5 november

5 november is de 309de dag van het jaar (310de dag in een schrikkeljaar) in de gregoriaanse kalender. Hierna volgen nog 56 dagen tot het einde van het jaar.

Gebeurtenissen

•  Algemeen
  • 1530 - Op 'Sint Felix Quade Saterdach' vindt een grote stormvloed plaats, waarbij de eilanden Noord-Beveland en Sint Philipsland onder water verdwijnen.
  • 1605 - Het buskruitverraad vindt plaats. Hierdoor is 5 november voor de Engelsen nog steeds een feestdag, onder de naam Guy Fawkes' Day. In de film V for Vendetta wordt verwezen naar deze gebeurtenis.
  • 2006 - De voormalige Iraakse president Saddam Hoessein wordt samen met zijn halfbroer Barzan Ibrahim al-Tikriti en revolutionairehofrechter Awad Ahmed al-Bander veroordeeld tot dood door ophanging wegens misdaden tegen de menselijkheid.
  • 2007 - De Writers Guild of America, de vakbond van de Amerikaanse scenarioschrijvers, gaat in staking.

•  Infrastructuur
  • 2010 - Op station Leiden Centraal botsen twee treinen op elkaar. Eén trein is een lege stilstaande trein. Er vallen drie lichtgewonden.

•  Oorlog
  • 333 v.Chr. - Slag bij Issos, Alexander de Grote verslaat het Perzische leger van koning Darius III.

•  Politiek
  • 1688 - Stadhouder Willem III landt in het Engelse Brixham, waarmee de 'Glorious Revolution' begint en Willem koning van Engeland wordt.
  • 1963 - Lyndon B. Johnson, dan nog vicepresident van de Verenigde Staten, brengt een officieel bezoek aan Nederland.

•  Religie
  • 1956 - Encycliek Datis Nuperrime van Paus Pius XII over de gebeurtenissen in Hongarije.

•  Sport
  • 1955 - Oprichting van de Boliviaanse voetbalclub Oriente Petrolero.
  • 1972 - De Amerikaanse schaker Bobby Fischer verslaat de Rus Boris Spasski in Reykjavik (IJsland) en wordt wereldkampioen.

•  Wetenschap en technologie
  • 1891 - Marie Curie wordt aangesteld als docente fysica aan de Sorbonne – de eerste vrouw die ooit die positie bekleedde.
  • 1920 - Officiële ingebruikname van gemaal De Waterwolf bij Oldehove, provincie Groningen door koningin Wilhelmina.
  • 1987 - Prinses Juliana opent de weg over de Oosterscheldedam (rijksweg 57), een elf kilometer lange verbindingsweg tussen Walcheren en de randstad. Mede door de aanleg van een speciaal windwaarschuwingssysteem bedroegen de kosten van de weg zo'n 93 miljoen gulden.
  • 1990 - In Genève wordt de wetenschappelijke conferentie over het broeikaseffect, waaraan experts uit 120 landen hebben deelgenomen, afgesloten.

