1770-1779

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De jaren 1770-1779 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 18e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen[bewerken]

Stoommachine
Industriële revolutie


Europa
  • Koning Lodewijk XV van Frankrijk sterft plotseling. Zijn opvolger, de onervaren Lodewijk XVI roept oud-minister Maurepas terug aan het hof. Maurepas, oneervol ontslagen en verbannen door Lodewijk XV, heeft geen ander politiek programma dan afrekenen met de nalatenschap van Lodewijk XV. De parlementen worden weer ingesteld. De verbitterde oud-magistraten worden uit hun ballingschap teruggehaald en beginnen opnieuw te saboteren en te werken aan het neerhalen van het absolutisme ten voordele van de adel. Lodewijk XVI wordt dankzij deze maatregelen gevierd als een nieuwe Hendrik IV.
  • Onder Maurepas benoemt de koning een bekwame minister van financiën, Anne Robert Jacques Turgot, die spoedig adel en kerk tegen zich in het harnas jaagt met een aantal hervormingen. Turgot probeert de belastingdruk af te wentelen van het volk naar de grondbezitters. Hij schaft de Gilden en Ambachten af en de corvée (gedwongen werk).[1] Hij sticht de Caisse de l'Escompte, een voorloper van de Banque de France. Langzaam vermindert de staatsschuld. Turgot verzet zich - op financiële gronden - tegen een Franse interventie in de Amerikaanse Onafhankelijkheidsstrijd. Hij liberaliseert de graanhandel, echter op een ongelukkig moment: de misoogst van 1774 veroorzaakt schaarste die hem wordt aangewreven. Ondiplomatiek en gehaat wordt de bekwame Turgot twee jaar na zijn benoeming afgevoerd door Maurepas.
  • Opstand in Rusland van de Oeral-Kozakken onder leiding van Jemeljan Poegatsjov tegen Catharina de Grote.


Amerika
Nederlanden
Koloniën
Azië
  • De Tay Son rebellie begint in 1772 als een opstand tegen de Nguyen heersers in het zuiden van Vietnam. De opstand begint in de regio van de stad Quin Hon en breidt zich snel uit door de vele boeren die ontevreden zijn met het bewind. In drie jaar tijd hebben de opstandelingen Saigon veroverd waar de opstandelingen hun woede koelen op de Chinese handelaren. Er worden er meer dan 10.000 in koelen bloede vermoord.
  • De rebellen voeren echter ook een rechtvaardig belastingsysteem in en hervormen de landbouw, onder andere door arme boeren land te geven. Zij laten ook Katholieke missionarissen toe en staan het hen toe om in het overwegend boeddhistische land te preken en volgelingen te werven. Nadat ze zuidelijk en centraal Vietnam onderworpen hebben, rukken ze op naar het noorden en slagen er uiteindelijk in om ook de Trinh heersers uit het land te verdrijven.
Wetenschappen
  • 1776 - Adam Smith publiceert zijn The Wealth of Nations.
  • 1778 - Friedrich Mesmer geneest enkele van zijn patiënten door autosuggestie en ontwikkelt de hypnose.
  • Het theorema van Bayes (ook regel van Bayes of stelling van Bayes) is een regel uit de kansrekening die de kans dat een bepaalde mogelijkheid ten grondslag ligt aan een gebeurtenis uitdrukt in de voorwaardelijke kansen op de gebeurtenis bij elk van de mogelijkheden. Het theorema is geformuleerd door Pierre-Simon Laplace, die vrij zeker inspiratie opdoet bij een postuum gepubliceerd artikel van Thomas Bayes.
  • Joseph Priestley ontdekt dat een kaars die in een afgesloten hoeveelheid lucht brandt snel uit gaat, lang voordat alle was op is. Hij ontdekt verder dat een muis lucht op dezelfde wijze kan 'verwonden'. Tenslotte toont hij aan dat de 'verwonde' lucht hersteld kan worden door planten. In 1778 herhaalt Jan Ingenhousz de experimenten van Priestley en ontdekt dat de invloed van zonlicht een plant in staat stelt de muis te redden.
  • Eise Eisinga bouwt tussen 1774 en 1780 het planetarium van Franeker.


Ontdekkingsreizen
Cultuur