Über den Prozeß der Zivilisation

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Über den Prozeß der Zivilisation: soziogenetische und psychogenetische Untersuchungen uit 1939 is een boek van de Duitse socioloog Norbert Elias en wordt beschouwd als een standaardwerk op het gebied van de sociologie. Dit boek is ook in het Nederlands verschenen onder de titel Het civilisatieproces.

In dit boek legt hij de grondslag voor zijn theorie over het beschavingsproces met de daarbij behorende omgangsvormen en etiquette. Hij beschouwt hierin de periode van 800 tot 1900 na Christus; de periode van de Middeleeuwen, de Nieuwe Tijd tot de Nieuwste Tijd.

Het werk bestaat uit twee delen. In het eerste deel behandelt hij de veranderingen in het gedrag bij de bovenlagen van de maatschappij, de elite. Daarvoor richt hij zicht eerst op de sociogenese (ontstaan en ontwikkeling van verschijnselen uit sociale toestanden of processen) in Duitsland, de tegenstelling tussen "Kultur" en "Zivilation" en vervolgens beschouwt hij de "civilisation" in Frankrijk.

In het tweede deel gaat hij in op de veranderende maatschappelijke verhoudingen. Hierin probeert hij een civilisatietheorie te "ontwerpen". Hij behandelt de westerse civilisatie in drie fasen; de hofsamenleving, de mechanismen van de feodalisering van de samenleving en de vorming (sociogenese) van de staat.

Samenvatting[bewerken]

Norbert Elias beschrijft het "beschaven" als een langdurig veranderingsproces van persoonlijkheidstructuren, dat hij herleidt tot een veranderingsproces van de sociale structuren.
Een belangrijk aspect in zijn boek is dat de samenleving ontgrenst. Individuen, groepen en organisaties interageren in toenemende mate met elkaar over territoriale grenzen heen. Op economisch, ideologisch en politiek terrein.

Een stuwende kracht is de voortgaande arbeidsdeling, het ontstaan van steeds verdergaande specialismen. Hierdoor ontstaat een steeds groter wordende onderlinge afhankelijkheid. Door dit proces worden mensen gedwongen tot een bepaalde vorm van zelfdwang, waardoor zij, door die veelzijdige afhankelijkheid, beheerst moeten optreden en vooruit moeten denken. In de steeds complexer wordende productieprocessen moeten mensen, door verdergaande disciplinering en rationalisatie, worden ingeschakeld.
Elias benadrukt in zijn boek dat het civilisatieproces géén "gewilde ontwikkeling" is, maar een ongepland resultaat van maatschappelijke processen. Wel is het zo dat het civilisatieproces in latere eeuwen zelf meer en meer onderwerp van bestuurlijk beleid is geworden.

Uitgaven[bewerken]

  • Über den Prozeß der Zivilisation: soziogenetische und psychogenetische Untersuchungen, Bazel, Haus Zum Falken (1939),
  • Het civilisatieproces: sociogenetische en psychogenetische onderzoekingen, vertaald door Willem Kranendonk, (1990), Het Spectrum,
  • Het civilisatieproces - Sociogenetische en psychogenetische onderzoekingen, (2001), Boom.
Bronnen, noten en/of referenties
  • N. Elias (1982), Het Civilisatieproces, Utrecht: Het Spectrum.