Ágota Kristóf

Ágota Kristóf tussen haar klasgenoten op het Kanizsai Dorottya Gimnázium in Szombathely (1954).
De foto van haar latere echtgenoot, de geschiedenisleraar Béri János, is verwijderd.

detail met Ágota Kristóf (1954)

Ágota Kristóf (Csikvánd, 30 oktober 1935 – Neuchâtel, 27 juli 2011) was een in Zwitserland wonende schrijfster van Hongaarse afkomst. Ze publiceerde voornamelijk Franstalige romans.

Biografie

Ágota Kristóf werd geboren in Hongarije als dochter van Kálmán, onderwijzer en Antónia Turchányi. Haar vader bracht om politieke redenen een aantal jaren in de gevangenis door. Zij en haar twee broers Jenő (Janó of Yano) en Attila (Tila) groeiden op in Kőszeg, nabij de Oostenrijkse grens. Al vanaf zeer jonge leeftijd was lezen haar grote passie. Met 14 jaar werd ze van haar familie gescheiden en kwam ze in een internaat in Szombathely, waar zij ook begon met schrijven. In 1954 huwde ze met János Béri, geschiedenisleraar, die ook politiek actief was.

In 1956, tijdens de gewelddadige onderdrukking van de Hongaarse Opstand door het Russische leger, vluchtte ze op 21-jarige leeftijd met haar man en hun vier maanden oude dochtertje naar Zwitserland via Oostenrijk.

In 1963 huwde ze met de fotograaf Jean-Pierre Baillod. Tijdens het afstompend werk in een uurwerkfabriek schreef ze gedichten, die werden gepubliceerd in een Hongaarstalig tijdschrift. Na vijf jaar stopte ze met het werk in de fabriek en verliet ze haar man. Ze leerde het Frans eerst samen met haar kinderen en later met een beurs van de stad Neuchâtel en begon ook in die taal te schrijven (1970). Ze werd fulltime schrijfster. Tot haar dood woonde Ágota Kristóf bij Neuchâtel. Haar broer Kristóf Attila is journalist en ook schrijver.

De schrijfster

In Hongarije schreef Ágota Kristóf al gedichten. Deze zijn niet gepubliceerd en verloren gegaan door haar de vlucht. Na haar aankomst in Zwitserland schreef Kristóf eerst gedichten die in Parijs werden gepubliceerd in een Hongaarstalig tijdschrift.

Daarna werden van haar toneelstukken in het Frans opgevoerd en hoorspelen uitgezonden voor de Radio Suisse Romande. In deze teksten vormen dialogen een belangrijk onderdeel.

In 1986 verscheen Kristófs eerste Franstalige roman, Het dikke schrift, ontstaan uit autobiografische aantekeningen en oorspronkelijk omgewerkt tot een op zichzelf staand boek. Voor Het dikke schrift ontving Ágota Kristóf de Europese prijs voor Franstalige literatuur.

Dit boek kreeg een vervolg twee jaar later met Het bewijs. Inhoudelijk sloot het verhaal aan. In 1991 kwam De derde leugen uit. Ook dit boek is een vervolg op het vorige.

De drie boeken samen zijn als trilogie uitgegeven, echter zonder eigen titel. De trilogie wordt ook wel de Tweelingentrilogie genoemd. Latere boeken werden achtereenvolgens steeds minder autobiografisch. De thema’s die in de trilogie aan bod komen zijn eenzaamheid, verlangen en verlies, traumatische gevolgen van oorlog en geweld en van overmatig alcoholgebruik, liefdeloosheid, identiteit, het (h)erkennen van waarheid en fictie. Hoewel plaatsen en tijdstippen niet of nauwelijks worden aangegeven, is het verhaal (vooral voor Hongaren) goed te plaatsen in de kleine stad Kőszeg in Hongarije bij de Oostenrijkse grens in de periode 1939-1957 (ongeveer van de Tweede Wereldoorlog tot na de Hongaarse opstand).

In 1995 kwam er een nieuwe roman van haar uit onder de titel Gisteren.

Haar vijfde boek was haar autobiografie en was getiteld De analfabete, een bewerking van een elftal artikelen in het Zwitserse maandblad «du» in 1989/1990, na de val van het IJzeren gordijn. Dit boek verscheen in 2004 en werd in 2006 uitgegeven in Nederlandse vertaling.

In 2001 ontving Kristóf de Gottfried-Keller-Preis voor heel haar oeuvre.

Het werk van Ágota Kristóf werd vertaald in omstreeks 40 talen.

Bibliografie

Romans

• Le grand cahier. (Le Seuil, Parijs), 1986. Nederlandse vertaling: Het dikke schrift
• La preuve. (Le Seuil, Parijs), 1988. Nederlandse vertaling: Het bewijs
• La troisième mensonge. (Le Seuil, Parijs), 1991. Nederlandse vertaling: De derde leugen
• Hier. (Le Seuil, Parijs), 1995. Nederlandse vertaling: Gisteren
• l’Analphabète. (Zoé, Genève), 2004. Nederlandse vertaling: De analfabete
• C'est égal. (Le Seuil, Parijs), 2005.
• Où es-tu Mathias? (Zoé, Genève), 2006. Théâtre de Carouge

Toneel

• John et Joe, 1972
• La clé de l'ascenseur, 1977, Nouvelle revue française, 1997/530/25
• Un rat qui passe, 1972, definitieve versie 1984
• L'Heure grise ou le dernier client, 1975, definitieve versie 1984, Éditions du Seuil, Parijs
• L'Epidémie, 1993, Troarn: Amiot-Lenganey ISBN 9782909033273
• Le monstre: et autres pièces, 2007, Éditions du Seuil, Parijs ISBN 9782020943352 (met: Le monstre, La route, L’Épidémie, L’Expiation)