13e eeuw

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht van de jaren in en rond de 13e eeuw
Jaren 90 1190 1191 1192 1193 1194 1195 1196 1197 1198 1199
Jaren   0 1200 1201 1202 1203 1204 1205 1206 1207 1208 1209
Jaren 10 1210 1211 1212 1213 1214 1215 1216 1217 1218 1219
Jaren 20 1220 1221 1222 1223 1224 1225 1226 1227 1228 1229
Jaren 30 1230 1231 1232 1233 1234 1235 1236 1237 1238 1239
Jaren 40 1240 1241 1242 1243 1244 1245 1246 1247 1248 1249
Jaren 50 1250 1251 1252 1253 1254 1255 1256 1257 1258 1259
Jaren 60 1260 1261 1262 1263 1264 1265 1266 1267 1268 1269
Jaren 70 1270 1271 1272 1273 1274 1275 1276 1277 1278 1279
Jaren 80 1280 1281 1282 1283 1284 1285 1286 1287 1288 1289
Jaren 90 1290 1291 1292 1293 1294 1295 1296 1297 1298 1299
Jaren   0 1300 1301 1302 1303 1304 1305 1306 1307 1308 1309

De 13e eeuw (van de christelijke jaartelling) is de 13e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 1201 tot en met 1300. De 13e eeuw behoort tot het 2e millennium.

Belangrijke gebeurtenissen en ontwikkelingen[bewerken]

Europa
Kruistochten
Azië
Scheepvaart en handel
Nederlanden
kunst en sport
wetenschap
Godsdienst
  • Met de vervolging van de Katharen begint de Inquisitie, het kerkelijk onderzoek tegen ketters.
  • Stichting van de bedelorden de Franciscanen en de dominicanen. Deze laatste orde verbreidt zich snel, met name in de universiteitssteden. Ook de filosofen Albertus Magnus en Thomas van Aquino treden toe. Enige predikheren reizen naar Mongolië om de khan te winnen. Willem van Rubroeck bestudeert op zijn beurt in Mongolië het boeddhisme.
  • Alhoewel er vanaf de vroege 13e eeuw begijnen zijn, en er vanaf het tweede kwart van de 13e eeuw in de lage landen begijnhoven gesticht worden, vaak van officiële zijde (bijvoorbeeld door de gezusters Johanna en Margaretha van Constantinopel), verloopt de erkenning van kerkelijke zijde aanvankelijk erg stroef, en wordt slechts tegen het eind van de 13e eeuw een feit.
  • Begin dertiende eeuw ontstaat de huidige hoofdstukindeling van de Bijbel, die aan Stephen Langton, de latere aartsbisschop van Canterbury wordt toegeschreven. Midden dertiende eeuw vervaardigen Dominicanen te Parijs onder leiding van Hugo van Saint Cher verschillende deelconcordanties die uiteindelijk resulteren in de eerste min of meer volledige bijbelconcordantie.
  • Sacramentsdag wordt vanaf de late middeleeuwen een populaire feestdag, te beginnen in het bisdom Luik vanaf circa 1246, waar Juliana van Cornillon zich heeft beijverd voor de verering van het Heilig Sacrament. Vanaf 1252 blijkt het in diverse (West-) Duitse gebieden reeds een verplichte feestdag te zijn. In 1264, met de publicatie van de bul Transiturus, bepaalt Paus Urbanus IV, ooit als aartsdiaken werkzaam in Luik, dat deze feestdag door de hele Latijnse Kerk gevierd moet worden.
  • Na het overlijden van zijn vader Celaleddin vestigt Jalal ad-Din Rumi zich in 1240 definitief in Konya. Hier stichtte (later zijn zoon Bahaddin Veled) hij een soefi-orde van religieuze dansers, waarbij hij elementen uit de islam, het christendom en het boeddhisme verenigt. Rumi's klooster heeft een grote aantrekkingskracht op vele van zijn volgelingen. Een van de belangrijkste regels volgens het leven van de derwisjen is de sema. Tijdens deze rituele dans draaien de monniken, gekleed in de karakteristieke gewaden en taps toelopende fez (hoed), steeds sneller in het rond, waardoor zij in extase raken en zo hun ziel met het allerhoogste kunnen verenigen.
Recht en bestuur
  • Verschijnen van de Saksenspiegel, een rechtsboek met de optekening van het gewoonterecht in de volkstaal. Het boek krijgt groot gezag in de rechtspraak, ook buiten de Saksenlanden.
  • Bij de handhaving van het gewoonterecht ontstaat het onderzoeksmiddel van de turbe. De vierschaar vraagt aan tien wijzen hoe de omstreden regel van oudsher heeft geluid.
  • Machthebbers gaan elkaar brieven sturen in plaats van geschenken. Wel hebben zij onderdanen, vooral priesters, nodig om die te schrijven en voor te lezen.
militair
  • Stokwapens worden opgenomen in de algemene bewapening der voetsoldaten. Onder stokwapens worden de op lange houten stokken of schachten gemonteerde wapens verstaan, die hoofdzakelijk om te houwen worden gebruikt. Maar steken kan men er ook mee. Het bekendste stokwapen is de hellebaard.

Andere belangrijke personen van de 13e eeuw[bewerken]