NS 1600/1800 (elektrische locomotief)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf 1600/1800 (locomotieftype))
Ga naar: navigatie, zoeken
1600 en 1800
Locomotief 1604 "Dordrecht" van Railion te Utrecht Centraal
Locomotief 1604 "Dordrecht" van Railion te Utrecht Centraal
NS 1846 met intercitytrein
NS 1846 met intercitytrein
Aantal 58
Nummering Oorspronkelijk: 1601-1658
Sinds 1999: 1601-1622, 1823-1824, 1625, 1826-1858
Sinda 2014: 1601-1604, 1607, 1608, 1611-1621, 1823, 1824, 1832, 1835, 1839, 1840, 1842-1848, 1850, 1851, 1853-1855, 1857, 1858, 9901-9906, 9908, 4401, 4402
Fabrikant Alstom-Atlantique
MTE Creusot-Loire
In dienst 1981-1983
Uit dienst 2004-nu
zie ook
Asindeling B'B'
Spoorwijdte 1435 mm (normaalspoor)
Massa 83 ton
Aslast 21 ton
Lengte over buffers 17640 mm
Breedte 3047 mm
Hoogte 4390 mm
Wieldoorsnee 1250 mm
Draaistelafstand 9694 mm
Radstand 2800 mm
Minimale boogstraal 50 meter
Maximumsnelheid 180 km/h
Stroomsysteem 1500 V =
Vermogen 4600 kW
Uurvermogen 5100 kW
Trekkracht 260 kN (aanzet)
Elektromotoren 2
Fabrikant elektromotoren Jeumont / Schneider
Treinbeïnvloeding ATB-EG, ATB-Vv
Treinradio GSM-R
Remsysteem Ch GPR E mZ
* directe rangeerrem
* Charmilles eenleidingrem met hogedrukrem
* elektrodynamische rem
* indirecte elektropneumatische treinrem
Compressorfabrikant Westinghouse
Compressortype 4-cilinder zuigercompressor
Treinverwarming 1500 V =
Koppeling Schroefkoppeling
Portaal  Portaalicoon   Verkeer & Vervoer

De 1600 is een type elektrische locomotief gebouwd door Alstom die sinds 1981 wordt ingezet door de Nederlandse Spoorwegen. Inmiddels rijden de locomotieven niet meer bij dit bedrijf, maar zijn gesloopt, staan terzijde of zijn in dienst bij verschillende goederenvervoerders.

Ontwikkeling[bewerken]

De serie BB 1600 werd in 1978 besteld, nadat in de jaren '70 verschillende loctypen hadden proefgereden. Een daarvan was de SNCF BB 7200[1], waarvan de 1600 is afgeleid. De 58 locomotieven werden afgeleverd tussen 1981 en 1983. Als gevolg van hun komst werden de oude locomotieven van de series 1000 en 1500 afgevoerd.

Vanouds zit de machinist bij Nederlandse treinen in het midden of rechts. De 1600 had de stuurstand echter aan de linkerkant, zoals dit in het linksrijdende Frankrijk gebruikelijk is. Alvorens de locomotieven te bestellen maakte NS een proefrit, waaruit bleek dat de machinist van de linkerkant even goed zicht heeft op de seinen (die in Nederland rechts van de baan staan) als vanuit het midden.

Door de elektronische vermogensregeling met thyristorchoppers waren de locomotieven bij ingebruikname de zuinigste en krachtigste locomotieven van NS. De (lucht)compressor is tamelijk luidruchtig. Al snel na de serie-levering werden proeven genomen met een stillere schroefcompressor die later is toegepast in de serie 1700. De sterke tractiemotoren zijn opgenomen in een bijzondere tandwielkast-constructie en worden, behalve door zelfventilatie, ook vreemd geventileerd, evenals de choppers, afhankelijk van de trekkracht als functie van het opgenomen vermogen. Als eerste elektrische locomotieven bij de NS waren zij - althans in principe - in staat met twee exemplaren in treinschakeling te rijden, maar in de praktijk is daar zeer zelden gebruik van gemaakt omdat de Nederlandse bovenleiding daar niet genoeg vermogen voor kan leveren.

