NS 1600/1800 (elektrische locomotief)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf 1600/1800 (locomotieftype))
Ga naar: navigatie, zoeken
1600 en 1800
Locomotief 1604 "Dordrecht" van Railion te Utrecht Centraal
Locomotief 1604 "Dordrecht" van Railion te Utrecht Centraal
NS 1846 met intercitytrein
NS 1846 met intercitytrein
Aantal 58
Nummering * 1601-1658
Sinds 1999:
1601-1622, 1823-1824, 1625, 1826-1855, 1656, 1857-1858, 9901-9902, 9904-9905
Fabrikant Alstom-Atlantique
MTE Creusot-Loire
In dienst 1981-1983
Uit dienst 2004-nu
zie ook
Asindeling B'B'
Spoorwijdte 1435 mm (normaalspoor)
Massa 84 ton
Aslast 21 ton
Lengte over buffers 17,64 meter
Breedte 2947 mm
Hoogte 3690 mm
Wieldoorsnee 1260 mm
Draaistelafstand 9,69 meter
Radstand 2,80 meter
Minimale boogstraal 50 meter
Maximumsnelheid 180 km/h
Stroomsysteem 1500 V =
Vermogen 4600 kW
Uurvermogen 5100 kW
Trekkracht 260 kN (aanzet)
Elektromotoren 2
Fabrikant elektromotoren Jeumont/Schneider
Treinbeïnvloeding ATB-EG, ATB-Vv
Treinradio GSM-R
Remsysteem Ch GPR E mZ
* directe rangeerrem
* Charmilles eenleidingrem met hogedrukrem
* elektrodynamische rem
* indirecte elektropneumatische treinrem
Compressorfabrikant Westinghouse
Compressortype 4-cilinder zuigercompressor
Treinverwarming 1500 V =
Koppeling Schroefkoppeling
Portaal  Portaalicoon   Verkeer & Vervoer

De 1600 is een type elektrische locomotief gebouwd door Alstom die sinds 1981 wordt ingezet door de Nederlandse Spoorwegen. Inmiddels rijden de meeste locomotieven niet meer bij dit bedrijf, maar staan terzijde of zijn in dienst bij verschillende goederentreinvervoerders.

Ontwikkeling[bewerken]

De serie 1600 werd in 1978 besteld, nadat in de jaren '70 verschillende loctypen hadden proefgereden. Een daarvan was de SNCF BB 7200[1], waarvan de 1600 is afgeleid. De 58 locomotieven werden afgeleverd tussen 1981 en 1983. Als gevolg van hun komst werden de oude locomotieven van de series 1000 en 1500 afgevoerd.

Vanouds zit de machinist bij Nederlandse treinen in het midden of rechts. De 1600 had de stuurstand echter aan de linkerkant, zoals dit in het linksrijdende Frankrijk gebruikelijk is. Alvorens de locomotieven te bestellen maakte NS een proefrit, waaruit bleek dat de machinist van de linkerkant even goed zicht heeft op de seinen (die in Nederland rechts van de baan staan) als vanuit het midden.

Door de elektronische vermogensregeling met thyristorchoppers waren de locomotieven bij ingebruikname de zuinigste en krachtigste locomotieven van NS. De (lucht)compressor is tamelijk luidruchtig. Al snel na de serie-levering werden proeven genomen met een stillere schroefcompressor die later is toegepast in de serie 1700. De sterke tractiemotoren zijn opgenomen in een bijzondere tandwielkast-constructie en worden, behalve door zelfventilatie, ook vreemd geventileerd, evenals de choppers, afhankelijk van de trekkracht als functie van het opgenomen vermogen. Als eerste elektrische locomotieven bij de NS waren zij - althans in principe - in staat met twee exemplaren in treinschakeling te rijden, maar in de praktijk is daar zeer zelden gebruik van gemaakt omdat de Nederlandse bovenleiding daar niet genoeg vermogen voor kan leveren.

NS 1853 Den Helder
NS 1853 Den Helder

Locomotiefnamen[bewerken]

In de jaren 80 kregen alle locs van de serie 1600 de naam en het wapen van een Nederlandse plaats. De 1600-locs in dienst bij Railion (inmiddels DB Schenker Rail) hebben het stadswapen verloren, hier staat nog alleen de plaatsnaam op de zijkant. Sinds enkele nog rijvaardige locs rood geschilderd zijn hebben ze hun wapen weer terug.

