1909

1909
Eeuwen:	19e eeuw · 20e eeuw · 21e eeuw
Decennia:	1890-1899 · 1900-1909 · 1910-1919
Jaren:	<< · < · 1908 · 1909 · 1910 · > · >>
Maanden:	jan · feb · mrt · apr · mei · jun jul · aug · sep · okt · nov · dec
Jaartelling in verschillende culturen
Ab urbe condita:		2662 MMDCLXII
Armeense jaartelling:		1358 ԹՎ ՌՅԾԸ
Chinese jaartelling:		4605 – 4606 乙申 – 丙酉
Christelijke jaartelling:		1909 MCMIX
Ethiopische jaartelling:		1901 – 1902
Hebreeuwse jaartelling:		5669 – 5670
Hindoekalenders:
- Vikram Samvat		1964 – 1965
- Shaka Samvat		1831 – 1832
- Kali Yuga		5010 – 5011
Iraanse jaartelling:		1287 – 1288
Islamitische jaartelling:		1327 – 1328
Maçonnieke jaartelling:		5908 – 5909
Dit jaar naar onderwerp
Film in 1909
Lijst van landen in 1909
Sport in 1909
Juliaanse kalender van 1909
Gregoriaanse kalender van 1909

1909 is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

• Mehmet V (Resad) (1909-1918) volgt Abd-ul-Hamid II (1876-1909) op als sultan van Turkije.
• Oprichting van de Boy Scouts of America.
• Thomas Edison richt de Motion Picture Patents Company op.
• (Groot-Brittannië) - Blokkade van Duitse havens wordt als militair noodzakelijk aanvaard door het Britse Imperial War Committee.

januari

• 2 - De Eerste Elfstedentocht wordt gereden.
• 5 - Colombia erkent de onafhankelijkheid van Panama.
• 16 - De expeditie van Ernest Shackleton bereikt de magnetische zuidpool.

maart

• 4 - William Howard Taft (1909-1913) volgt Theodore Roosevelt (1901-1909) op als president van de Verenigde Staten.

april

• 6 - Robert Edwin Peary bereikt naar verluidt de Noordpool.
• 11 - Jeanne d'Arc wordt in Rome zalig verklaard.

mei

• 1 - Invoering van de standaardtijd in Nederland. Voorheen werd de tijd lokaal aan de stand van de zon bepaald waardoor het in het westen vroeger was dan in het oosten.

juni

• 2 - Tijdens de Nederlandse verkiezingscampagne beschuldigd de liberale voorman Tideman de Anti-Revolutionair Abraham Kuyper ervan tijdens zijn premierschap een koninklijke onderscheiding te hebben toegekend in ruil voor steun aan de verkiezingskas van zijn partij. Deze lintjesaffaire maakt een politieke come-back van Kuyper onmogelijk.
• 5 - Prinses Juliana wordt gedoopt in de Willemskerk te Den Haag.
• 27 - De Fransman Graaf de Lambert maakt de eerste gemotoriseerde vlucht boven Nederland in Etten-Leur.

juli

• 3 - Het eerste huwelijk in Las Vegas (Verenigde Staten) wordt gesloten.
• 25 - De Fransman Louis Blériot vliegt als eerste over Het Kanaal.
• 26 - 29 - In Catalonië en met name in Barcelona vindt de Tragische week plaats: een opstand tegen de mobilisatie van het leger die hardhandig wordt neergeslagen.

september

• 1 - Eerste Nijmeegse Vierdaagse.
• 12 - De Duitser Max Wolf maakt de eerste fotografische opname van de komeet Halley.
• 23 - Sergej Rachmaninov voltooit het manuscript van zijn beroemde Derde pianoconcert.

november

• 28 - Wereldpremière van Rachmaninovs derde pianoconcert te New York (New York Symphony Society o.l.v. Walter Damrosch; S. Rachmaninov, piano).

december

• 1 - Belgische koning Leopold II tekent op zijn sterfbed de wet op persoonlijke dienstplicht.
• 7 - Leo Baekeland verkrijgt octrooi op bakeliet.
• 23 - Albert I wordt koning der Belgen.

zonder datum

• Militair verdrag tussen Bulgarije en Rusland.
• In Parijs geeft de kapper Antione de actrice Eve Lavallière een kort kapsel, omdat ze een jonger uiterlijk nodig had voor een filmrol. Het kapsel Bob is hiermee geboren.

