, de samenleving van zijn tijd: de tegenstellingen tussen de aristocratische sfeer van Guermantes, de burgerparvenu's van Verdurin en de wereld van de bedienden, vertegenwoordigd door Françoise. Doorheen de verschillende delen weerspiegelt Proust de geschiedenis van zijn tijd, gaande van de controversiële Dreyfusaffaire tot de Eerste Wereldoorlog.

Hoofdpersonages[bewerken]

Uitgaven[bewerken]

De huidige beschikbare Franse uitgaven van Op zoek naar de verloren tijd staan hieronder vermeld:

  • Pléaide: uitgave in 4 delen
  • Folio: uitgave in 8 delen
  • Garnier-Flammarion: uitgave in 10 delen
  • Bouquins: uitgave in 3 delen
  • Delcourt: een bewerking tot stripverhaal van ‘Op zoek naar de verloren tijd’, door Stéphane Heuet
  • Quarto: volledige tekst in in-quarto
  • Gallimard: volledige tekst in 1 deel
  • Thélème’s uitgaven: audioboek, bestaande uit 111 cd’s, voorgelezen door André Dussollier, Guillaume Gallienne, Michaël Lonsdale, Denis Podalydès, Robin Renucci en Lambert Wilson.

De artikels op Wikipedia verwijzen doorgaans naar de uitgaven van Garnier-Flammarion.

Waardering[bewerken]

À la recherche du temps perdu wordt thans algemeen beschouwd als een der hoogtepunten uit de Franse en wereldliteratuur. In 1999 eindigde het als tweede in Le Mondes verkiezing van de 100 beste boeken van de eeuw, in 2002 werd het opgenomen in de lijst van belangrijkste boeken uit de wereldliteratuur, samengesteld door de Zweedse Academie.

Verfilmingen[bewerken]

  • Un amour de Swann (Een liefde van Swann) (1984, door Volker Schlöndorff met Jeremy Irons en Ornella Muti)
  • Le temps retrouvé (De teruggevonden tijd) (1999, door Raoul Ruiz met Catherine Deneuve, Emmanuelle Béart en John Malkovich)
  • La Captive (De gevangene) (2000, door Chantal Akerman)
  • À la recherche du temps perdu (Op zoek naar de verloren tijd) (2011, door Nina Companéez)

Zie ook[bewerken]

Bibliografie[bewerken]

  • How Proust can change your life door Alain de Botton, 1997 (vertaald als: Hoe Proust je leven kan veranderen, 1997)
  • Proust et les signes door Gilles Deleuze, 1964
  • Le sexe de Proust door Stéphane Zagdanski, 1994

Literatuur[bewerken]

Het meest omvattende referentiewerk, ook met recente bibliografische gegevens over publicaties over ontstaan van en kritiek op de Recherche:

  • Antoine Compagnon, Annick Bouillaguet en Brian G. Rogers: Dictionnaire Marcel Proust, Honoré Champion, 2004. ISBN 2745309560.

Externe links[bewerken]

  • À la recherche du temps perdu (Op zoek naar de verloren tijd), volledige online editie in de vorm van 1588 geïndexeerde fragmenten voor studie en referenties: www.proust.tv [1]
  • Digitale teksten van de eerste drie delen: Project Gutenberg
  • Digitale tekst van Le Temps retrouvé (De teruggevonden tijd): op Gallica
  • Digitale teksten van de digitale bibliotheek Quebec: À la recherche du temps perdu (Op zoek naar de verloren tijd), editie Gallimard van 1946-1947.
  • Over de onderzoeksterreinen (Illiers-Combray, Parijs en Trouville): de site www.terresdesecrivains.com [2] biedt een korte presentatie,alle richtlijnen voor een bezoek en vooral heel mooie foto’s.
  • La Société des Amis de Marcel Proust et le Musée de Tante Léonie à Illiers-Combray: perso.wandoo.fr/marcelproust/ [3]
  • Zowel amateurs als diegenen die voor professionele redenen op zoek zijn naar bibliografieën zullen niet teleurgesteld worden wanneer ze de site over het onderzoekscentrum Kolb-Proust raadplegen die na volledige digitalisering door het fonds een van de beste bronnen over de schrijver is geworden: [4]
  • Over de woordenschat van ‘Op zoek naar de verloren tijd’: deze pagina maakt een synthese van de resultaten van een statistisch onderzoek over de woorden van la Recherche (Le Vocabulaire de Proust par Étienne BRUNET, Éditions Slatkine Champion 1983).
  • Serie van 50 geschriften over ‘Op zoek naar de verloren tijd’, te lezen op www.maglm.fr [5]