Langste reizigerstrein[bewerken]

Bekendheid verwierf dit type door in 1989 de langste reizigerstrein ter wereld te trekken, ruim 1,6 km met 60 intercityrijtuigen, ter gelegenheid van 150 jaar spoorwegen in Nederland. De loc 1607 Vlissingen werd hiervoor gebruikt. Twee jaar later werd het record alweer verbroken door de Belgische E-loc 2711, die 70 rijtuigen trok.

Opsplitsing in 1600- en 1800-serie[bewerken]

Bij de opsplitsing van de NS in 1999 werd de serie 1600 verdeeld over NS Reizigers (NSR) (21 stuks) en NS Cargo (NSC) (37 stuks). De locomotieven van NS Cargo (1601-1637) behielden hun oude nummer, de NSR-locs kregen een nummer in de 1800-serie, met behoud van volgnummer. Slechts één loc, de 1637, kreeg de nieuwe rode huisstijl van NS Cargo aangemeten, de rest behield het NS-geel. In 2002 werden nog eens 14 locomotieven naar NS Reizigers overgeheveld. Wegens grote schade aan de 1625 ging deze niet over naar NSR, en werd de nummerserie onderbroken. Ook de rode 1637 ging naar NS Reizigers en kreeg later zijn gele kleur terug.

In december 2006 waren er plannen om de 1600-locs die terzijde stonden te Maastricht ook over te hevelen naar NSR, aangezien Railion met een overschot kampte. Het betrof de locs 1605, 1607, 1608, 1610, 1617, 1618, 1620, 1622 en 1625. Deze locs zijn echter niet aan NSR verkocht, aangezien deze de verkoopprijs te hoog vond en de bestelling van nieuwe VIRM-dubbeldekstreinstammen minder tijd in beslag nam.

Huidige inzet[bewerken]

Railion, DB Schenker Rail[bewerken]

Locomotief 1824 met NS-rijtuigen te Lage Zwaluwe; 2007
De locomotieven 1856 en 1776 bij Baambrugge (tussen Amsterdam en Utrecht); 2010
Losse locomotief DB Schenker 1616 te Hilversum; 2013
Loc 1609 in HUSA-kleuren
Loc 1835 (E 01) van Bentheimer Eisenbahn te Coevorden

NS Cargo ging na een fusie met DB Cargo verder onder de naam Railion, sinds 2009 onder de naam DB Schenker Rail. Dit bedrijf zet de 1600-locomotieven in voor het trekken van goederentreinen en besloten reizigerstreinen.

Wegens een aanstaande dure revisie en een locomotiefoverschot, dat mede is ontstaan doordat steeds meer treinen met nieuwe meersysteemlocomotieven worden gereden, staat eind 2009 een groot aantal 1600-en terzijde. Alleen de 1602, 1604 en 1611, 1612, 1614-1616 zijn nog inzetbaar. De 1605, 1622 en 1625 zijn gesloopt.

Sinds februari 2012 verschijnen deze 1600 locomotieven ook in DB rood.[2]

NS Reizigers[bewerken]

NS gebruikte de locomotieven voor het trekken of duwen van dubbeldeksmaterieel van de eerste generatie en voor het trekken van rijtuigen in de reizigersdienst.

Loc 1838 is na een botsing te Amsterdam Centraal op 21 mei 2004 met zware schade buiten dienst gesteld. De loc heeft als onderdelenleverancier voor andere locs gefungeerd en stond lange tijd te Roosendaal. In augustus 2007 is de loc in Rotterdam gesloopt. Inmiddels zijn ook de 1826, 1841 en 1852 gesloopt.

Door de terzijdestelling van de ICK-rijtuigen per 20 april 2009 heeft ook NS Reizigers een locomotievenoverschot. Daarom is een deel van de serie 1800 sindsdien terzijde gesteld.

Per 14 juni 2009 werden ook de geleasete ICL-rijtuigen uit de roulatie gehaald, deze zullen t.z.t. naar hun eigenaar Deutsche Bahn terugkeren. De 1800-locomotieven die de ICL-treinen trokken zijn terzijde gesteld. Hierdoor is een groot deel van het 1800-park naar opstelterreinen verbannen. De NS 1700-locomotieven zijn ongeveer 10 jaar jonger en genieten daarom de voorkeur van NS Reizigers. De inzet van de door 1800-en getrokken dubbeldekstreinen werd per 7 september 2010 beëindigd, maar werd wegens materieeltekort in januari 2011 weer tijdelijk gereactiveerd. Hiervoor werden, de 1839, 1842-1847, 1849-1851, 1853, 1855, 1857 en 1858 weer in dienst gesteld. Sinds 1 april 2011 is deze inzet echter weer beëindigd en staan alle 1800-locomotieven weer terzijde. De terzijde gestelde locomotieven zijn o.a. op Amsterdam Dijksgracht en Maastricht opgesteld. Terugkeer binnen korte termijn is onwaarschijnlijk.