NS 1853 Den Helder
NS 1853 Den Helder

Locomotiefnamen[bewerken]

In de jaren 80 kregen alle locs van de serie 1600 de naam en het wapen van een Nederlandse plaats. De 1600-locs in dienst bij Railion (inmiddels DB Schenker Rail) hebben het stadswapen verloren, hier staat nog alleen de plaatsnaam op de zijkant. Sinds enkele nog rijvaardige locs rood geschilderd zijn hebben ze hun wapen weer terug.

Langste reizigerstrein[bewerken]

Bekendheid verwierf dit type door in 1989 de langste reizigerstrein ter wereld te trekken, ruim 1,6 km met 60 intercityrijtuigen, ter gelegenheid van 150 jaar spoorwegen in Nederland. De loc 1607 Vlissingen werd hiervoor gebruikt. Twee jaar later werd het record alweer verbroken door de Belgische E-loc 2711, die 70 rijtuigen trok.

Opsplitsing in 1600- en 1800-serie[bewerken]

Bij de opsplitsing van de NS in 1999 werd de serie 1600 verdeeld over NS Reizigers (NSR) (21 stuks) en NS Cargo (NSC) (37 stuks). De locomotieven van NS Cargo (1601-1637) behielden hun oude nummer, de NSR-locs kregen een nummer in de 1800-serie, met behoud van volgnummer. Slechts één loc, de 1637, kreeg de nieuwe rode huisstijl van NS Cargo aangemeten, de rest behield het NS-geel. In 2002 werden nog eens 14 locomotieven naar NS Reizigers overgeheveld. Wegens grote schade aan de 1625 ging deze niet over naar NSR, en werd de nummerserie onderbroken. Ook de rode 1637 ging naar NS Reizigers en kreeg later zijn gele kleur terug.

In december 2006 waren er plannen om de 1600-locs die terzijde stonden te Maastricht ook over te hevelen naar NSR, aangezien Railion met een overschot kampte. Het betrof de locs 1605, 1607, 1608, 1610, 1617, 1618, 1620, 1622 en 1625. Deze locs zijn echter niet aan NSR verkocht, aangezien deze de verkoopprijs te hoog vond en de bestelling van nieuwe VIRM-dubbeldekstreinstammen minder tijd in beslag nam.

Huidige inzet[bewerken]

Railion, DB Schenker Rail[bewerken]

Locomotief 1824 met NS-rijtuigen te Lage Zwaluwe; 2007
De locomotieven 1856 en 1776 bij Baambrugge (tussen Amsterdam en Utrecht); 2010
Losse locomotief DB Schenker 1616 te Hilversum; 2013
Loc 1609 in HUSA-kleuren
Loc 1835 (E 01) van Bentheimer Eisenbahn te Coevorden

NS Cargo ging na een fusie met DB Cargo verder onder de naam Railion en sinds 2009 onder de naam DB Schenker Rail. Dit bedrijf zet de 1600-locomotieven in voor het trekken van goederentreinen en besloten reizigerstreinen.

Wegens een aanstaande dure revisie en een locomotiefoverschot, dat mede is ontstaan doordat steeds meer treinen met nieuwe meersysteemlocomotieven worden gereden, staat eind 2009 een groot aantal 1600-en terzijde. Alleen de 1602, 1604 en 1611, 1612, 1614-1616 zijn nog inzetbaar. De 1605, 1622 en 1625 zijn gesloopt.

Sinds februari 2012 verschijnen deze 1600-locomotieven ook in DB rood.[2] Inmiddels zijn alle 1600-locs in dienst bij DB Schenker rood.

NS Reizigers[bewerken]

NS gebruikte de locomotieven voor het trekken of duwen van dubbeldeksmaterieel van de eerste generatie en voor het trekken van rijtuigen in de reizigersdienst.

