1660-1669

De jaren 1660-1669 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 17e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen

Europa

• Koning Lodewijk XIV van Frankrijk, de "zonnekoning", roept zichzelf in 1661 uit tot absolute vorst (L'état, c'est moi). Na het overlijden van zijn schoonvader koning Filips IV van Spanje eist hij de Zuidelijke Nederlanden op als erfdeel voor zijn oudste zoon en voegt de daad bij het woord. De Devolutieoorlog (1667-1668) eindigt met het Verdrag van Aken waarbij Frankrijk zeggenschap krijgt over het zuidelijk deel van Vlaanderen tussen Duinkerke en Rijsel.
• De Grote pestepidemie in Londen (1665-1666) maakt 75.000 tot 100.000 slachtoffers, tot een vijfde van de bevolking van Londen. De Grote brand van Londen (1666) maakt een einde aan de epidemie, maar verwoest wel een groot deel van de stad.

Scheepvaart en handel

• de Akte van navigatie wordt opnieuw door het Engelse Parlement aangenomen. Deze Scheepvaartwet bepaalt dat alle schepen waarvan niet de eigenaar, de kapitein en minstens driekwart van de matrozen Brits onderdaan zijn op straffe van verbeurdverklaring van schip en lading niet mogen varen op Groot-Brittannië of de Britse nederzettingen en koloniën.
• In 1663 wordt een tweede scheepvaartwet, de zogenaamde Staple Act, goedgekeurd. Deze nieuwe wet legt zowel import als export van de koloniale handel aan banden en is bedoeld om Engeland tot een stapelmarkt van koloniale waren te maken. De Engelse kolonies wordt verboden om rechtstreeks bepaalde goederen, zoals tabak, suiker en katoen uit te voeren naar niet-Engelse klanten. Ook wordt in Engeland de verbouw van tabak verboden zodat de kroon geen inkomsten van invoerbelastingen zal mislopen. Deze twee nieuwe protectionistische wetten zijn oorzaak van de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog.
• 1666 - Zo'n 500 Britse schepen -meest koopvaardij- worden in beslag genomen, onder andere in de Caraïben en bij West-Afrika.
• Na 13 jaar lukt het Hendrik Hamel en zeven anderen te ontkomenuit Korea. Met een klein scheepje varen ze naar Japan, waar ze zich meldden bij de VOC-handelspost Deshima. In opdracht van de VOC beschrijft Hamel de gebeurtenissen en het land. Door zijn verhaal gaat Korea leven in Europa.

Johannes Vermeer:
Meisje met de parel (ca. 1665-1667)

Republiek der Verenigde Nederlanden

• Amsterdam is uitgegroeid tot de machtigste handelsstad in de wereld en heeft meer dan 100.000 inwoners.
• Aanleg tussen 1663 en 1665 van de Scheveningseweg, de eerste bestrate buitenweg van Holland. Het plan was in 1653 ingediend door Constantijn Huygens.
• Pestepidemie in Amsterdam (1663-1664), meer dan 10 procent van de bevolking sterft, onder wie Rembrandts partner Hendrickje Stoffels. De laatste pestepidemie in Nederland, de Londense Pest, begint in 1668 en duurt tot 1671. De epidemie maakt ca. 20.000 slachtoffers.
• 1660 - Johan de Witt komt steeds meer onder druk de opvolging van Willem III weer mogelijk te maken, onder andere ook van de kant van diens oom Karel II van Engeland. Deze is voogd geworden van het "Kind van Staat" na de dood van diens moeder Maria Stuart.
• 1667 - Het Eeuwig Edict wordt aangenomen in de Raad van Leiden. Daarin wordt het stadhouderschap voor altijd afgeschaft, en wordt gesteld dat de soevereiniteit niet bij de Unie, de Prins of zelfs maar bij de Staten van het gewest ligt, maar bij de individuele steden.
• In Amsterdam ontstaat een gezelschap vrijdenkers rond de schooldirecteur Franciscus van den Enden. De belangrijkste leden zijn Baruch de Spinoza en de broers Adriaan en Johannes Koerbagh. Hun publicaties brengen hen in moeilijkheden met de woordvoerders der publieke godsdienst: de calvinistische dominees. Spinoza duikt min of meer onder en geniet protectie van de Hollandse raadspensionaris Johan de Wit. Adriaan Koerbagh sterft in het Rasphuis. Van den Ende vlucht naar Frankrijk.
• De Tweede Engels-Nederlandse Oorlog duurt van 1664 tot 1667 en wordt onder meer uitgevochten bij de Goudkust, waar slavenforten als Elmina en fort Amsterdam enkele malen van eigenaar wisselen.
• 1664 - Van Galen eist Borculo-Lichtevoorde op en met Britse financiële steun verklaart hij de oorlog en valt Overijssel en Gelderland aan. Hij dwingt de Nederlanders zich tot de IJssel terug te trekken. In 1665

