1860-1869

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De jaren 1860-1869 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 19e eeuw.

Geharnaste samoerai met zwaard en dolk. Gemaakt door de Britse fotograaf Felice Beato begin jaren 1860 in het Tokugawa-shogunaat.
Spoorwegviaduct in Utah (Verenigde Staten) in 1860.
Urinoir in Parijs omstreeks 1865 (Avenue du Maine).

Belangrijke gebeurtenissen en ontwikkelingen[bewerken]

Otto von Bismarck 1873
De opkomst van Bismarck
  • De Deense hertogdommen Sleeswijk en Holstein worden overrompeld door Pruisen en Oostenrijk.
  • 1866 - Pruisisch-Oostenrijkse Oorlog, gewonnen door Pruisen, dat dankzij zijn spoorwegnet zijn troepen sneller kan verplaatsen. Pruisen annexeer Sleeswijk-Holstein, Hannover, Hessen-Kassel, Nassau en Frankfurt.
  • De Luxemburgse kwestie dreigt Nederland te betrekken in een conflict tussen Pruisen en Frankrijk. De zaak wordt geschikt en de neutraliteit van een gedemilitariseerd Luxemburg gegarandeerd.
  • Koning Willem III is beducht voor de Pruisische expansiepolitiek en bevordert op allerlei manieren de weerbaarheidsgedachte onder zowel burgers als studenten, zodat vele weerbaarheidsverenigingen opbloeien en er vele tientallen bij komen. Deze verenigingen hebben de landsverdediging op het oog, en oefenen in het omgaan met wapens, en in de voorbereiding op de krijgsdienst. Zo worden in 1866 de eerste officiële studentenweerbaarheden opgericht in Utrecht en Leiden.
Europa
  • 1867 - Ausgleich tussen Oostenrijk en de Hongaren, waarbij de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije ontstaat.
  • Onder leiding van Georges-Eugène Haussmann gaat Parijs op de schop. De middeleeuwse stad met haar stegen en sloppen, broeinesten van epidemieën en revoluties, wordt doorsneden door brede boulevards. De Jardin du Luxembourg wordt verkleind en het Bois de Boulogne aangelegd.
  • Ontstaan van Italië met als hoofdstad eerst Turijn (1861-1865) en dan Florence (1865-1871). In het midden blijft de Kerkelijke Staat nog bestaan onder militaire bescherming van Napoleon III met hulp van de Zouaven, jonge katholieke vrijwilligers uit Nederland, Vlaanderen en Italië.
  • De jonge tsaar Alexander II van Rusland voert hervormingen door. De horigheid wordt afgeschaft en begonnen wordt met de verdeling van het grootgrondbezit. Er komen onderwijshervormingen om het hoge analfabetisme aan te pakken. De woekerende ambtenarij en parasiterende orthodoxe clerus worden gesaneerd.
  • De Januariopstand van 1863 in Congres-Polen wordt hardhandig onderdrukt en het land wordt bij Rusland ingelijfd.
  • Er komt vanaf 1863 een min of meer gedwongen emigratie op gang van bergvolkeren in de Kaukasus naar het Osmaanse Rijk. In drie jaar verlaat een half miljoen mensen zijn woongebied.
Amerika
  • Van 1861 tot 1865 woedt de Amerikaanse Burgeroorlog. Inzet zijn de slavernij in het zuiden en de mate van zelfstandigheid van de aangesloten staten. Behalve de geregelde legers zijn de Bushwhackers actief, burgermilities aan zuidelijke kant.
  • Na de nederlaag van de zuidelijke troepen en de moord op president Abraham Lincoln begint de wederopbouw. Lincolns opvolger Andrew Johnson weet maar op het nippertje te ontkomen aan impeachment.
  • In de Pacific Railroad Act van 1862 geeft de Amerikaanse federale overheid de opdracht aan een reeds bestaande en een nieuw op te richten maatschappij om een Transcontinental Railroad aan te leggen. De CP start in 1863 met de aanleg vanuit Californië, maar de UP kan pas in 1865 de eerste rails leggen vanuit Omaha. In 1869 komen beide spoorlijnen elkaar tegen in Promontory Summit (Utah), waar de laatste spoorspijker, de Golden Spike, wordt geslagen.
  • De Mexicaanse regering kondigt in 1861 een moratorium af op de aflossing van de buitenlandse schulden. De schuldeisers Spanje, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk sturen troepen. De Franse interventie in Mexico loopt uit de hand als Napoleon III de Oostenrijkse aartshertog Maximiliaan van Habsburg op de Mexicaanse troon zet. De liberalen onder leiding van Benito Juárez heroveren het land en executeren de keizer.
  • In 1864 sluiten de twee grote partijen in Canada een coalitie tot het verkrijgen van home rule. In de volgende jaren vinden conferenties plaats tussen de verschillende provincies. Resultaat is de oprichting van de Canadese Confederatie in 1867 door Canada, Nova Scotia en New Brunswick. Twee andere kandidaten, het Prince Edward Island en Newfoundland, doen uiteindelijk niet mee.
Slavernij, doodstraf en krijgsgevangenen
Militair
Afrika
België
  • Aanleg van het Kanaal Roeselare-Leie door West-Vlaanderen, vooral ten bate van de graanverwerkende industrie.
Nederland
  • Nederland krijgt in dit decennium een spoorwegnet. De conservatieve minister-president Floris Adriaan van Hall krijgt in 1860 genoeg steun van liberale afgevaardigden om zijn wetsontwerp door het parlement te loodsen. Het bevat negen lijnen die zorgvuldig zijn verspreid over alle regio's en waarbij alle godsdienstige gezindten zijn bedacht.
  • Rotterdam krijgt de Nieuwe Waterweg en voor Amsterdam wordt het Noordzeekanaal aangelegd.
  • De uitbreiding van het spoorwegnet maakt het nodig een dienstregeling op te stellen, en daarvoor weer is een uniforme tijd onmisbaar. Zoals al in 1837 afgesproken nemen de spoorwegbedrijven de Amsterdamse tijd in 1866 aan als spoorwegtijd voor heel het land. Behalve in Amsterdam hebben de steden met een spoorstation nu behalve hun eigen vaste tijd ook een stationstijd, die wel een half uur kan afwijken. Ook de telegraafdienst neemt de gemiddelde Amsterdamse tijd als standaardtijd voor al haar kantoren.
  • Bij de volkstelling van 1859 woont 55% van de Nederlanders op het platteland en 45% in de stad. Bij de volgende telling in 1869 is de verhouding omgekeerd. Dat tekent het tempo in dit decennium van de urbanisatie.
  • Na de Stadsbrand van Enschede (1862) wordt de stad snel herbouwd. De textielfabrieken komen buiten de stadskern en zijn modern uitgerust. Er komen ook fabrieksscholen, waarop de werkende kinderen verplicht onderwijs volgen. Buiten werktijd, dat wel.
Innovatie


