Étienne-Gaspard Robert
Étienne-Gaspard Robert (Luik, 1763 – Parijs, 1837), beter bekend onder zijn artiestennaam "Robertson", was een prominent Belgisch goochelaar en een belangrijke uitvinder van ontwikkelingen bij de fantasmagorie. Hij werd door Charles Dickens omschreven als "an honourable and well-educated showman" (een eerbiedwaardig en welopgevoed kunstenaar).[1] Naast zijn pionierswerk over projectietechnieken voor zijn shows was hij ook een goede ballonvaarder en lesgever in fysica.
Inhoud |
[bewerken] Biografie
Hij studeerde in Leuven en werd professor gespecialiseerd in de optica. Hij was tevens een fervent schilder en bestemd om naar Frankrijk te verhuizen om een carrière in de kunst na te streven. In 1790 verhuisde hij naar Parijs en werd schilder/tekenaar. Ondertussen woonde hij ook lessen natuurwetenschappen aan het Collège de France bij, waaronder lessen van Jacques Charles, eveneens wetenschapper en belangrijk persoon in de ballonvaartgeschiedenis.[1]
In 1796, gedurende de Franse Revolutie en drie jaar na de oorlogsverklaring tussen Frankrijk en Groot-Brittannië, sprak hij de Franse overheid aan met een voorstel om invallende schepen te verbranden. Hij zou hiervoor gebruik maken van spiegels die Archimedes gebruikte om zonlicht intens te bundelen naar naderende schepen (Archimedesspiegels). De regering sloeg dit voorstel af. [1][2][3]
Zijn experimenten in optica en galvanisme leverden hem voldoende materiaal om publieke demonstraties te geven, vooral tussen 1790 en de beginjaren van de negentiende eeuw.[3]
[bewerken] Fantasmagorie
Robert woonde een van de eerst nieuwe voorstellingen met illusionisme bij in 1793, onder de vorm van een toverlantaarnshow door Paul de Philipsthal. Philipsthal was een van de eerste artiesten met zo een show. Robert, gespecialiseerd in optica, zag de gewichtigheid van zo een show in wat later de "Fantasmagorie" zou zijn. Zijn schilderkunst zou ook een heel belangrijke troef zijn in de ontwikkeling van deze nieuwe hobby.[1]
Robert zocht ook in de werken van de 17de-eeuwse geleerde Athanasius Kircher en was vooral geïnteresseerd in de toverlantaarn, een vroege vorm van dia-projector. Hij creëerde zijn eigen versie van het apparaat met een aantal verbeteringen, het toevoegen van verstelbare lenzen en een beweegbare vervoer systeem dat in staat zou stellen de uitbater om de grootte van het geprojecteerde beeld te veranderen. Hij maakte het ook mogelijk om verschillende beelden te projecteren in één keer. Het resulterende scherm had een zeer spookachtige effect vooral in een rokerige sfeer. Hierdoor had de uitbater de mogelijkheid om beelden van een onzichtbare locatie te insinueren, manipuleren.[4] Na verdere verfijning van het systeem ontving hij in 1799, een patent voor zijn Fantoscoop.
[bewerken] Shows
Robert maakte een voorstelling met de phantasmagoria rond zijn eigen systeem en de techniciteiten ervan. Dit hield het gebruik van een acteur in, waardoor men de indruk van een geest kreeg.[5]
Zijn schilderkunst gebruikte hij om levensechte afbeeldingen van Franse helden te maken en deze in de show te gebruiken. Zoals; Jean-Paul Marat, Voltaire, and Jean-Jacques Rousseau.[1][3]
Robert zijn eerste grote voorstelling in het "Echiquier Paviljoen" op 23 januari 1798 kon hij het publiek door de projecties en zijn charisma overtuigen van echte geesten.[1] Hij werd hiervoor door de autoriteiten ondervraagd. Hij verhuisde naar Bordeaux om daar zijn voorstellingen voort te zetten.
Enkele weken later bij de terugreis naar Parijs vloog hij voor het in een ballon, als passagier. Bij zijn terugkeer kwam hij te weten dat 2 van de podium assistenten de voorstellingen zonder hem verder hadden gezet.
