1610-1619

De jaren 1610-1619 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 17e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen

Europa

• Sinds 1613 wordt Venetië lastig gevallen door de Uskokken, piraten die vooral vanuit de Kroatische Krajina schepen aanvallen. De Uskokken worden aangemoedigd door Ferdinand II, aartshertog van Binnen-Oostenrijk. Op 10 januari 1615 komt het tot een bloedbad in Karlobag. Bembo's eerste daad als Doge is dan ook om Oostenrijk de oorlog te verklaren, de zogenaamde oorlog om Gradisca. Venetië heeft militair de overhand, en troepen onder Francesco Erizzo belegeren met succes Gradisca d'Isonzo tot de aankomst van Oostenrijkse troepen geleid door Albrecht von Wallenstein, waarna Venetië naar vrede zoekt.
• De Gulik-Kleefse Successieoorlog is een conflict over de opvolging van de kinderloos gestorven hertog van Gulik Kleef en Berg. De oorlog duurt van 1609 tot 1614. Aan het begin van de oorlog strijden de erfgenamen Brandenburg en Palts-Neuburg samen met hun bondgenoten tegen de commissaris van de keizer om de hertogdommen in handen te krijgen. Vervolgens breekt over de verdeling van de gebieden een nieuwe oorlog uit. Het calvinistische Brandenburg wordt hierin gesteund door de Republiek en het katholieke Palts-Neuburg door Spanje. De oorlog wordt beëindigd met het Verdrag van Xanten, waarin Brandenburg Kleef en Mark krijgt en Palts-Neuburg Gulik en Berg.
• In Rusland komt in 1610 een einde aan de heerschappij van de Ruriken. Een Pools garnizoen bezet Moskou, maar de Poolse kroonprins maakt geen aanstalten zijn verkiezing tot grootvorst te aanvaarden. Dan kiest de Doema in 1613 Michael Romanov. Zijn huis zal de volgende drie eeuwen de troon bezetten.

Lage Landen

• De Nederlanden bevinden zich in de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648), waarbij er in dit decennium sprake is van het Twaalfjarig Bestand van 1609 - 1621.
• De Pilgrim Fathers wonen in Leiden maar willen daar niet integreren en bereiden zich voor op een zeereis naar Amerika.
• 1615 - 2 maart - In opdracht van de Staten van Groningen en Drenthe hebben de landmeters Pieter de la Haye en Pieter Sems de grens vastgesteld tussen beide provinciën. Groningen accepteert de uitkomst niet, omdat Ter Apel daarin Drents wordt.
• 1619 - Hugo de Groot wordt gevangengezet en overgebracht naar slot Loevestein, waar hij begint te schrijven aan een inleiding tot het Hollandse recht en zijn De veritate religionis Christianae.
• Pestepidemie in Amsterdam.

Godsdienst

• 1611 - In Engeland verschijnt de King James Version van de Bijbel, een bijbelvertaling, gepubliceerd op last van koning Jacobus I van Engeland.
• Synode van Dordrecht.

Koopmanshuizen - Leiden

Zeevaart en handel

• 1612 - Sultan Ahmed I verleent de Nederlanders het recht om onder eigen jurisdictie handel te drijven in het Osmaanse Rijk.
• 1613 - 1614 - De Nederlandse ontdekkingsreiziger Adriaen Block verkent het gebied dat door Henry Hudson is ontdekt. Hij brengt het in kaart en noemt het Nieuw Nederland. Er wordt een eerste post gebouwd voor de bonthandel met de inheemse bewoners.
• In 1612 wordt voor het eerst melding gemaakt van een Nederlandse commerciële expeditie naar Spitsbergen. De schippers Willem Cornelisz. van Muyden uit Amsterdam en Claes Cornelisz van Sardam vissen dat jaar bij de in 1596 door Willem Barentsz ontdekte eilandengroep. Van Muyden heeft onder meer vijf Franse Basken als harpoeniers aan boord.
• De Noordsche Compagnie wordt in 1614 opgericht door Amsterdamse en Delftse kooplieden die belangen hebben in de walvisvaart. Twee van de twaalf directeuren zijn Medemblikkers. Ze verkrijgt van de Staten Generaal het alleenrecht in de Arctische kustwateren. Al snel sluiten zich anderen uit alle belangrijke Nederlandse havensteden bij de Compagnie aan.
• 1616 - 29 januari - De Nederlandse ontdekkingsreizigers Willem Cornelisz Schouten en Jacob Le Maire varen voor het eerst om Vuurland. Zij noemen deze kaap naar de stad Hoorn, de geboorteplaats van Schouten.

Koloniën

• 1614 - Bouw van Fort Nassau in Albany, New York. Stichting van de kolonie Nieuw-Nederland.
• 1613 - Begin van de Britse kolonisatie van India.
• De Verenigde Oostindische Compagnie heeft van 1610 tot 1619 haar hoofdzetel in Ambon. In 1619 Sticht Jan Pieterszoon Coen de nieuwe hoofdplaats Batavia op Java.
• 1613 - Nederland bezet het westelijk deel van Timor (Indonesië).

Astronomie

• 1611 - Johannes Kepler beschrijft in zijn boek dioptrice de werking van een door hem ontwikkelde astronomische telescoop.
• 1614 - Simon Marius publiceert zijn werk Mundus Iovialis, waarin de planeet Jupiter en zijn manen worden beschreven.
• 1616 - Copernicus' boek De Revolutionibus Orbium Coelestium (Over de omwentelingen van de hemellichamen) uit 1543 wordt door de Paus op de Index geplaatst.
• 1619 - Johann Kepler geeft zijn bewegingswetten uit waarbij hij steunt op de ontdekkingen van Tycho Brahe.

Wiskunde

• 1612 - Bartholomaeus Pitiscus voert in zijn trigonometrische tabellen de decimale scheiding in.
• 1614 - John Napier laat zijn logaritmentafels verschijnen.
• 1619 - Nu ook de nieuwste geschriften van John Napier over de logaritme de decimale scheiding (punt of komma) gebruiken, wordt deze handige notatie voor een decimale breuk allengs gemeengoed.