Eenpartijstelsel

Een eenpartijstelsel is een stelsel waarbij er in een land maar één politieke partij is toegestaan, de eenheidspartij, dit in tegenstelling tot een meerpartijenstelsel. Oppositiepartijen zijn dus verboden (of minstens uitgesloten van verkiezingen). In een variant zijn er wel één of meer bevriende oppositiepartijen toegestaan, maar kunnen die nooit de absolute meerderheid van de quasi-eenheidspartij bedreigen, zoals in communistisch Polen het geval was met een boerenpartij. Het systeem komt neer op een brede oligarchie van partijleden als mandatarissen op alle politieke niveaus.

Een eenpartijstelsel mag niet worden verward met een stelsel waarin één partij feitelijk dominant is, maar niet op basis van een constitutioneel voorrecht. Dit stabiel stelsel komt nog steeds vrij veel voor, ook in landen die als democratisch worden beschouwd.

Staten met een eenpartijstelsel worden eenpartijstaten genoemd. In het verleden waren er vrij veel eenpartijstaten, thans zijn zij in de minderheid. Fascistische staten, communistische staten, dictaturen, maar soms ook democratieën hadden in het verleden een eenpartijstelsel. Het meest gebruikte argument voor de invoer van een eenpartijstelsel is dat meerpartijenstelsels zouden zorgen voor partijschappen en verdeeldheid, terwijl het eenpartijstelsel zou zorgen voor harmonie, eenstemmigheid en de besluitvorming zou bevorderen.

Vergeleken met andere dictaturen houden eenpartijstaten het vaak opvallend lang uit. Dit komt vooral doordat niet alle macht is geconcentreerd bij een persoon, waarmee de dictatuur valt of staat. De partij die het langste aan de macht is gebleven was de True Whig Party in Liberia, die maar liefst 103 jaar ononderbroken aan het roer heeft gestaan, van 1877 tot 1980, gevolgd door de Communistische Partij van de Sovjet-Unie, die het 74 jaar heeft uitgehouden. De Institutioneel Revolutionaire Partij in Mexico heeft 71 jaar geregeerd en de Mongoolse Revolutionaire Volkspartij 68.

Staten met een eenpartijstelsel

Onderstaande tabel somt op de landen met een eenpartijstelsel.

Naam Land	Naam Partij
China	Communistische Partij van China (lid van het Chinese Politieke Consultatieve Volksconferentie)
Cuba	Communistische Partij van Cuba
Eritrea	Volksfront voor democratie en rechtvaardigheid
Laos	Laotiaanse Revolutionaire Volkspartij
Noord-Korea	Koreaanse Arbeiderspartij (lid van het Democratisch Front voor de Hereniging van het Vaderland)
Turkmenistan	Democratische Partij van Turkmenistan
Vietnam	Communistische Partij van Vietnam (Vaderlands Front)

Staten met een dominerende partij

Een onderstaande tabel van landen met een dominerende partij.

Naam Land	Naam Partij
Angola	Volksbevrijdings Front van Angola- Partij van de Arbeid (MPLA)
Guinee-Bissau	Afrikaanse Partij voor de Onafhankelijkheid van Guinee-Bissau (PAIGC)
Jemen	Algemene Volkscongres
Kaapverdië	Afrikaanse Partij voor de Onafhankelijkheid van Kaapverdië (PAIGC)
Mozambique	Mozambikaans Bevrijdingsfront (FRELIMO)
Seychellen	Progressief Volksfront van de Seychellen
Singapore	People's Action Party (PAP)
Syrië	Ba'ath-partij (lid van het Nationale Progressieve Front)
Tangayika en Zanzibar	Chama Cha Mapinduzi
Togo	Rassemblement du Peuple Togolais
Westelijke Sahara (gebied)	Polisario

Landen met eenpartijstelsels in het verleden

Onvolledige tabel met historische landen met een eenpartijstelsel.

Naam land	Periode	Partij
Albanië	1946 - 1991	Albanese Arbeiderspartij
Hongarije	1948 - 1990	Hongaarse Socialistische Arbeiderspartij
Sao Tomé en Principe	1975 - 1990	Beweging voor de Bevrijding van Sao Tomé en Principe
Sovjet-Unie	1917 - 1991	Communistische Partij van de Sovjet-Unie
Spanje	1939 - 1976	Falange Española

Landen met een dominerende partij in het verleden

Onvolledige tabel met historische landen met een dominerende partij.

Naam land	Periode	Partij
Japan	1954 - 1993	LDP
Bulgarije	1948 - 1989	Bulgaarse Communistische Partij (lid van het Vaderlands Front)
Duitse Democratische Republiek	1949 - 1989	Sozialistische Einheitspartei Deutschlands (lid van het Nationaal Front)
nazi-Duitsland	1933 - 1945	Nationaal Socialistische Arbeiderspartij (NSDAP)
Joegoslavië	1946 - 1990	Joegoslavische Communistenbond
Mexico	1929 - 2000	Institutioneel Revolutionaire Partij (PRI)
Polen	1948 - 1989	Poolse Verenigde Arbeiderspartij
Portugal	1933 - 1974	Nationale Unie
Togo	1969 - 1991	Vereniging van het Togolese Volk
Tsjecho-Slowakije	1948 - 1989	Communistische Partij van Tsjecho-Slowakije

Zie ook

• meerpartijenstelsel
• democratie

Bronnen, noten en/of referenties