Geboren

• 644 - K'inich K'an Joy Chitam II, heerser van Palenque (overleden 722)
• 1549 - Philippe du Plessis-Mornay, Frans schrijver (overleden 1623)
• 1607 - Anna Maria van Schurman, eerste studente aan een Nederlandse universiteit (overleden 1678)
• 1615 - Ibrahim I, Ottomaans heerser (overleden 1648)
• 1778 - Giovanni Battista Belzoni, Italiaans archeoloog (overleden 1823)
• 1779 - Washington Allston, Amerikaans kunstschilder (overleden 1843)
• 1837 - Arnold Janssen, Duits priester en heilige, stichter van het Gezelschap van het Goddelijk woord en twee zustercongregaties (overleden 1909)
• 1846 - Edward Singleton Holden, Amerikaans astronoom (overleden 1914)
• 1849 - Edward Robert Hughes, Engels kunstschilder (overleden 1914)
• 1854 - Paul Sabatier, Frans chemicus (overleden 1941)
• 1873 - Teddy Flack, Australisch atleet en tennisser (overleden 1935)
• 1879 - Francesco Bracci, Italiaans curiekardinaal (overleden 1967)
• 1892 - John Burdon Sanderson Haldane, Engels-Indiaas geneticus en evolutiebioloog (overleden 1964)
• 1893 - Raymond Loewy, Amerikaans industrieel ontwerper (overleden 1986)
• 1895 - Gé Bohlander, Nederlands waterpoloër (overleden 1940)
• 1896 - Henri Arend van Hilten, Nederlands politiefunctionaris (overleden 1967)
• 1898 - Francesco Domenico Chiarello, Italiaans oorlogsveteraan uit de Eerste Wereldoorlog (overleden 2008)
• 1903 - Guillermo Saavedra, Chileens voetballer (overleden 1957)
• 1906 - Fred Whipple, Amerikaans astronoom (overleden 2004)
• 1913 - Vivien Leigh, Brits actrice (overleden 1967)
• 1914 - Arno Nicolaï, Nederlands architect en stedenbouwkundige (overleden 2001)
• 1916 - Edmund Hlawka, Oostenrijks wiskundige (overleden 2009)
• 1920 - Theo van Gogh, Nederlands verzetsstrijder (overleden 1945)
• 1921 - Kurt Adolff, Duits autocoureur
• 1921 - Georges Cziffra, Hongaars pianist (overleden 1994)
• 1924 - John Doms, Belgisch atleet
• 1928 - Yaacov Agam, Israëlisch kunstenaar
• 1929 - Lennart Johansson, Zweeds oud-voorzitter van de UEFA
• 1930 - Wim Bleijenberg, Nederlands voetballer
• 1931 - Ike Turner, Amerikaans gitarist, producer en componist (overleden 2007)
• 1932 - Salvatore Bonanno, Amerikaans maffioso, schrijver en televisieproducent (overleden 2008)
• 1935 - Nicholas Maw, Brits componist (overleden 2009)
• 1938 - Joe Dassin, Frans-Amerikaans zanger en muzikant (overleden 1980)
• 1941 - Art Garfunkel, Amerikaans zanger
• 1942 - Maria Lindes, Nederlands hoorspelactrice en stemregisseuse
• 1946 - Herman Brood, Nederlands popmuzikant en kunstschilder (overleden 2001)
• 1946 - Gram Parsons, Amerikaans zanger (overleden 1973)
• 1948 - Peter Hammill, Brits muzikant
• 1949 - Armin Shimerman, Amerikaans acteur
• 1950 - Thorbjørn Jagland, Noors politicus
• 1952 - Oleh Blochin, Oekraïens voetballer
• 1953 - Marike Koek, Nederlands actrice en politica
• 1954 - Fernand Meese, Belgisch voetbalscheidsrechter
• 1955 - Siem van Leeuwen, Nederlands acteur
• 1955 - Danny Roelandt, Belgisch atleet
• 1955 - Óscar Wirth, Chileens voetballer en voetbalcoach
• 1956 - Denise Jannah, Surinaams-Nederlands zangeres
• 1958 - Robert Patrick, Amerikaans acteur
• 1959 - Bryan Adams, Canadees zanger
• 1960 - René Froger, Nederlands zanger
• 1960 - Tilda Swinton, Brits actrice
• 1961 - René van Collem, Nederlands drummer
• 1962 - Jiří Kyncl, Tsjechisch langebaanschaatser
• 1963 - Hans Gillhaus, Nederlands voetballer
• 1963 - Tatum O'Neal, Amerikaans actrice
• 1963 - Jean-Pierre Papin, Frans voetballer
• 1964 - Abédi Pelé, Ghanees voetballer
• 1964 - Famke Janssen, Nederlands filmactrice
• 1965 - Aytaç Biter, Turks autocoureur
• 1968 - Sam Rockwell, Amerikaans acteur
• 1970 - Petra Garnier, Nederlands paralympisch sportster
• 1971 - Jonny Greenwood, Amerikaans gitarist
• 1974 - Ryan Adams, Amerikaans singer/songwriter
• 1974 - Angela Gossow, Duits journaliste, liedjesschrijfster en deathmetal-vocaliste
• 1974 - Dado Pršo, Kroatisch voetballer
• 1975 - Giorgi Gachokidze, Georgisch voetballer
• 1977 - Yonas Kifle, Eritrees atleet
• 1977 - Maarten Tjallingii, Nederlands wielrenner
• 1977 - Richard Wright, Engels voetballer
• 1978 - Nasrdin Dchar, Nederlands acteur
• 1978 - Karlijn Petri, Nederlands hockeyster
• 1978 - Nerena Ruinemans, Nederlands miss
• 1980 - Aiko Letschert, Nederlands acteur
• 1980 - Christoph Metzelder, Duits voetballer
• 1983 - Mike Hanke, Duits voetballer
• 1984 - Sebastian Hohenthal, Zweeds autocoureur
• 1985 - Michel Butter, Nederlands atleet
• 1986 - BoA, Zuid-Koreaans zangeres
• 1986 - Melissa Dupré, Belgisch atlete
• 1986 - Matthew Goss, Australisch wielrenner
• 1987 - Ruud Boffin, Belgisch voetbaldoelman
• 1987 - Kevin Jonas, Amerikaans zanger en acteur
• 1988 - Ron Meulenkamp, Nederlands darter