Loc 1838 is na een botsing te Amsterdam Centraal op 21 mei 2004 met zware schade buiten dienst gesteld. De loc heeft als onderdelenleverancier voor andere locs gefungeerd en stond lange tijd te Roosendaal. In augustus 2007 is de loc in Rotterdam gesloopt. Inmiddels zijn ook de 1826, 1841 en 1852 gesloopt.

Door de terzijdestelling van de ICK-rijtuigen per 20 april 2009 heeft ook NS Reizigers een locomotievenoverschot. Daarom is een deel van de serie 1800 sindsdien terzijde gesteld.

Per 14 juni 2009 werden ook de geleasete ICL-rijtuigen uit de roulatie gehaald, deze zullen t.z.t. naar hun eigenaar Deutsche Bahn terugkeren. De 1800-locomotieven die de ICL-treinen trokken zijn terzijde gesteld. Hierdoor is een groot deel van het 1800-park naar opstelterreinen verbannen. De NS 1700-locomotieven zijn ongeveer 10 jaar jonger en genieten daarom de voorkeur van NS Reizigers. De inzet van de door 1800-en getrokken dubbeldekstreinen werd per 7 september 2010 beëindigd, maar werd wegens materieeltekort in januari 2011 weer tijdelijk gereactiveerd. Hiervoor werden, de 1839, 1842-1847, 1849-1851, 1853, 1855, 1857 en 1858 weer in dienst gesteld. Sinds 1 april 2011 is deze inzet echter weer beëindigd en staan alle 1800-locomotieven weer terzijde. De terzijde gestelde locomotieven zijn o.a. op Amsterdam Dijksgracht en Nijmegen opgesteld. Terugkeer binnen korte termijn is onwaarschijnlijk. In augustus 2014 is de 1849 gesloopt als proefloc voor de rest van de nog in bezit zijnde locomotieven van NS Reizigers.

ACTS, HUSA[bewerken]

ACTS heeft een aantal locs van het type 1600 van Railion overgenomen. De eerste locomotief die gehuurd is door ACTS, is de 1601. Deze loc is per 21 april 2008 ingezet. Nadat deze loc weer was teruggegaan naar Railion (het betrof een proefbedrijf) heeft ACTS de 1606, 1609, 1619 en 1621 in gebruik genomen.

In 2011 zijn alle vier de 1600-locomotieven van ACTS (inmiddels HUSA geheten) bestickerd in de nieuwe kleuren van de eigenaar. Zij werden ingezet voor diverse treinen van HUSA, waarvan de containershuttles tussen de Rotterdamse haven en Veendam/Leeuwarden tot hun vaste inzetgebied behoort. Ook deden ze soms dienst voor extra personentreinen (bijvoorbeeld in het wintersportseizoen).[3] Toen HUSA stopte met het Nederlandse spoorvervoer, zijn twee locomotieven overgaan naar RRF en de andere twee zijn terzijde gesteld.

DB Autozug[bewerken]

Vanaf 9 december 2007 worden de internationale nachttreinen die via Emmerich naar Amsterdam Centraal rijden, gereden door DB Autozug. Omdat DB Autozug nog niet over (voldoende) locomotieven beschikt, huurde zij voor de tractie op het Nederlandse traject enkele locomotieven BB 1600 van DB Schenker Rail. Deze inzet is echter met ingang van 12 december 2010 beëindigd. Sindsdien deden locs serie BB 1700 van NS Reizigers dienst voor deze treinen, maar nu doen locomotieven van de serie ES 64 F4 dat, omdat de serie BB 1700 niet meer in Emmerich mag komen.

Bentheimer Eisenbahn[bewerken]

Eind 2011 heeft de Bentheimer Eisenbahn e-loc 1835 gekocht van NSR, waarbij deze het nummer E 01 gekregen heeft. De loc wordt ingezet voor de Coevorden- en de Bentheim-shuttle.

