1970-1979

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De jaren 1970-1979 (van de christelijke jaartelling), ook aangeduid als de jaren zeventig, zijn een decennium in de 20e eeuw.

Gebeurtenissen en ontwikkelingen[bewerken]

Oliecrisis
  • De Oliecrisis van 1973 volgt uit een conflict tussen de Arabische wereld en het westen over het Israëlisch-Arabische conflict en de steun van het westen aan Israel. Ook vindt de door Arabische oliesheiks gedomineerde Organisatie van Olieproducerende Landen dat de geïndustrialiseerde wereld te weinig betaalt voor de aardolie. De prijs wordt verhoogd met 70% en de productie beperkt.
  • Tegen de Verenigde Staten en Nederland wordt een olieboycot ingesteld wegens de steun van deze landen aan Israel. In Nederland worden de autoloze zondag en rantsoenering van benzine ingesteld om energie te besparen.
  • De hoogte van de olieprijzen veroorzaakt inflatie en ook een stagnatie van de economie. Deze unieke combinatie krijgt in de wetenschap de naam stagflatie.
  • Een tweede oliecrisis in 1979 veroorzaakt een wereldwijde economische crisis waarvan ook de olieproducerende landen te lijden hebben. Voortaan zullen zij het oliezwaard met meer voorzichtigheid hanteren.
Azië
  • Na dertig jaar komt er een einde aan de oorlog in Indochina. In 1975 vallen Zuid-Vietnam, Cambodja en Laos in handen van communistische rebellen.
  • In Cambodja komt de Rode Khmer aan de macht die tot de inval van de Vietnamezen in 1978 een schrikbewind voert, waarbij circa 1,5 miljoen Cambodjanen omkomen door uithongering, ziekten en executies, nadat zij vanuit de steden naar het platteland zijn gedeporteerd.
  • Als Mao Zedong in 1976 sterft, wordt de Culturele Revolutie beëindigd. Na een machtsstrijd en de gevangenneming van de Bende van Vier wordt de meer pragmatische Deng Xiaoping de onbetwiste leider. In 1979 worden de eerste economische hervormingen aangekondigd.
  • Het regime van sjah Mohammed Reza Pahlavi van Iran wordt steeds repressiever. In 1975 worden de in het parlement vertegenwoordigde partijen samengevoegd tot de Rastakhiz Partij. De liberale oppositie tegen de eenpartijstaat en tegen de beruchte geheime politie Savak krijgt gezelschap van een verzet uit islamitische hoek onder leiding van ayatollah Khomeini die in ballingschap te Parijs verblijft. In 1978 verslechtert de situatie, en onder druk van de Amerikaanse president Carter vertrekt de Sjah begin 1979 naar Egypte, waarna de Islamitische republiek wordt uitgeroepen.
  • In Japan wordt in etappes de Sanyo Shinkansen in gebruik genomen, de tweede hogesnelheidslijn die Tokio met de andere metropolen verbindt.
Europa
Koude Oorlog
  • De Ostpolitik van de West-Duitse bondskanselier Willy Brandt leidt tot een aantal verdragen met de Sovjet-Unie, Polen en ten slotte het Grundlagenvertrag met de DDR (1972). De normalisatie van de Duits-Duitse betrekkingen maakt het voor de westerse wereld mogelijk om in 1973 de DDR te erkennen.
  • De Helsinki-akkoorden verminderen de militaire spanning in Europa tussen de landen van de NAVO en het Warschaupact. Op aandrang van het westen wordt ook een afspraak toegevoegd over de mensenrechten.
België
Nederland
  • Voortgezette deconfessionalisering, waarvan vooral de KVP veel te lijden heeft. Dit leidt tot streven naar de vorming van een verenigde christendemocratische partij, die er in 1980 ook zal komen.
  • Dienstplichtigen komen in verzet tegen rigide gezagsuitoefening in de krijgsmacht. Ze richten de VVDM op en bereiken een versoepeling van de groetplicht, verhoging van de soldij en het recht om in hun vrije tijd burgerkleding te dragen.
  • Het is na de oliecrisis van 1973 een tijd van stijgende werkloosheid, oplopende overheidstekorten, er vinden massale stakingen plaats, onder andere bij Enka en in de Rotterdamse haven (1979).
  • Het kabinet-Den Uyl (1973-1977) symboliseert de politieke polarisatie tussen links en rechts. Spreiding van macht, kennis en inkomen is het motto. Maar het zijn ook de jaren van Dries van Agt, die de eerste leider wordt van een verenigde christendemocratische partij: het Christen-Democratisch Appèl. Hij pleit voor een ethisch reveil en wil de vertoning van erotische films beperken tot bioscopen met minder dan 50 stoelen.