Muziek

• Sergei Rachmaninoff componeert zijn Piano Concerto nr. 3, Opus 30
• Franz Léhar schrijft de operettes Der Graf von Luxemburg en Das Fürstenkind
• De Finse componist Jean Sibelius componeert de begrafenismars In Memoriam, opus 59 en de balletscène Balettikohtaus
• Claude Debussy componeert de Children's Corner Suite
• Arnold Schönberg componeert Erwartung, Opus 17

Premières

• 11 maart: Frank Bridges Capriccio nr. 2
• 27 april: Frank Bridges Fantasie voor pianotrio
• 16 juni: Frank Bridges Strijkkwartet nr. 1
• 14 juli: Frank Bridges Twee liederen op tekst van Robert Bridges
• 8 september: Frederick Delius' Dansrapsodie nr. 1
• 11 september : Johan Halvorsens Lied van Veslemøy en Vioolconcert
• 25 september: Frank Bridges Dansrapsodie
• 25 september: Christian Sindings Sonate im alten Stil
• 25 september: Arnold Baxs Fatherland
• 22 oktober: Sergej Tanejevs Concertsuite voor viool en orkest
• 24 november: Frank Bridges Pensiero en Allegro appassionato
• 29 december: Christian Sindings Kantate ved Hundreaarsfæsten for Norges Vel

Literatuur

• De Zweedse schrijfster Selma Lagerlöf ontvangt de Nobelprijs voor de Literatuur
• The Promise of American Life door Herbert Croly
• André Gide schrijft La porte étroite

Beeldende Kunst

• 

  Héraklès Archer (1909) Émile-Antoine Bourdelle, Buenos Aires

• 

  La Nuit (1909) Aristide Maillol, Schloßplatz, Stuttgart

Bouwkunst

• 

  Academiegebouw, Groningen Jan Vrijman

Geboren

januari

• 1 - Barry Goldwater, Amerikaans politicus (overleden 1998)
• 3 - Victor Borge, Deens pianist en entertainer (overleden 2000)
• 3 - Friedrich Engel, Duits oorlogsmisdadiger (overleden 2006)
• 5 - Stephen Cole Kleene, Amerikaans wiskundige (overleden 1994)
• 8 - Willy Millowitsch, Duits acteur (overleden 1999)
• 9 - Anthony Mamo, Eerste president van Malta (overleden 2008)
• 10 - Federico Ezquerra, Spaans wielrenner (overleden 1986)
• 12 - Huub Baarsgarst, Nederlands bokser (overleden 1985)
• 15 - Gene Krupa, Amerikaans jazzdrummer (overleden 1973)
• 22 - U Thant, Birmees diplomaat (secretaris-generaal van de Verenigde Naties 1961-1971) (overleden 1974)
• 26 - Alexander King, Brits wetenschapper en diplomaat (overleden 2007)

februari

• 1 - George Beverly Shea, Amerikaans gospelzanger
• 2 - Michel Nguyên Khác Ngu, Vietnamees rooms-katholiek bisschop (overleden 2009)
• 3 - Simone Weil, Frans filosofe (overleden 1943)
• 7 - Hélder Câmara, Braziliaans geestelijke (overleden 1999)
• 7 - Silvio Zavala, Mexicaans historicus
• 9 - Carmen Miranda, Braziliaans zangeres en actrice (overleden 1955)
• 9 - Giulio Racah, Italiaans wis- en natuurkundige (overleden 1965)
• 9 - Dean Rusk, Amerikaans politicus (overleden 1994)
• 13 - Herman Ridderbos, Nederlands predikant en theoloog (overleden 2007)
• 13 - M. Vasalis, Nederlands dichteres (overleden 1998)
• 15 - Josef Frank, Tsjecho-Slowaaks politicus (overleden 1952)
• 15 - Miep Gies, Nederlandse die in de Tweede Wereldoorlog onderdak verleende aan Anne Frank en haar familie (overleden 2010)
• 17 - Jef Scherens, Belgisch wielrenner (overleden 1986)
• 21 - Jan Smallenbroek, Nederlands politicus (overleden 1974)
• 21 - Gerard Walden, Nederlands acteur en theatermaker (overleden 2005)
• 24 - August Derleth, Amerikaans schrijver (overleden 1971)
• 25 - Geoffrey Dummer, Brits elektrotechnicus (overleden 2002).
• 26 - Koning Talal van Jordanië (overleden 1972)