belegert hij Groningen.

Zuidelijke Nederlanden

• 1668 - De Devolutieoorlog (1667-1668) tussen Frankrijk en Spanje over heerschappij van de Zuidelijke Nederlanden eindigt met het Verdrag van Aken waarbij Frankrijk zeggenschap krijgt over het zuidelijk deel van Vlaanderen tussen Duinkerke en Rijsel.

Koloniën

• 1664 - Frankrijk stuurt een vloot naar Cayenne, dat al enige jaren in handen van de WIC is en verovert het gebied. De Witt gaat er niet op in omdat de Republiek al genoeg problemen heeft.
• 1664 - 11 augustus - De VOC weet een nieuw verdrag met Ayutthaya af te dwingen.
• 1667 - 5 augustus - Groot-Brittannië tekent de Vrede van Breda. Groot-Brittannië behoudt New York, maar geeft Sint Eustatius en Saba terug. Het geeft Suriname over en Cormantijn, een basis in West-Afrika. Het versoepelt de Akte van Navigatie en geeft zijn claim op Pola Run in de Banda eilanden op. Dit is een grote overwinning voor de Republiek en vooral voor raadspensionaris Johan de Witt.
• 1664 - 24 september - Peter Stuyvesant capituleert en draagt Nieuw-Amsterdam over aan de Engelsen.
• 1667 - Essequebo, Pomeroon en Tobago worden door de WIC heroverd. Een Zeeuwse expeditie met zeven schepen verovert het Engelse fort Paramaribo in het suikerrijke Suriname.
• 1661 - Vrede van Den Haag tussen Portugal en de Republiek ondertekend, waarbij Nieuw-Holland (Nederlands Brazilië) en Angola aan de Portugezen worden afgestaan. De Republiek krijgt ter compensatie 63 ton goud, Ceylon en de Molukken.

Kunst en wetenschap

• Meest actieve schilderperiode van Johannes Vermeer.
• Joan Blaeu geeft de Grooten Atlas uit met 600 kaarten in 9 banden.
• 1660 - Robert Boyle stelt zijn wet op waarin hij het verband legt tussen het volume en de druk van een gas.
• 1666 - Isaac Newton ontdekt de Wet van de Zwaartekracht.
• 1667 - 12 juni - Jean Baptiste Denis en Paul Emmeretz voeren de eerste bloedtransfusie bij een mens uit.
• De Florentijnse Accademia del Cimento is geen lang leven beschoren, maar wordt nagevolgd door de Engelse Royal Society die nog steeds bestaat.
• In Brugge houdt stadsdokter Thomas Montanus de evolutie van de pest dag na dag bij. Alle besmette personen en hun familie worden genoteerd. Dit laat Montanus toe de omvang van de epidemie op de voet te volgen. Hij publiceert over de Brugse pest een verslagboek, Qualitas Loimodea sive pestis Brugana anni MDCLXVI.
• Anthoni van Leeuwenhoek slijpt zijn eigen lenzen en bouwt een microscoop. Hij ontdekt allerlei microscopisch leven.
• De meeste instrumenten van het Oude observatorium te Peking worden door de Vlaamse jezuïet Ferdinand Verbiest vernieuwd en verbeterd.