Broek (toponiem)
De etymologische betekenis van het toponiem broek is 'moerassig land', zie broek (landschap).
De meeste plaatsen met het toponiem broek lijken al lang niet meer op een moeras. Sinds de vroege Middeleeuwen is de bodem van de broekgronden verbeterd door drainering. Hierdoor werd goede weidegrond voor het vee verkregen. Het moeras verdween maar de benaming bleef. Broek komt in het hele Nederlandse taalgebied nog steeds veelvuldig voor als toponiem (zie hieronder), omdat het land van oorsprong grotendeels moeras was. De etymologische betekenis is echter niet meer actief, want het woord is in zijn oorspronkelijke betekenis verouderd.
In Vlaanderen wordt een afgeleide betekenis aan het toponiem broek gegeven, namelijk malse weide op de aanslibbingsgrond naast een waterloop. Deze gronden waren de beste weiden, waar de boeren bij voorkeur hun koeien op lieten grazen.
Van den Broek, Van de(r) Broek, Van den Broeck of Van den Broucke (België) is in al deze varianten een bekende familienaam in het Nederlandse taalgebied.
Inhoud |
[bewerken] Broek zelfstandig gebruikt
-Broek komt vooral onzelfstandig voor, als hoofdbestanddeel gebruikt in samenstellingen met een ander woord, die zo een plaatsnaam vormen, maar het simplex Broek is ook opvallend frequent, met name in Nederland. Dit betekent intussen niet dat de etymologische betekenis van het simplex hier nog actief zou zijn.
.svg){kind=small}
- Broeck, gehucht van Bever
- Broek (Zutendaal), gehucht in de gemeente Zutendaal (Limburg)
- Broek, Oost-Vlaanderen
[bewerken] Samengestelde plaatsnamen met Broek-
Ook komt Broek- in gelede woordvormen voor, zowel als als eerste, voorgevoegd lid van een samengestelde plaatsnaam, alsook als tweede, achtergevoegd lid. In de eerste gevallen is Broek- het specificerende lid (een bepaling), en het tweede woorddeel het gespecificeerde (de kern). Daarom draagt het woorddeel Broek- hier de klemtoon. Fonologisch is het woorddeel Broek- hier prominenter aanwezig dan wanneer het als suffix verschijnt. Het wordt daarom op deze plaats behandeld, als semi-zelfstandig, maar niet omdat de etymologische betekenis van het simplex hier nog actief zou zijn.
[bewerken] 
België
- Broechem, samentrekking van broek en het toponiem heem.
- Broekom, deelgemeente van Borgloon
- Brussel, van broek+zele
- Willebroek
[bewerken] 
Nederland
- Benningbroek, gemeente Medemblik
- Broekhorn, gemeente Heerhugowaard
- Broekhoven_(Bergeijk), gehucht in Riethoven
- Broekhuizen, buurtschap in de gemeente Gouda
- Broekhuizen, dorp in de gemeente Horst aan de Maas
- Broekhuizenvorst, dorp in de gemeente Horst aan de Maas
- Broekland, gemeente Raalte
- Broekland, wijk in Rosmalen
- Broekpolder, gemeente Rijswijk
- Broekpolder, gemeente Vlaardingen
- Broeksittard, gemeente Sittard
- Broeksterwoude gemeente Dantumadeel
- Grootebroek, gemeente Stede Broec
- Lutjebroek, gemeente Stede Broec
- Maarssenbroek, wijk in Maarssen (dorp)
- Spanbroek dorp en deelgemeente van de gemeente Opmeer
- Zuidbroek, gemeente Bergambacht
- Zuidbroek, gemeente Menterwolde
[bewerken] Samengestelde plaatsnamen met -broek
Het toponiem Broek (-) is als ongeleed woord ook opvallend frequent, met name in Nederland, maar nog frequenter is het voorkomen van -broek als hoofdbestanddeel gebruikt in samenstellingen met een ander woord, die zo een plaatsnaam vormen. In deze gevallen is -broek de kern van de samenstelling en vormt het eerste lid een bepaling daarbij. Daarom draagt het woorddeel -broek hier nooit de klemtoon.
[bewerken] België
- Achterbroek, deelgemeente van Kalmthout
- Assebroek, deelgemeente van Brugge
- Berbroek, deelgemeente van Herk-de-Stad
- Cassenbroek, bij Bonheiden
- Droogenbroeck, gehucht van Sint-Martens-Bodegem
- Mechels Broek, bij Mechelen
- Melsbroek, deelgemeente van Steenokkerzeel
- Ruisbroek, deelgemeente van Puurs
- Ruisbroek, deelgemeente van Sint-Pieters-Leeuw
- Schakkebroek, gehucht van Herk-de-Stad
- Schoonbroek, een wijk in het district Antwerpen bij Ekeren
- Schoonbroek, een gehucht van Retie
- Stabroek
- Tombroek, gehucht verdeelt onder de gemeenten Kortrijk en Moeskroen
- Verrebroek, deelgemeente van Beveren
- Vlassenbroek, kunstenaarsdorp in Baasrode aan de Schelde
- Willebroek in de provincie Antwerpen