maart

• 6 - Bill Schindler, Amerikaans autocoureur (overleden 1952)
• 8 - Dirk Rijnders, Nederlands ambtenaar en politicus (overleden 2006)
• 9 - Rudolf Hiden, Oostenrijks-Frans voetballer (overleden 1973)
• 9 - Stanisław Jerzy Lec, Pools dichter en aforist (overleden 1966)
• 10 - Gerard Croiset, Nederlands paragnost (overleden 1980)
• 10 - Antonie Frans Monna, Nederlands wiskundige en wetenschapshistoricus (overleden 1995)
• 18 - Ernest Gallo, Amerikaans wijnondernemer (overleden 2007)
• 19 - Elżbieta Zawacka, Pools vrijheidsstrijder (overleden 2009)
• 30 - Ernst Gombrich, Oostenrijks kunsthistoricus (overleden 2001)
• 31 - Piet Jongeling, Nederlands journalist, verzetsstrijder, politicus en kinderboekenschrijver (overleden 1985)

april

• 1 - Bill Whitehouse, Brits autocoureur (overleden 1957)
• 3 - Gustav Czopp, Nederlands journalist en acteur (overleden 1944)
• 6 - Stella Agsteribbe, Nederlands gymnaste (overleden 1943)
• 8 - Lucien Vincent, Frans autocoureur (overleden 2001)
• 9 - Rudolf Springer, Duits kunsthandelaar en galeriehouder (overleden 2009)
• 13 - Wim Lagendaal, Nederlands voetballer (overleden 1987)
• 13 - Stanisław Marcin Ulam, Pools-Amerikaans wiskundige (overleden 1984)
• 16 - Beb Bakhuys, Nederlands voetballer (overleden 1982)
• 17 - Hubert Leynen, Belgisch journalist, schrijver en politicus (overleden 1997)
• 22 - Rita Levi-Montalcini, Italiaans neurologe (overleden 2012)
• 24 - Bernhard Grzimek, Duits dierenarts, dierentuindirecteur en maker van dierenfilms (overleden 1987)
• 30 - Koningin Juliana (overleden 2004)

mei

• 1 - Yannis Rítsos, geëngageerd Nieuwgrieks dichter (overleden 1990)
• 4 - Howard Da Silva, Amerikaans acteur (overleden 1986)
• 5 - Wim Aalders, Nederlands theoloog (overleden 2005)
• 7 - Edwin Land, Amerikaans natuurkundige, ondernemer en uitvinder (overleden 1991)
• 13 - Heinrich Müller, Oostenrijks voetballer en voetbalcoach (overleden 2000)
• 15 - James Mason, Brits acteur (overleden 1989)
• 16 - Rudolf Kompfner, Oostenrijks natuurkundige (overleden 1977)
• 16 - Luigi Villoresi, Italiaans autocoureur (overleden 1997)
• 18 - Fred Perry, Brits tennisser (overleden 1995)
• 26 - Matt Busby, Schots voetballer en voetbaltrainer (overleden 1994)
• 26 - Adolfo López Mateos, president van Mexico (1958-1964) (overleden 1969)
• 30 - Benny Goodman, Amerikaans jazzmusicus (overleden 1986)