Locon Benelux B.V.[bewerken]

In juni 2011 zijn de 1827 en 1834 verkocht aan LOCON Benelux, die ze zal inzetten in het goederenvervoer. De locomotieven zijn vernummerd in respectievelijk 9901 en 9902. In oktober 2011 heeft Locon nog twee 1800-en gekocht, de 1831 en 1836, welke zijn vernummerd in 9904 en 9905. In juni 2013 dook 1828 op in Locon-kleuren, als 9906. In november 2013 is de Locon 9903, ex-NS 1837, in dienst gesteld. In april 2014 is de 9908, ex-NS 1830, in dienst gesteld, die het stadswapen als enige Locon-locomotief weer heeft. Dit omdat het hoofdkantoor in Zwolle gevestigd is, en de NS 1830 het stadswapen van Zwolle had.

De locomotieven worden voor onder andere vuiltreinen gebruikt, maar ook om steenslagwagens heen en weer te brengen, staaltreinen en gezelschapsritten te rijden. Ook worden de locomotieven soms ingezet voor de Coevorden- en de Bentheim-shuttle.

HSL Logistik Benelux[bewerken]

Op 1 juli 2012 is de 1832 verkocht aan HSL Logistik Benelux.[4] Deze is in een zwart-witte kleurenstelling getogen en rijdt keteltreinen tussen Kijfhoek en Bad Bentheim en autotreinen tussen Amersfoort en Bad Bentheim.

Rotterdam Rail Feeding[bewerken]

Rotterdam Rail Feeding BV (RRF) heeft de ex-HUSA 1606 (4401) en de ex-HUSA 1609 (4402) verworven. De in RRF-huisstijl gestoken 4401 werd op 7 februari 2014 gepresenteerd. Op 21 februari 2014 werd de 4402 afgeleverd op het emplacement Waalhaven Zuid.

1700[bewerken]

De latere serie 1700 uit de jaren 90 is uiterlijk grotendeels gelijk aan de 1600. Technisch zijn er echter enige verschillen, zoals de automatische koppeling, gewijzigde choppersturing en een stiller type compressor. Een 1700 kan niet samen rijden met een 1600/1800.

Overzicht[bewerken]

