1680-1689

De jaren 1680-1689 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 17e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen

Willem III, koning van Engeland, Schotland en Ierland, Stadhouder van Gelderland, Holland, Zeeland, Utrecht, Overijssel, Groningen en Westerwolde.

Glorious Revolution

In Engeland ontstaat weer een revolutionair klimaat. Oorzaak is de kinderloosheid van de koning, althans bij zijn koningin. Kroonprins is daarom zijn broer James duke of York, die echter Rooms-katholiek is. De Exclusion Act van 1679 verhindert een troonsbestijging door een katholiek en Karel II oefent druk uit om de wet in te trekken. Uiteindelijk ontbindt hij het parlement zonder verkiezingen uit te schrijven. Vooraanstaande parlementariërs van de Whigs vluchten naar het buitenland. De Franse koning Lodewijk XIV gaat Karel financieel steunen nu deze geen parlement meer heeft om belastingen op te leggen.

• 1685 - 6 februari - James Stuart, hertog van York wordt koning Jacobus II. Hij roept het parlement weer bijeen, dat nu nog alleen uit Tories bestaat. Dezen zijn hem zeer ter wille, maar de voorgestelde Tolerance Act gaat ook hen te ver. Opnieuw wordt het Huis naar huis gestuurd.
• 1688 - 10 juni - De geboorte van Jacobus Frans Eduard, de lang verbeide zoon uit het tweede huwelijk van Jacobbus, ontneemt de protestanten het uitzicht op een koningschap van de protestantse Mary. De ontstane paniek veroorzaakt het begin van een geheim verbond van Engelse adel met politieke invloed. Geschiedschrijvers hebben die groep de immortal 7 genoemd. Eerder had Willem III Lord Portland naar Berlijn gestuurd om Brandenburgse troepen te werven.
• 1688 - 5 november - Met de landing van Willem III in Twarbay, Devonshire, begint in Engeland de Glorious Revolution (Roemrijke Omwenteling). Op 11 december vlucht de Engelse koning Jacobus II naar Frankrijk. De Nederlandse stadhouder Willem III van Oranje-Nassau en zijn echtgenote Maria Stuart worden koning en koningin van Engeland, Schotland en Ierland.

Europa

"Sobieski bij Wenen"
Schilderij door Juliusz Kossak

• Begin van de Grote Turkse Oorlog tussen het Ottomaanse Rijk enerzijds en de Derde Heilige Liga anderzijds. De oorlog duurt van 1683 tot 1699. Een enorm Ottomaans leger van 140.000 man belegert Wenen in juni 1683. Het beleg van Wenen wordt op 12 september gebroken bij aankomst van een strijdmacht van 30.000 Poolse, Oostenrijkse en Duitse troepen onder leiding van de Poolse koning Jan Sobieski. hierna zullen Turkse troepen nooit verder Europa binnendringen. Als het Russische Rijk zich in 1686 bij de Heilige Liga aansluit begint de Tweede Russisch-Turkse Oorlog.
• Als koning Lodewijk XIV een einde maakt aan het Edict van Nantes, worden de hugenoten in Frankrijk definitief tot ongewenste personen verklaard. Ze vluchten naar de Duitse landen, naar Engeland en naar de Republiek der Verenigde Nederlanden.
• Lodewijk XIV eist in 1684 de Rijnpalts op, omdat zijn schoonzuster de rechtmatige erfgenaam van het keurvorstendom zou zijn. Tegen de Franse claim wordt in 1686 de Liga van Augsburg opgericht, waarbij in 1689 ook koning-stadhouder Willem III van Oranje zich aansluit. De Palts is dan al in Franse handen (1688).

Wetenschap

• 1687 - Newton publiceert zijn Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, met onder andere de Theorie van de Zwaartekracht.

Koloniën

• In 1680 verklaart het sultanaat Bantam opnieuw de oorlog aan de VOC, maar de strijd verloopt rampzalig voor het sultanaat. In 1683 moet Bantam zich overgeven en verliest Bogor en Priangan aan de VOC. Bantam blijft in naam onafhankelijk maar wordt gereduceerd tot protectoraat van de VOC. De Engelsen verdwijnen in 1684 uit Bantam en stichten het veel ongunstiger gelegen Benkoelen.

Zeevaart

• De Nederlandse cartograaf Johannes van Keulen maakt samen met collegacartograaf Claes Jansz. Vooght in 1681 de Nieuwe Lichtende Zee-Fakkel; een vijf delen tellende atlas waarin Vooght kaarten getekend door Jan Luyken samenvat. De naam van de atlas wordt al snel ingekort tot Zee-Fakkel. De vijf delen verschijnen van 1681 tot 1684 en bevatten meer dan 130 nieuwe kaarten.