juni

• 6 - Isaiah Berlin, Brits liberaal filosoof en politicoloog (overleden 1997)
• 10 - Mike Salay, Amerikaans autocoureur (overleden 1973)
• 11 - Frans Karjagin, Fins voetballer (overleden 1977)
• 12 - Max Tailleur, Joods-Nederlands humorist (overleden 1990)
• 16 - Willi Boskovsky, Oostenrijks dirigent en violist (overleden 1991)
• 18 - Lena Constante, Roemeens schrijver en kunstenaar (overleden 2005)
• 20 - Errol Flynn, Australisch acteur (overleden 1959)
• 22 - Katherine Dunham, Afro-Amerikaans antropologe, choreografe, songwriter en burgerrechtenactiviste (overleden 2006)
• 26 - Dries van Kuijk, alias 'Colonel Tom Parker', Nederlands manager van Elvis Presley (overleden 1997)
• 27 - Peter Hahn, Duits-Amerikaans autocoureur (overleden 1991)
• 27 - Wim Schuijt, Nederlands politicus (overleden 2009)

juli

• 2 - Thurgood Marshall, Amerikaans Hooggerechtshofrechter (overleden 1993)
• 18 - Daoed Khan, Afghaans president (overleden 1978)
• 19 - Roelof Koops, Nederlands langebaanschaatser (overleden 2008)
• 20 - Jan Bussell, Engels poppenspeler, schrijver en telvisiemaker (overleden 1984/85)
• 20 - Georges Guille, Frans politicus (overleden 1985)
• 28 - Bruno Bianchi, Italiaans politicus en vakbondsbestuurder (overleden 1986)
• 28 - Malcolm Lowry, Engels schrijver (overleden 1957)
• 30 - Cyril Northcote Parkinson, Brits historicus en schrijver (overleden 1993)

augustus

• 10 - Mohammed V van Marokko, sultan en koning van Marokko (overleden 1961)
• 12 - Albert Bruce Matthews, Canadees militair (overleden 1991)
• 15 - Daan Zonderland, pseudoniem van Daan van der Vat, Nederlands dichter en schrijver (overleden 1977)
• 15 - G.A. van Oorschot, Nederlands schrijver en uitgever (overleden 1987)
• 20 - Willy Ruys, Nederlands acteur (overleden 1983)
• 21 - Marinus Petrus Antonius den Ouden, Nederlands militair, commandant Nederlands Detachement Verenigde Naties (Korea), gesneuveld 1951
• 27 - Sylvère Maes, Belgisch wielrenner (overleden 1966)
• 27 - Charles Pozzi, Frans autocoureur (overleden 2001)
• 27 - Leo Sexton, Amerikaans atleet (overleden 1968)
• 27 - Sidney Yates, Amerikaans politicus (overleden 2000)
• 27 - Lester Young, Amerikaans jazzmuzikant (overleden 1959)
• 31 - Roy Sherman, Amerikaans autocoureur (overleden 1968)

september

• 3 - Joe Giba, Amerikaans autocoureur (overleden 1986)
• 4 - Johannes Willebrands, Nederlands kardinaal, metropoliet en aartsbisschop (van aartsbisdom Utrecht) (overleden 2006)
• 6 - Severino Minelli, Zwitsers voetballer en voetbalcoach (overleden 1994)
• 7 - Elia Kazan, Amerikaans filmregisseur (overleden 2003)
• 9 - Douglas Fairbanks jr., Amerikaans acteur (overleden 2000)
• 9 - Arthur Jonath, Duits atleet (overleden 1963)
• 11 - Joachim Fernau, Duits schrijver, kunstenaar en kunstverzamelaar (overleden 1988)
• 12 - Benne Holwerda, Nederlands theoloog (overleden 1952)
• 12 - Bull Verweij, Nederlands ondernemer, financier van Radio Veronica (overleden 2010)
• 13 - Frits Thors, Nederlands nieuwslezer
• 14 - Peter Scott, Brits schilder (overleden 1989)
• 17 - Kwame Nkrumah, Ghanees staatsman (overleden 1972)
• 21 - Claude Verdan, Zwitsers chirurg (overleden 2006)
• 28 - Al Capp, Amerikaans cartoonist (overleden 1979)

