3-variëteit

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hyperbolische orthogonale dodecaëdervorm honingraatstructuur

In de topologie, een deelgebied van de wiskunde, is een 3-variëteit een driedimensionale variëteit. De topologische, stuksgewijs lineaire en gladde categorieën zijn alle equivalent in drie dimensies, zodat er meestal weinig onderscheid wordt gemaakt tussen bijvoorbeeld topologische 3-variëteiten en gladde 3-variëteiten.

Verschijnselen in drie dimensies kunnen opvallend anders zijn dan verschijnselen in andere dimensies. Daarom zijn er speciale technieken die geen generalisatie hebben in hogere dimensies dan drie. Deze speciale rol heeft geleid tot de ontdekking van nauwe banden met een diversiteit aan andere gebieden, zoals knopentheorie, meetkundige groepentheorie, hyperbolische, meetkunde, getaltheorie, Teichmüller-theorie, topologische kwantumveldtheorie, ijktheorie, Floer-homologie en partiële differentiaalvergelijkingen. De theorie van 3-variëteiten wordt beschouwd een deel van laagdimensionale topologie of meetkundige topologie.

Een basisgedachte van de theorie is om een 3-variëteit te bestuderen aan de hand van speciale oppervlakken die erin ingebed zijn. Men kan kiezen voor mooi geplaatste oppervlakken in de 3-variëteit, wat leidt tot het idee van onsamendrukbare oppervlakken en de theorie van Haken-variëteiten, of men kan de complementaire delen zo mooi mogelijk kiezen, wat leidt tot structuren zoals Heegaard-decomposities, die ook nuttig zijn in de niet-Haken gevallen. De bijdragen van Thurston aan de theorie maken het in veel gevallen mogelijk de extra structuur die door een van de acht specifieke Thurston-meetkundes te bestuderen. De meest voor de hand liggende meetkunde is de hyperbolische meetkunde. Het is in veel gevallen vruchtbaar gebleken een meetkunde in aanvulling op speciale oppervlakken te gebruiken. De fundamentaalgroepen van 3-variëteiten geven in sterke mate de meetkundige en topologische informatie weer die bij een 3-variëteit hoort. Er bestaat dus een wisselwerking tussen groepentheorie en topologische methoden.

Belangrijke voorbeelden van 3-variëteiten[bewerken]

Complement van hyperbolische schakels[bewerken]

De volgende voorbeelden zijn zeer bekend en goed bestudeerd.

Enige belangrijke klassen van 3-variëteiten[bewerken]

Bovenstaande klassen zijn niet noodzakelijkerwijs wederzijds exclusief.

Belangrijke vermoedens[bewerken]