Ž

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Ž in hoofd- en kleine letters.

Het grafeem Ž, ž (Latijnse Z met haček), wordt in verschillende contexten gebruikt, meestal ter aanduiding van de stemhebbende postalveolaire fricatief. De klank is hetzelfde als de g in het woord giraffe. In het Internationaal Fonetisch Alfabet wordt deze klank aangeduid met [/ʒ/], maar de onderkast ž wordt wel gebruikt in de Americanistische fonetische notatie en in het Oeraals fonetisch alfabet. De ž wordt verder gebruikt als de geromaniseerde equivalent van de Cyrillische letter ж volgende de ISO-standaard ISO 9 en wetenschappelijke transliteratie.

Voor het gebruik in computersystemen, staan Ž en ž respectievelijk op Unicode codepunten U+017D and U+017E. Op Windows computers, kan de letter ook getypt worden met de respectievelijke toetsencombinaties Alt+0142 en Alt+0158.

Behalve in het Estisch and Turkmeense alfabet, is de Ž de laatste letter in het alfabet van de taal waarin het gebruikt wordt.

Oorsprong[bewerken]

Het symbool stamt af van het 15e-eeuwse Tsjechische alfabet zoals dit was geïntroduceerd door de hervormingen van Jan Hus. Het wordt ook gebruikt in de nauw verwante Slovaakse alfabet. Vanuit het Tsjechisch, werd de letter overgenomen in het Kroatische alfabet door Ljudevit Gaj in 1830, en later in het Slovaakse alfabet, het Sloveense alfabet en het Bosnische alfabet. daaraast komt het ook voor in de spellingen van de Baltische talen, sommige Oeraalse talen en andere talen.

Gebruik[bewerken]

Slavische talen[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Slavische talen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het is de 42e letter van het Tsjechische alfabet, the 46e letter van het Slovaakse alfabet, de 25e letter van het Sloveense alfabet, en de 30e letter van het Kroatische en het Bosnische alfabet. Daarnaast wordt het ook gebruikt in het Sorbisch.

De Ž wordt verder gebruikt als de geromaniseerde vervanger van de Cyrillische letter ж in het Servisch (8e plaats in het alfabet), Macedonisch (8e plaats), soms in het Russisch, Oekraïens, en in het Łacinka (Wit-Russisch), en nog minder vaak in het Bulgaars.

In de meeste talen waarin de letter wordt gebruikt staat het voor de stemhebbende postalveolaire fricatief [/ʒ/], behalve in de Russiche transliteratie van de Ж. Daar wordt de letter uitgesproken als stemhebbende retroflexe fricatief [/ʐ/].

Baltische talen[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Baltische talen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Ž is de 32e letter van het Litouwse alfabet en de 33e letter van het Letse alfabet.

Oeraalse talen[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Oeraalse taalfamilie voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het is de 20e letter van het Estische alfabet (waarin het wordt gebruikt in leenwoorden), en de 29e letter van het Noord-Samische alfabet. Af en toe komt de letter ook in het gebruik van het Fins, bij bijvoorbeeld de leenwoorden džonkki en maharadža. Daar is de letter geen onderdeel van het alfabet, maar wordt het gezien als een variant van de Z.

In het Fins en het Estisch kan ž vervangen worden door zh maar alleen wanneer het technisch niet mogelijk is de haček op de Z te zetten.[1]

Overige talen[bewerken]

  • Het is de 27e en laatste letter van het Songhaise alfabet.
  • Het wordt gebruikt in de standaard spelling van het Lakota.


Bronnen, noten en/of referenties

Literatuur

  • Pullum, Geoffrey K.; Ladusaw, William A., Phonetic Symbol Guide, University of Chicago Press, 1996, p. 203