oktober

• 1 - Everett Sloane, Amerikaans acteur (overleden 1965)
• 9 - Miguel White, Filipijns atleet (overleden 1942)
• 13 - Herbert Block, Amerikaans redactioneel cartoonist (overleden 2001)
• 13 - Art Tatum, Amerikaans jazzpianist (overleden 1956)
• 17 - Berta Gielens, beroemde madam van Schilde en omstreken, beter bekend als moemoe
• 20 - Carla Laemmle, Amerikaans actrice en ‘flapper-girl’
• 23 - Albert Wairisal, eerste premier van de Republik Maluku Selatan (RMS)
• 28 - Francis Bacon, Brits schilder (overleden 1992)
• 30 - Donald Brun, Zwitsers grafisch kunstenaar (overleden 1999)
• 30 - Emiel-Jozef De Smedt, Belgisch bisschop (overleden 1995)

november

• 3 - Otto Bonsema, Nederlands voetballer (overleden 1994)
• 3 - James Barrett Reston, Amerikaans journalist (overleden 1995)
• 9 - Massimo Pallottino, Italiaans archeoloog (overleden 1995)
• 9 - Henk van Randwijk, Nederlands verzetsman en journalist (overleden 1966)
• 10 - Paweł Jasienica, Pools historicus (overleden 1970)
• 11 - Piero Scotti, Italiaans autocoureur (overleden 1976)
• 18 - Johnny Mercer, Amerikaans liedjesschrijver (overleden 1976)
• 19 - Peter Drucker, Amerikaans bedrijfskundige en consultant (overleden 2005)
• 20 - Kees Bastiaans, Nederlands kunstschilder (overleden 1986)
• 23 - Jean Jadot, Belgisch curie-aartsbisschop (overleden 2009)
• 24 - Gerhard Gentzen, Duits wiskundige (overleden 1945)
• 24 - Hotze de Roos, Nederlands jeugdboekenschrijver (overleden 1991)

december

• 2 - Marion Dönhoff, Duits journalist (overleden 2002)
• 12 - Hans Keilson, Nederlands psychiater en schrijver van Duitse origine. (overleden 2011)
• 13 - Jan Beelaerts van Blokland, Nederlands militair (overleden 2005)
• 20 - Diane Ellis, Amerikaans actrice (overleden 1930)
• 21 - George Ball, Amerikaans diplomaat (overleden 1994)
• 25 - Joop Landré, Nederlands omroepman (TROS) (overleden 1997)
• 25 - Louis Van Lint, Belgisch kunstschilder (overleden 1986)
• 28 - Mien van den Berg, Nederlands gymnaste (overleden 1995)
• 28 - David Murray, Schots autocoureur (overleden 1973)
• 28 - Toon Weijnen, Nederlands taalkundige (overleden 2008)

exacte datum onbekend

• Nicolae Massim, Roemeens theaterregiseur en -hoogleraar (overleden 1981)

Overleden

januari

• 14 - Arthur William à Beckett (64), Brits journalist

februari

• 17 - Geronimo (80), opperhoofd van de Apaches

april

• 12 - Algernon Swinburne (72), Brits dichter

mei

• 18 - George Meredith (81), Engels dichter en romanschrijver
• 19 - Isaac Albéniz (46), Spaans componist

juni

• 27 - Elisa van der Ven (75), Nederlands letterkundige, onderwijzer en conservator

juli

• 8 - Willem Voormolen (53), Nederlands militair, burgemeester en politiefunctionaris
• 18 - Carlos María de los Dolores de Borbón (61)

augustus

• 15 - Laura Theresa Alma-Tadema (±57), Engels kunstschilderes
• 27 - Emil Christian Hansen (72), Deens fermentatiefysioloog

september

• 2 - Louis Delacenserie (70), Belgisch architect
• 17 - Mariane van Hogendorp (75), Nederlandse sociaal hervormster en feministe

november

• 13 - Æneas Mackay jr. (69), Nederlands premier

december

• 17 - Leopold II (74), koning der Belgen
• 24 - Nicolaas Pierson (70), Nederlands bankier en politicus

Weerextremen in België

• maart: Maart met laagste luchtdruk: 1001,6 hPa (normaal 1014,9 hPa).
• juli: Geen enkele dag van deze maand werd het warmer dan 25 °C in Ukkel.

Bron: KMI Gegevens Ukkel 1901-2003 met aanvullingen

Mediabestanden

Zie de categorie 1909 van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.