Hij verfijnde de show en koos voor een vaste locatie.[1] Op 3 januari 1799 gingen die door in de donkere omgeving van het vervallen Convent van de Kapucijnen naast Place Vendôme.[5]
Tijdens het binnenkomen van de show werd het publiek reeds met optische illusies geconfronteerd. Om vervolgens bij kaarslicht en het geluid van weer en wind en verontruste muziek een monoloog te horen over de dood en het hiernamaals van Roberts zelf. Daarna werd rook gemaakt door een mengsel van zwavelzuur en aqua fortis om de geestachtige projecties op te projecteren.[3][4]
De show werd 4 jaar op diezelfde locatie gedaan. Daarna trok hij de wereld rond. Hij deed Rusland, Spanje en de VS aan, naast vele andere.[5] Tijdens zijn reis spendeerde hij veel tijd met ballonvaarten.[1]
[bewerken] Ballonvaart
Robert was een goede ballonvaarder en op 18 juli 1803 vestigde hij een hoogte record in Hamburg in een montgolfière.[1] Hij spendeerde ook veel tijd om meterologische activiteit waar te nemen tijdens zijn vluchten.[6]
Hij deed talloze waarnemingen: opnemen van barometer en thermometer bij verschillende hoogtes en vormen van de wolkenformaties, het gedrag van de parachutes op verschillende hoogtes, de verdamping van Ether, de elektrische eigenschappen van verschillende materialen, het gedrag van een magneetnaald, het kookpunt van water op grote hoogte, geluidsoverdracht op verschillende hoogtes, invloed van de grote hoogten op dieren (Duiven en Vlinders), sterkte van de zonnestraling, het zonnespectrum, zwaartekracht eigenschappen, chemische samenstelling van de lucht en de druk van de lucht.
Zijn resultaten waren dikwijls in tegenspraak met de toen bekende wetten van de natuurkunde. Prof. L.W. Gilbert besprak alle resultaten met Roberts en publiceerde ze in zijn artikel Annalen der Physik.[7] Hierin vertelde hij ook waar Robert verkeerd was.
In 1806 en voor het oog van meer dan 50 000 mensen, waaronder leden van het Koningshuis, vloog hij met zijn ballon van Rosenborg Kasteel in Kopenhagen tot Roskilde. Een opmerkelijk feit in die tijd en het maakte indruk op Hans Christian Ørsted, die er een gedicht over schreef.[6]. Op 7 september 1806 steeg hij met zijn ballon op vanuit Stockholm en landde vier minuten later in Humlegården, waarmee hij de eerste geslaagde ballonvaart in Zweden maakte.
[bewerken] Trivia
- Robert opende de derde Jardin de Tivoli, Paris officieel op 14 mei 1826.
- Hij ligt begraven op Père Lachaise.[8]
-
Robertson Grafsteen, Parijs, Frankrijk
-
Detail van Robertson grafsteen
-
Detail van Robertson grafsteen
-
Detail van Robertson grafsteen
[bewerken] Referenties
- ↑ a b c d e f g h i Zeitler, William. "E.G. Robertson". Accessed 29 July 2007.
- ↑ Burns, Paul. "The History of The Discovery of Cinematography: Chapter Six 1750-1799". Accessed 29 July 2007.
- ↑ a b c d Adventures in Cybersound. "Robertson's Phantasmagoria". Accessed 29 July 2007.
- ↑ a b Prints George. "Phantasmagoria". Accessed 29 July 2007.
- ↑ a b c Heard, Mervyn. "The Lantern of Fear". Accessed 29 July 2007.
- ↑ a b National Museum of Denmark. "The Soul in Nature: 1802". Accessed 30 July 2007.
- ↑ Gilbert, L.W. "" Annalen der Physik Volume 16, 1804, p.257-290"
- ↑ Find A Grave. "Robertson.
[bewerken] Andere naslagwerken
- Sauvage, Emmanuelle. "Les fantasmagories de Robertson: entre «spectacle instructif» et mystification" (French).
- Levie, Françoise : Étienne-Gaspard Robertson. La vie d'un fantasmagore, 355 p., Le Préambule (Collection Contrechamp), 1990. ISBN 2-89133-117-6
