1680-1689

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De jaren 1680-1689 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 17e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen[bewerken]

Europa
"Sobieski bij Wenen"
Schilderij door Juliusz Kossak
  • Begin van de Grote Turkse Oorlog tussen het Ottomaanse Rijk enerzijds en de Derde Heilige Liga van Oostenrijk, Polen en Venetië anderzijds. Een enorm Ottomaans leger van 140.000 man belegert Wenen in juni 1683. Het beleg van Wenen wordt op 12 september gebroken bij aankomst van een strijdmacht van 30.000 Poolse, Oostenrijkse en Duitse troepen onder leiding van de Poolse koning Jan Sobieski.
  • Als het Russische Rijk zich in 1686 bij de Heilige Liga aansluit begint de Derde Russisch-Turkse Oorlog. Tijdens de oorlog organiseert het Russische Leger de Krimcampagnes van 1687 en 1689.
  • koning Lodewijk XIV maakt een einde aan het Edict van Nantes. De hugenoten in Frankrijk worden definitief tot ongewenste personen verklaard. Ze vluchten naar de Duitse landen, naar Engeland en naar de Republiek der Verenigde Nederlanden.
  • Lodewijk XIV eist in 1684 de Rijnpalts op, omdat zijn schoonzuster de rechtmatige erfgenaam van het keurvorstendom zou zijn. Tegen de Franse claim wordt in 1686 de Liga van Augsburg opgericht, waarbij in 1689 ook koning-stadhouder Willem III van Oranje zich aansluit. De Palts is dan al in Franse handen (1688). Generaal Mélac wordt berucht vanwege zijn genadeloze en wrede optreden in het Paltsgraafschap aan de Rijn, het markgraafschap Baden en het hertogdom Württemberg).
  • In Engeland heerst voortdurend spanning tussen koning en parlement rond de opvolgingskwestie. Vooraanstaande Whigs als Shaftesbury en John Locke vluchten naar de Republiek, waar zich ook enkele verdachten van het Rye House Plot bevinden.
  • 1688 - 10 juni - De geboorte van Jacobus Frans Eduard, de lang verbeide zoon uit het tweede huwelijk van Jacobbus, ontneemt de protestanten het uitzicht op een koningschap van de protestantse Mary. De ontstane paniek veroorzaakt het begin van een geheim verbond van Engelse adel met politieke invloed. Geschiedschrijvers hebben die groep de immortal 7 genoemd. Eerder had Willem III Lord Portland naar Berlijn gestuurd om Brandenburgse troepen te werven.
  • 1688 - Met de landing van Willem III in Twarbay, Devonshire, begint in Engeland de Glorious Revolution (Roemrijke Omwenteling). Op 11 december vlucht de Engelse koning Jacobus II naar Frankrijk. De Nederlandse stadhouder Willem III van Oranje-Nassau en zijn echtgenote Maria Stuart worden koning en koningin van Engeland, Schotland en Ierland.
Nederlanden
  • Als Lodewijk XIV van Frankrijk de protestante universiteiten in zijn land laat sluiten, nodigt Adriaen Paets in 1681 op eigen initiatief de Franse filosoof Pierre Bayle uit om naar Rotterdam te komen. De stad stelt hem aan als professor bij de speciaal voor dat doel haastig opgerichte Illustere School en Paets vult zelf het karige salaris aan. De aanwezigheid van Bayle brengt vervolgens andere geleerden naar de stad, bijvoorbeeld de Engelse wijsgeer John Locke; daardoor wordt Rotterdam aan het einde van de zeventiende eeuw bekend als een ware bibliopoli
  • Groningen (1681), Utrecht (1682) en Hoorn (1682) voeren de straatlantaarn van Jan van der Heyden in.
Wetenschap
Koloniën
  • In 1680 verklaart het sultanaat Bantam opnieuw de oorlog aan de VOC, maar de strijd verloopt rampzalig voor het sultanaat. In 1683 moet Bantam zich overgeven en verliest Bogor en Priangan aan de VOC. Bantam blijft in naam onafhankelijk maar wordt gereduceerd tot protectoraat van de VOC. De Engelsen verdwijnen in 1684 uit Bantam en stichten het veel ongunstiger gelegen Benkoelen.
Zeevaart
  • De Nederlandse cartograaf Johannes van Keulen maakt samen met collegacartograaf Claes Jansz. Vooght in 1681 de Nieuwe Lichtende Zee-Fakkel; een vijf delen tellende atlas waarin Vooght kaarten getekend door Jan Luyken samenvat. De naam van de atlas wordt al snel ingekort tot Zee-Fakkel. De vijf delen verschijnen van 1681 tot 1684 en bevatten meer dan 130 nieuwe kaarten.