ACTS, HUSA[bewerken]

ACTS heeft een aantal locs van het type 1600 van Railion overgenomen. De eerste locomotief die gehuurd is door ACTS, is de 1601. Deze loc is per 21 april 2008 ingezet. Nadat deze loc weer was teruggegaan naar Raillion (het betrof een proefbedrijf) heeft ACTS de 1606, 1609, 1619 en 1621 in gebruik genomen. Deze locomotieven zullen te zijner tijd gereviseerd worden waarbij ze ook een nieuwe kleurstelling zullen krijgen, net als de andere ACTS-locomotieven.

In 2011 zijn alle vier de 1600-locomotieven van ACTS (inmiddels HUSA geheten) bestickerd in de nieuwe kleuren van de eigenaar. Zij worden ingezet voor diverse treinen van HUSA, waarvan de containershuttles tussen de Rotterdamse haven en Veendam/Leeuwarden tot hun vaste inzetterrein behoort. Ook doen ze soms dienst voor extra personentreinen (bijvoorbeeld in het wintersportseizoen).[3]

DB Autozug[bewerken]

Vanaf 9 december 2007 worden de internationale nachttreinen die via Emmerich naar Amsterdam Centraal rijden, gereden door DB Autozug. Omdat DB Autozug nog niet over (voldoende) locomotieven beschikt, huurde zij voor de tractie op het Nederlandse traject enkele locomotieven serie 1600 van DB Schenker Rail. Deze inzet is echter met ingang van 12 december 2010 beëindigd. Sindsdien doen locs serie 1700 van NS Reizigers dienst voor deze treinen.

Bentheimer Eisenbahn[bewerken]

Eind 2011 heeft de Bentheimer Eisenbahn e-loc 1835 gekocht van NSR, waarbij deze het nummer E 01 gekregen heeft. De loc wordt ingezet met de Coevorden Shuttle.

Locon Benelux B.V.[bewerken]

In juni 2011 zijn de 1827 en 1834 verkocht aan LOCON Benelux, die ze zal inzetten in het goederenvervoer. Deze rijden van maandag t/m vrijdag de vuiltreinen van Maastricht naar VAM in Wijster. De locomotieven zijn vernummerd in respectievelijk 9901 en 9902. In oktober 2011 heeft Locon nog twee 1800-en gekocht, de 1831 en 1836, welke zijn vernummerd in 9904 en 9905. In juni 2013 dook 1828 op in Locon-kleuren, als 9906.

HSL Logistik Benelux[bewerken]

Op 1 juli 2012 is de 1832 verkocht aan HSL Logistik Benelux.[4]

Rotterdam Rail Feeding[bewerken]

Rotterdam Rail Feeding BV (RRF) heeft de ex-HTRS (HUSA) 1606 (4401) & 1609 (4402) verworven. De in RRF-huisstijl gestoken 4401 werd op 7 februari 2014 gepresenteerd. Op 21 februari 2014 werd de 4402 afgeleverd op het emplacement Waalhaven Zuid.

1700[bewerken]

De latere serie 1700 uit de jaren 90 is uiterlijk grotendeels gelijk aan de 1600. Technisch zijn er echter enige verschillen, zoals de automatische koppeling, gewijzigde choppersturing en een stiller type compressor. Een 1700 kan niet samen rijden met een 1600/1800.

Overzicht[bewerken]