Nummer In dienst Wapen Vernummerd NSR Huidige eigenaar Huidig nummer Huidige kleurstelling Status Afb. locomotief Opmerking
1601 1981 Amsterdam DB Schenker 1601 NS-geel Terzijde Railion 1601.jpg
1602 1981 Schiphol DB Schenker 1602 DB-rood In dienst
1603 1981 Zutphen DB Schenker 1603 NS-geel Terzijde
1604 1981 Dordrecht DB Schenker 1604 DB-rood In dienst Railion 1604.jpg
1605 1981 Breda Gesloopt
1606 1981 Harderwijk RRF 4401 RRF-geel/oranje/zwart In dienst
1607 1981 Vlissingen Railmotion 1607 NS-geel Terzijde
1608 1981 's-Hertogenbosch Railmotion 1608 NS-geel Terzijde
1609 1981 Hoofddorp RRF 4402 RRF-geel/oranje/zwart In dienst
1610 1981 Hengelo Gesloopt
1611 1981 Venlo DB Schenker 1611 DB-rood In dienst Railion 1611 (2).jpg
1612 1981 Goes DB Schenker 1612 DB-rood In dienst Railion 1612 (1600 Class).jpg
1613 1981 Roermond DB Schenker 1613 NS-geel Terzijde Railion 1613 achterop tr. 70446, Asd.jpg Heeft DB Schenker-logo
1614 1981 Schiedam DB Schenker 1614 DB-rood In dienst Railion 1614 (1).jpg
1615 1981 Zandvoort DB Schenker 1615 DB-rood In dienst
1616 1981 Oldenzaal DB Schenker 1616 DB-rood In dienst DB Schenker 1616 (ex-NS 1606) Hilversum.jpg
1617 1981 Assen Railmotion 1617 NS-geel Terzijde
1618 1981 Almelo Railmotion 1618 NS-geel Terzijde
1619 1981 Maastricht HUSA 1619 HUSA-oranje/wit/blauw Terzijde
1620 1981 Arnhem Railmotion 1620 NS-geel Terzijde
1621 1981 Deventer HUSA 1621 HUSA-oranje/wit/blauw Terzijde
1622 1982 Haarlem Gesloopt
1623 1982 Hilversum 1823 Shunter 1823 NS-geel Terzijde Heeft dieselmotor
1624 1982 Alkmaar 1824 Locon 1824 NS-geel Terzijde NS 1824 + Wegmans te Lage-Zwalue.jpg
1625 1982 Sittard Gesloopt
1626 1982 Meppel 1826 Gesloopt NS 1826.jpg
1627 1982 Gouda 1827 Locon 9901 NS-geel In dienst
1628 1982 Apeldoorn 1828 Locon 9906 Locon-oranje In dienst
1629 1982 Ede 1829 Locon 1829 Locon-oranje In revisie
1630 1982 Zwolle 1830 Locon 9908 Locon-oranje In dienst
1631 1982 Voorburg 1831 Locon 9904 Locon-oranje In dienst NS 1831 met Plan ICL.jpg
1632 1982 Nijmegen 1832 HSL Logistik 1832 zwart-wit geblokt In dienst
1633 1982 Bergen op Zoom 1833 Locon 1833 NS-geel Terzijde
1634 1982 Lelystad 1834 Locon 9902 Locon-oranje In dienst
1635 1982 Enschede 1835 Bentheimer Eisenbahn 1835
(E 01)
NS-geel In dienst BE 1635-VI.JPG
1636 1982 Heerenveen 1836 Locon 9905 Locon-oranje In dienst
1637 1982 Amersfoort 1837 Locon 9903 Locon-oranje In dienst
1638 1982 Groningen 1838 Gesloopt
1639 1982 Leiden 1839 NS Reizigers 1839 NS-geel Terzijde
1640 1982 Steenwijk 1840 NS Reizigers 1840 NS-geel Terzijde
1641 1982 Almere 1841 Gesloopt
1642 1982 Weert 1842 NS Reizigers 1842 NS-geel Terzijde NS 1842; Teuge (NL)-20090804.jpg
1643 1982 Heerlen 1843 NS Reizigers 1843 NS-geel Terzijde
1644 1982 Roosendaal 1844 NS Reizigers 1844 NS-geel Terzijde
1645 1982 Middelburg 1845 NS Reizigers 1845 NS-geel Terzijde
1646 1982 Leeuwarden 1846 NS Reizigers 1846 NS-geel Terzijde NS 1846.jpg
1647 1982 Delft 1847 NS Reizigers 1847 NS-geel Terzijde NS 1847 at Schiedam Centrum.jpg
1648 1982 Valkenburg 1848 NS Reizigers 1848 NS-geel Terzijde NS 1848 duwt DDM-1 combinatie.jpg
1649 1982 Oss 1849 Gesloopt
1650 1982 Den Haag 1850 NS Reizigers 1850 NS-geel Terzijde NS 1850 met ICK, Station Delft; 10-09-2008.jpg
1651 1982 Tilburg 1851 NS Reizigers 1851 NS-geel Terzijde
1652 1982 Utrecht 1852 Gesloopt
1653 1983 Den Helder 1853 NS Reizigers 1853 NS-geel Terzijde
1654 1983 Geleen 1854 NS Reizigers 1854 NS-geel Terzijde
1655 1983 Eindhoven 1855 NS Reizigers 1855 NS-geel Terzijde
1656 1983 Hoogeveen 1856 Spoorwegmuseum 1656 NS-geel Opgenomen in de collectie van het Spoorwegmuseum; standplaats Blerick Spoorwegmuseum loc NS 1656.jpg
1657 1983 Rotterdam 1857 NS Reizigers 1857 NS-geel Terzijde
1658 1983 Zaandam 1858 NS Reizigers 1858 NS-geel Terzijde
Bronnen, noten en/of referenties