  • Als minister van Justitie wil hij de abortuskliniek Bloemenhove sluiten, wat door felle protestdemonstraties en een bezetting van de kliniek uiteindelijk wordt voorkomen. Ook zijn voornemen om drie oorlogsmisdadigers uit de gevangenis van Breda vrij te laten, omdat deze gevangenisstraf 'binnen ons rechtsstelsel geen enkel doel meer dient', roept emotionele reacties op, en wordt uiteindelijk afgeblazen. De vlucht van de van ernstige oorlogsmisdaden verdachte Pieter Menten naar Zwitserland, die hiermee voorlopig aan arrestatie ontkomt, wordt aan Van Agts nalatigheid toegeschreven, wat hem in de Tweede Kamer een zeer moeilijk moment oplevert.
  • Prins Bernhard komt in opspraak door de Lockheed-affaire, die begint met een onthulling door de president-directeur van de Amerikaanse vliegtuigfabriek Lockheed tijdens een hoorzitting in het Amerikaanse Congres. Bernhard zou in totaal 1,2 miljoen dollar aan steekpenningen hebben aangenomen, in ruil voor zijn voorspraak bij de aankoop van onder andere de Lockheed F-104 Starfighter. Een onderzoek door een commissie van drie wijze mannen wijst uit dat de prins inderdaad niet altijd correct gehandeld heeft. Door het algemeen geprezen optreden van premier Den Uyl wordt een constitutionele crisis voorkomen, maar de prins moet wel al zijn militaire functies neerleggen.
  • Een artikel in het juridisch studentenblad Ars Aequi stelt in 1971 dat de rechtspraak vrijwel ontoegankelijk is voor mensen met lage inkomens. Daarop worden in universiteitssteden en later ook elders rechtswinkels opgericht, waar studenten en vrijwilligers gratis adviezen geven aan mensen die geen advocaat kunnen betalen.
Suriname
  • Het aantreden van het progressieve kabinet-Den Uyl wordt in Suriname in creools-nationalistische kringen gezien als een kans om de dekolonisatie van Suriname gedaan te krijgen. De Hindoestaanse en Javaanse oppositie zien niets in dit streven. De regering van Henck Arron weigert echter een volksstemming te houden. Pas als de door alle partijen gerespecteerde gouverneur Johan Ferrier zich bereid verklaart president te worden, vindt een nationale verzoening plaats.
  • De Surinaamse onafhankelijkheid vindt plaats op 25 november 1975, maar heeft dan al geleid tot een massale migratie van Surinamers naar Nederland die er blijkbaar geen vertrouwen in hebben. Hindoestanen zijn hierbij oververtegenwoordigd.
  • In de jaren na de onafhankelijkheid blijft de blokkade bestaan tussen regering en oppositie, ofwel creolen en Hindoestanen. De regering geeft de Nederlandse hulpgelden uit aan prestigeprojecten, zoals een "spoorlijn van niets naar nergens".
Amerika
  • Het zelfvertrouwen van de Amerikanen wordt ernstig aangetast door de verloren oorlog in Vietnam en door het Watergateschandaal. Een inbraak in het kantoor van de Democratische Partij (Verenigde Staten), en allerlei pogingen om deze te verbergen leiden tot het aftreden van president Nixon. Zijn opvolger Gerald Ford en de Democraat Jimmy Carter slagen er niet in om het geloof in de USA te herstellen.
  • Als reactie op de linkse guerillabewegingen grijpen in veel Latijns-Amerikaanse landen de strijdkrachten de macht en vestigen een schrikbewind. Augusto Pinochet in Chili, Jorge Videla in Argentinië, Alvarez in Uruguay en andere dictators werken samen in de Operatie Condor om de linkse beweging uit te roeien. Ook in het civiel bestuurde Mexico woedt een vuile oorlog.
Stad en land
  • De Nederlandse regering probeert de suburbanisatie in banen te leiden door het aanwijzen van groeikernen, zoals Alkmaar en Hoorn voor Amsterdam, Zoetermeer voor Den Haag en Spijkenisse voor Rotterdam.
  • De bloemkoolwijk doet zijn intrede. Woningen worden dicht op elkaar gebouwd in soms grillige straatpatronen. Zo komen er overal woonerven waar de voetganger het nu eens voor het zeggen heeft en de auto gast is. Men gaat meer nadenken over het milieu, afvalscheiding en aparte glasinzameling komen opzetten en ook dat valt in de openbare ruimte te merken.