Verkeer
  • 1863 - De metro van Londen opent eerste lijn.
  • 1869 - De eerste transcontinentale spoorweg in de Verenigde Staten wordt voltooid.
  • De Grand Central Belge ontstaat door diverse fusies in de jaren 1864-1867. Het is een consortium van privé-spoorwegmaatschappijen en zal blijven bestaan tot het einde van de 19de eeuw.
  • De Kuilenburgse spoorbrug over de Lek wordt gebouwd tussen 1863 en 1868, bij de aanleg van de Spoorlijn Utrecht - Boxtel. om de scheepvaart niet te hinderen komen er geen pijlers in de rivier, daarom krijgt de hoofdoverspanning een lengte van 157 meter, de langste overspanning in Europa.
  • Begonnen wordt met het uitbaggeren van de riviermonden aan de Nederlandse kust. Er worden zes rijksbaggermolens gebouwd door Adriaan Volker, die op stoomkracht beginnen met het uitdiepen van de Merwede. Het is de bedoeling dat de grote rivieren zo worden verbeterd, dat zij weer zelf de vaargeul op diepte gaan houden.
Economie
  • In de wereld ontstaat een groot tekort aan katoen ("cotton famine") ten gevolge van de Amerikaanse burgeroorlog. De achtergebleven Twentse katoenindustrie profiteert hiervan en moderniseert razendsnel. Spinnerijen en weverijen gaan over van handkracht op stoomkracht en de huisarbeid wordt teruggedrongen tot afgelegen plaatsen. De grote stadsbrand van Enschede werkt de modernisering in de hand.
  • Onder invloed van de telegrafie en de stoomvaart maakt de stapelmarkt plaats voor de transitohandel.
  • De Noor Svend Foyn vertrekt in 1864 op het eerste speciaal gebouwde vangschip Spes et Fides (hoop en vertrouwen), met zeven walviskanonnen (die ieder een harpoen en een granaat afzonderlijk afschieten) gemonteerd op het voorschip. Na jaren van perfectioneren ontvangt hij in 1870 octrooi op een harpoengranaatkanon dat een harpoen èn een granaat tegelijk afschiet. Met deze ontwikkeling begint de moderne walvisvaart.
Communicatie
Telefoontoestel uit 1896
Gezondheidszorg
Bloeddrukmeter
Wetenschap
  • 1865 - Friedrich Kekulé verklaart de moleculaire structuur van de benzeenring en verricht pionierswerk in de organische scheikunde.
  • In juni 1865 publiceert Antonio Pacinotti een artikel over een prototype van een gelijkstroommachine op inductie met radiale ring en radiale collector waarvan de werking sterk verbeterd is ten opzichte van vorige types. Hij noemt zijn machine macchinetta (klein machientje), maar zij wordt bekend onder de naam Ring van Pacinotti. Rond 1869 brengt Zénobe Gramme een aantal belangrijke verbeteringen aan. Hij slaagt erin om een model te produceren dat een voldoende grote en constantere gelijkstroom kan leveren bij een relatief belangrijk vermogen, voor gebruik in laboratoria.
Jules Verne
Kunst en Cultuur
  • In Frankrijk ontstaat het Impressionisme in de schilderkunst.
  • De dichters van de Parnasse zetten zich vooral in de vorm af tegen de Romantiek en propageren het principe van l'Art pour l'Art (kunst omwille van de kunst): alleen dat wat zonder enig nut is kan mooi zijn. Gestreefd wordt naar een poëzie met een zuivere vormschoonheid, zonder morele gepreoccupeerdheid.
  • Het Gelderse Oosterbeek is een trefpunt van kunstschilders, het Nederlandse Barbizon.
  • Doorbraak, ook in het Nederlandse taalgebied, van de schrijver Jules Verne met futuristische reisverhalen als "Vijf weken in een luchtballon" en "Naar het middelpunt der aarde".
Mode
  • Hoogtij van de crinoline. Deze kooi van soepele hoepels zorgde ervoor dat alle dikke onderrokken voorgoed naar de kleerkast verdwenen. De constructie vergt meters stof. Door het sterke contrast komt ook de extreem ingesnoerde taille veel beter uit. (Vrouwen vallen als gevolg van ademnood door de insnoering geregeld flauw).