Overleden

• 1515 - Mariotto Albertinelli (41), Italiaans schilder
• 1660 - Alexandre de Rhodes (69), Frans missionaris
• 1675 - Koert Adelaer (52), Nederlands-Noors admiraal
• 1804 - Betje Wolff (66), Nederlands schrijfster
• 1879 - James Maxwell (48), Schots wis- en natuurkundige
• 1930 - Christiaan Eijkman (72), Nederlands dokter en patholoog
• 1941 - Arndt Pekurinen (36), Fins pacifist
• 1944 - Alexis Carrel (71), Frans arts
• 1952 - Joe James (27), Amerikaans autocoureur
• 1956 - Art Tatum (45), Amerikaans muzikant
• 1964 - Raymond Henri Pos (54), Surinaams jurist en diplomaat
• 1977 - René Goscinny (51), Franse schrijver, humorist en scenarist van stripverhalen
• 1981 - Stanisław Mazur (76), Pools wiskundige
• 1982 - Jacques Tati (75), Frans acteur en regisseur
• 1986 - Adolf Brudes (87), Duits autocoureur
• 1989 - Vladimir Horowitz (86), Russisch pianist
• 1990 - Meir Kahane (58), Amerikaans-Israëlisch orthodox rabbijn
• 1992 - Árpád Élő (89), Hongaars natuurkundige en schaker
• 1992 - Jan Hendrik Oort (92), Nederlands sterrenkundige
• 1995 - Ernest Gellner (69), Brits filosoof, antropoloog en socioloog
• 1997 - Isaiah Berlin (88), Brits liberaal filosoof
• 2004 - Donald Jones (71), Nederlands acteur en zanger
• 2005 - John Fowles (79), Brits schrijver
• 2005 - Link Wray (76), Amerikaans gitarist
• 2006 - Bülent Ecevit (81), Turks politicus
• 2006 - Oscar Gonzalez (82), Uruguayaans autocoureur
• 2006 - Pietro Rava (90), Italiaans voetballer
• 2006 - Bobby Shearer (74), Schots voetballer
• 2007 - Nils Liedholm (85), Zweeds voetballer
• 2008 - Piet Paternotte (66), Nederlands voetballer
• 2010 - Jill Clayburgh (66), Amerikaans actrice
• 2010 - Hajo (Hans Joachim) Herrmann (97), Duits militair en advocaat
• 2010 - Henriette van Lynden (60), Nederlands diplomate
• 2010 - Shirley Verrett (79), Amerikaans operazangeres

Viering/herdenking

• Guy Fawkesdag in Groot-Brittannië, Nieuw-Zeeland en de Canadese provincies Newfoundland & Labrador. De rooms-Katholieke activist Guy Fawkes (1570-1606) beraamde samen met handlangers het plan om het Engelse parlement tijdens de openingszitting op te blazen met buskruit, en zo de protestantse koning Jacobus I van Engeland, de kroonprins, de ministers en de leden van beide kamers in één klap uit de weg te ruimen. Het complot werd ontdekt en Fawkes werd enkele maanden later opgehangen. Tegenwoordig is Guy Fawkesdag vooral een kinderfeest. Traditioneel neemt het parlement op die dag een kijkje in de kelders van het parlement om te checken of er geen bommen zijn neergelegd. Sinds enkele jaren gaan er stemmen op om deze traditie af te schaffen.
• Rooms-katholieke kalender:
  • Heilige Odrada (van Balen) († 1150)
  • Heilige Elisabeth en Zacharias († 1e eeuw)
  • Heilige Bertilda (van Chelles) († c. 705)
  • Zalige Bernhard Lichtenberg († 1943)
  • Zalige Rainero van Todi († c. 1586)

Weerextremen

Nederland

Dagrecords

• 1980 - Laagste etmaalgemiddelde temperatuur -0,8 °C
• 1938 - Hoogste etmaalgemiddelde temperatuur 13,8 °C
• 1920 - Laagste minimumtemperatuur -5,9 °C
• 1994 - Hoogste maximumtemperatuur 17,5 °C
• 1911 - Hoogste uurgemiddelde windsnelheid 17,5 m/s
• 1995 - Langste zonneschijnduur 8,5 uur
• 1998 - Langste neerslagduur 9,1 uur
• 1985 - Hoogste etmaalsom van de neerslag 16,4 mm
• 1980 - Laagste etmaalgemiddelde relatieve vochtigheid 66 %

België

Dagrecords

• 1941 - Laagste etmaalgemiddelde temperatuur 0,3 °C
• 1994 - Hoogste etmaalgemiddelde temperatuur 15,4 °C
• 1920 - Laagste minimumtemperatuur -4,1 °C
• 1899 en 1963 - Hoogste maximumtemperatuur 18,5 °C
• 1934 - Hoogste etmaalsom van de neerslag 21,3 mm

Uitzonderlijke gebeurtenissen

• 1955 - Maximumtemperatuur 18,2 °C in Koksijde.
• 1989 - Tornado veroorzaakt schade tussen Grobbendonk en Vorselaar, ten oosten van Antwerpen.

Bronnen, noten en/of referenties