  • De heemtuin komt in zwang. In plaats van gemaaide gazons met strakke borders gaat men in stadsplantsoenen de natuur de vrije hand geven. Voorbeelden zijn de heemtuin Ommoord en de heemtuin Rucphen.
  • Het toerisme neemt een vlucht. Veel mensen kopen een tweede huisje in een afgelegen regio, en de watersport wint aan populariteit. De turfroute wordt geschikt gemaakt voor de pleziervaart.
Verkeer
  • De overheid probeert de verkeersveiligheid te verbeteren door maatregelen als de draagplicht van valhelmen door bromfietsers en autogordels door automobilisten. De periodieke autokeuring APK en het blaaspijpje worden ingevoerd. Al deze "regelzucht" stuit op heftige weerstand van "wakker Nederland".
  • Een tegenbeweging komt op gang onder aanvoering van De Telegraaf en VVD-minister Neelie Smit-Kroes. De RAI en de BOVAG voeren de reclamecampagne Blij dat ik rij en hun stickers sieren de bumpers van vele toerende gezinnen.
Milieu
Feminisme
Gezondheid
  • Het begrip hyperventilatie wordt bekend en vindt direct grote groepen patiënten. De lijders aan de kwaal wordt aangeraden om bij een aanval in een plastic zak te ademen.
  • De psychologie maakt veelvuldig gebruik van de sensitivitytraining, een groepsproces waarin de patiënten / deelnemers worden aangemoedigd om onbeperkt hun gevoelens "in de groep" te gooien.
  • Geleidelijk raken meer jongeren verslaafd aan heroïne. In Nederland ontstaat het inzicht dat de markten van softdrugs en harddrugs gescheiden moeten worden. Het bezit van kleine hoeveelheden hasj en wiet zal niet langer worden vervolgd.
  • In 1972 doet zich in Joegoslavië de laatste epidemie van pokken in Europa voor. In de volgende jaren worden Azië en als laatste Oost-Afrika pokkenvrij verklaard. Het wereldwijd laatst bekende geval doet zich in september 1978 voor in Engeland, als Janet Parker, fotografe bij de medische faculteit in Birmingham, waar het virus wordt bewaard, de ziekte oploopt en eraan overlijdt.
Godsdienst
Media
  • Er zijn 'grensverleggende' programma's op televisie die willen breken met de bestaande 'burgerlijke' cultuur (onder andere van Wim T. Schippers). Er zijn ook tegengestelde ontwikkelingen: de nieuwe en groeiende omroepen TROS, die juist op conventioneel amusement en politiek rechts gericht is, en de EO met vooral 'verkondigende' programma's, die eind jaren zestig was opgericht, omdat de algemeen protestantse NCRV te veel verwaterd zou zijn.
  • In 1973 neemt het parlement de zogenaamde anti-Veronicawet aan. Deze wet verbiedt het in werking hebben van zendinstallaties aan boord van schepen en vliegtuigen en de medewerking aan omroepinstellingen die als doel hebben om radio- en of televisieprogramma's te doen uitzenden vanuit schepen en vliegtuigen. Het aannemen van deze wet heeft tot gevolg dat de zeezenders Radio Veronica en Radio Noordzee Internationaal reeds op 31 augustus 1974 om respectievelijk 18.00 uur en 20.00 uur hun uitzendingen staken.
  • Grote populariteit in Nederland van de Dik Voormekaar Show, een radioprogramma van André van Duin en Ferry de Groot.
Derde Wereld
  • In 1971 ontvouwt de Tanzaniaanse president Julius Nyerere een grootscheeps landbouwplan, dat voorziet in de zogenoemde Ujamaa-dorpen. Deze Ujamaa's bestaan uit traditioneel Oost-Afrikaanse dorpsgemeenschappen in communaal verband. De nieuwe toevoeging aan deze dorpsgemeenschappen is echter een sociaal stelsel van voorzieningen (ziekenhuizen, water- en voedselvoorzieningen, scholen enz.). De Ujamaa-dorpen komen niet goed van de grond. In 1976 is het landbouwcollectivisatieprogramma ten einde, maar het land is veranderd van Afrika's grootste exporteur van landbouwproducten in de grootste importeur.
  • De twee volkrijkste en snelstgroeiende landen ter wereld, China en India, beginnen met geboortebeperking. China kiest voor de eenkindpolitiek, waarbij het bij wet aan ouderparen verboden is om meer dan 1 kind te hebben. In India worden vaders overgehaald tot sterilisatie door ze een transistorradio in het vooruitzicht te stellen.
Muziek
Midden-Oosten