Nummer In dienst Wapen Vernummerd NSR Verkocht Huidig nummer Huidige kleurstelling Status Afb. locomotief Afb. wapen
1601 1981 Amsterdam 1601 Geel Terzijde Railion 1601.jpg
1602 1981 Schiphol 1602 DB-rood
1603 1981 Zutphen 1603 Geel Terzijde
1604 1981 Dordrecht 1604 DB-rood Railion 1604.jpg
1605 1981 Breda Gesloopt
1606 1981 Harderwijk ACTS/HUSA 1606 HUSA-oranje/wit/blauw
1606 RRF 4401 RRF-geel/oranje/zwart
1607 1981 Vlissingen 1607 Geel Terzijde
1608 1981 's-Hertogenbosch 1608 Geel Terzijde
1609 1981 Hoofddorp ACTS/HUSA 1609 HUSA-oranje/wit/blauw HUSA 1609.jpg
1609 RRF 4402 RRF-geel/oranje/zwart
1610 1981 Hengelo 1610 Gesloopt
1611 1981 Venlo 1611 DB-rood Railion 1611 (2).jpg
1612 1981 Goes 1612 DB-rood Railion 1612 (1600 Class).jpg
1613 1981 Roermond 1613 geel (DB schenker) Terzijde Railion 1613 achterop tr. 70446, Asd.jpg
1614 1981 Schiedam 1614 DB-rood Railion 1614 (1).jpg
1615 1981 Zandvoort 1615 DB-rood
1616 1981 Oldenzaal 1616 DB-rood Railion 1616.jpg
1617 1981 Assen 1617 Geel Terzijde
1618 1981 Almelo 1618 Geel Terzijde
1619 1981 Maastricht ACTS/HUSA 1619 HUSA-oranje/wit/blauw
1620 1981 Arnhem 1620 Geel Terzijde
1621 1981 Deventer ACTS/HUSA 1621 HUSA-oranje/wit/blauw
1622 1982 Haarlem Gesloopt
1623 1982 Hilversum 1823 1823 NS-geel Terzijde
1624 1982 Alkmaar 1824 Locon 1824 NS-geel Terzijde bij Locon NS 1824 + Wegmans te Lage-Zwalue.jpg
1625 1982 Sittard Gesloopt
1626 1982 Meppel 1826 Gesloopt NS 1826.jpg
1627 1982 Gouda 1827 Locon 9901 Geel
1628 1982 Apeldoorn 1828 Locon 9906 Locon-oranje
1629 1982 Ede 1829 Locon 1829 Locon oranje In Revisie bij Locon
1630 1982 Zwolle 1830 Locon 1830 Locon oranje In dienst bij Locon
1631 1982 Voorburg 1831 Locon 9904 Locon-oranje NS 1831 met Plan ICL.jpg
1632 1982 Nijmegen 1832 HSL Logistik 1832 zwart witte blokken
1633 1982 Bergen op Zoom 1833 Locon 1833 NS-geel Terzijde bij Locon
1634 1982 Lelystad 1834 Locon 9902 Locon-oranje
1635 1982 Enschede 1835 Bentheimer Eisenbahn 1835
(E 01)
Geel BE 1635-VI.JPG
1636 1982 Heerenveen 1836 Locon 9905 Locon-oranje
1637 1982 Amersfoort 1837 Locon 9903 Locon-oranje
1638 1982 Groningen 1838 Gesloopt na ongeval te Amsterdam Dijksgracht
1639 1982 Leiden 1839 1839 NS-geel Terzijde
1640 1982 Steenwijk 1840 1840 NS-geel Terzijde
1641 1982 Almere 1841 Gesloopt
1642 1982 Weert 1842 1842 NS-geel Terzijde NS 1842; Teuge (NL)-20090804.jpg
1643 1982 Heerlen 1843 1843 NS-geel Terzijde
1644 1982 Roosendaal 1844 1844 NS-geel Terzijde
1645 1982 Middelburg 1845 1845 NS-geel Terzijde
1646 1982 Leeuwarden 1846 1846 NS-geel Terzijde NS 1846.jpg
1647 1982 Delft 1847 1847 NS-geel Terzijde NS 1847 at Schiedam Centrum.jpg
1648 1982 Valkenburg 1848 1848 NS-geel Terzijde NS 1848 duwt DDM-1 combinatie.jpg
1649 1982 Oss 1849 1849 NS-geel Terzijde
1650 1982 Den Haag 1850 1850 NS-geel Terzijde NS 1850 met ICK, Station Delft; 10-09-2008.jpg
1651 1982 Tilburg 1851 1851 NS-geel Terzijde
1652 1982 Utrecht 1852 Gesloopt
1653 1983 Den Helder 1853 1853 NS-geel Terzijde NS 1853b.jpg
1654 1983 Geleen 1854 1854 NS-geel Terzijde
1655 1983 Eindhoven 1855 1855 NS-geel Terzijde Amsterdam rangeerterrein
1656 1983 Hoogeveen 1856 1656 NS-geel Opgenomen in de collectie van het Spoorwegmuseum standplaats Blerick NS 1856 en 1776, Baambrugge.jpg
1657 1983 Rotterdam 1857 1857 NS-geel Terzijde Amsterdam
1658 1983 Zaandam 1858 1858 NS-geel Terzijde Amsterdam
Bronnen, noten en/of referenties