  • In 1973 vindt de Jom Kipoeroorlog plaats waarbij Egypte en Syrië onverhoeds Israël binnenvallen; na een paar weken is deze oorlog voorbij. Militair heeft deze oorlog geen gevolgen, wel moreel omdat Israël voor de Arabische wereld niet meer de onoverwinnelijke vijand blijkt te zijn. In 1977 brengt de Egyptische president Sadat een spectaculair bezoek aan Israël dat uiteindelijk resulteert in een vredesverdrag (1978).
Popmuziek
1rightarrow blue.svg Zie Popmuziek#De jaren zeventig voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
  • De popgroep ABBA boekt in dit decennium grote successen met diverse hits. Het nummer Waterloo waarmee ABBA in 1974 meedoet aan het Eurovisiesongfestival, wordt in 2005 verkozen tot het beste songfestival-lied ooit.[1]
  • Meer in het algemeen worden de eerste helft van het decennium gedomineerd door de glamrock en de symfonische rock, terwijl de tweede helft bepaald wordt door de reactie erop: de punk. Ook de disco stijl is erg populair.
  • Opkomst en ondergang, van de punkmuziek. Aangevoerd door met name Britse bands als The Sex Pistols, The Clash en The Stranglers doet een nieuwe, rauwe muziekstroming zijn intrede die net als de rock-'n-roll in de jaren 50 een grote generatiekloof bewerkstelligt en verwoordt.
  • Reggae hoort bij de rastacultuur: de beweging op Jamaica om de zwarte wortels te vinden in Afrika en met name in het Ethiopië van Haile Selassie. Bob Marley schrijft het 'volkslied' van de rasta's: Get up, Stand up. Het vrije gebruik van marihuana maakt de Rastafaribeweging met de reggaemuziek ook populair onder blanke jongeren in Europa. Ook West-Afrikaanse muziek, zoals die van Fela Kuti, verovert een westers publiek.
Sport
Economie
  • In het begin van de jaren zeventig lijkt inflatie nog een bedreiging, maar de oliecrisis van 1973 werpt een schaduw op het gehele decennium. Het zorgt definitief voor een einde van een groot deel van de Nederlandse industrie. Een tweede crisis en een rapport werpt een schaduw over het leven van velen. Voorspeld wordt dat de olievoorraden snel zullen opraken.
  • De auto-industrie van de VS wordt op haar knieën gedwongen door goedkope Japanse import, die zuiniger auto's levert. De VS reageren, maar erg laat. Het toch al erg verlengde leven van auto's als de Volkswagen Kever en Citroën 2CV wordt nog langer gerekt door de groeiende vraag. Het is een periode waarin veel automerken verdwijnen, evenals een groot deel van de Britse auto-industrie.
  • In Nederlands Limburg wordt begonnen met de mijnsluiting. De personenautofabriek van DAF in Born wordt overgenomen door Volvo.
Techniek
  • In het bedrijfsleven dringt de minicomputer door tot de afdelingen, waarmee het monopolie van het mainframe en zijn beheerders wordt doorbroken.
  • In 1975 wordt de Altair 8800 ontwikkeld. Deze computer voor thuis moet zelf in elkaar gezet worden. Deze computer heeft geen beeldscherm en geen toetsenbord, maar schakelaars en lampjes.
  • In 1977 introduceert Apple de Apple II de eerste succesvolle pc met een monitor en toetsenbord om gegevens in te voeren. Deze eerste computers voor consumenten zijn nog zo duur en moeilijk om te bedienen dat ze alleen weggelegd waren voor rijke en technisch onderlegde liefhebbers. Door de komst van VisiCalc, het eerste spreadsheetprogramma, zag echter de zakelijke markt het nut van de pc. Snel kwamen er, aanvankelijk kleine, nieuwe bedrijfjes op die zich op de computermarkt toelegden zoals het softwarebedrijf Microsoft.
Trends
  • Huiskamers worden opgetuigd met gehaakte versieringen (macramé), visnetten, zitzakken en biezen matten. Bruin, paars en oranje zijn modekleuren.
  • Het koffiezetapparaat vervangt de handgezette filterkoffie en de kleurentelevisie vindt algemene ingang.
  • Jongeren krijgen in de jaren zeventig duidelijk een stem.
  • De meubelboulevard doet haar intrede.
  • Sportwedstrijden en andere openbare bijeenkomsten worden opgeschrikt door streakers: jonge personen die ongevraagd en ongekleed ten tonele verschijnen.

Verder lezen[bewerken]

Belangrijke personen internationaal[bewerken]


Belangrijke personen in Nederland[bewerken]

Externe link (video)[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Albert Kok, Het geheim van Abba - Algemeen Dagblad, 27 januari 2006