9e eeuw

Overzicht van de jaren in en rond de 9e eeuw
Jaren 90	790	791	792	793	794	795	796	797	798	799
Jaren   0	800	801	802	803	804	805	806	807	808	809
Jaren 10	810	811	812	813	814	815	816	817	818	819
Jaren 20	820	821	822	823	824	825	826	827	828	829
Jaren 30	830	831	832	833	834	835	836	837	838	839
Jaren 40	840	841	842	843	844	845	846	847	848	849
Jaren 50	850	851	852	853	854	855	856	857	858	859
Jaren 60	860	861	862	863	864	865	866	867	868	869
Jaren 70	870	871	872	873	874	875	876	877	878	879
Jaren 80	880	881	882	883	884	885	886	887	888	889
Jaren 90	890	891	892	893	894	895	896	897	898	899
Jaren   0	900	901	902	903	904	905	906	907	908	909

De 9e eeuw (van de christelijke jaartelling) is de 9e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 801 tot en met 900. De 9e eeuw behoort tot het 1e millennium.

Belangrijke gebeurtenissen en ontwikkelingen

Kaart van de Vikinggebieden in de 8e (donkerrood), 9e (rood), 10e (oranje) en 11e (geel) eeuw. De groene gebieden waren het slachtoffer van regelmatige rooftochten door Vikingen.

Europa

• Met de kroning van Karel de Grote in 800 begint de eeuw voor West-Europa als een tijd van hoop, zoals deze in vele eeuwen niet gevoeld is. Het begin van deze eeuw mag dan ook een tijd van ongekende bloei en herstel genoemd worden.
• In de tweede helft van de eeuw echter komen er steeds grotere problemen. Voor een deel komt dat omdat de Franken het begrip 'kroonprins', de enige erfgenaam van de macht niet kennen. In plaats daarvan wordt het Rijk telkens gedeeld. Hoewel het keizerlijk gezag aanvankelijk onaantastbaar lijkt, blijken de latere keizers niet bij machte om hun onderdanen tegen invallen uit het noorden te beschermen en plaatselijke machthebbers, die de Vikingen moeten zien te weren zien niet in waarom zij de keizer nog moeten gehoorzamen.
• Met hun vergevorderde zeevaartkunde zijn de inwoners van het verre noorden van Europa steeds succesvoller. Soms neemt dat de vorm aan van gewapende invallen in de rest van Europa, maar vaak is het ook gewoon een gedurfde vorm van handel op de verre afstanden.
• Engeland, de Nederlanden en Frankrijk worden bezocht door de Denen. De Noren koloniseren Ierland en IJsland, terwijl de Zweden de Baltische kusten en het Kievse Rijk teisteren.
• De Vikingen beginnen nederzettingen te bouwen op de kusten van Ierland, die zich ontwikkelen tot de eerste steden in Ierland. Deze Ierse Viking-steden Wexford, Waterford, Cork en Limerick beginnen vervolgens een bedreiging te vormen voor de Ierse clans.
• In Engeland, voor zover niet bezet door Vikingen, bloeien de zeven Angel-Saksische koninkrijken: de Heptarchie. Uiteindelijk bereikt Alfred de Grote van Wessex min of meer de status van 'Koning van Engeland".
• Byzantium komt in 843 eindelijk de iconenstrijd te boven en kan daarmee beginnen aan een langzaam herstel dat pas na 1000 zijn hoogtepunt zal bereiken. Met de ontwikkelingen in het westen, namelijk de kroning van Karel de Grote tot nieuwe 'keizer van het Westen' heeft de 'Oost-Romeinse' keizer echter wel zijn aanspraak op het enig keizerschap en daarmee de hoogste positie in de rangorde van het christendom verloren zien gaan. Daarmee wordt de paus ook steeds onafhankelijker van de Byzantijnse keizer.
• Het Iberisch Schiereiland is grotendeels in handen van de Moren, maar in het noorden ontwikkelen zich christelijke koninkrijkjes.

Islamitische wereld

• De spectaculaire veroveringen van de Islam zijn nu goeddeels ten einde. Het Arabische Rijk valt uiteen in elkaar bestrijdende staten.
• De islam kan zich aan consolidatie en culturele bloei wijden. Deze bloei wordt mede mogelijk gemaakt door de in het algemeen tolerante houding ten opzichte van de christenen, die vaak nog de overheerste meerderheid van de bevolking zijn. In landen als Irak vervullen vele christenen belangrijke functies.
• De kunsten en wetenschappen worden gestimuleerd door de intellectuele vrijheid die de Abbasiden voorstaan en er ontstaan beroemde studiecentra met onder andere het Huis der Wijsheid waar vanuit de hele bekende wereld studenten en geleerden komen studeren en onderwijzen. Bagdad wordt een belangrijk centrum voor het in stand houden van de vroegere Helleense geschriften. Ook de geneeskunst staat op hoog peil.
• Uit deze periode dateren de Verhalen van 1001 nacht, waarin Bagdad en zijn beroemde kalief Haroen ar-Rashid een belangrijke rol spelen.

Moorse architectuur in de Mezquita in Córdoba, oorspronkelijk een moskee.

Christendom

• Ook voor de Kerk van Rome is het een tijd van expansie vooral in noordelijke richting.
• De Gregoriaanse muziek wordt mede dankzij Karel de Grote overal in Europa in de eredienst opgenomen.

Lage landen

• In Zeeland worden ringwalburgen gebouwd ter verdediging tegen de Vikingen. In vredestijd zijn de burgen doorgaans onbewoond, maar in geval van gevaar vormen ze een veilig heenkomen voor de lokale bevolking.
• De missionaris Ludger brengt het Christendom in Hamaland.
• De Forestiers besturen voor de West-Frankische koning de Vlaanderengouw, totdat hun afstammeling Boudewijn I tot graaf wordt verheven.

Azië

• De hindoetempel Prambanan en de boeddhistische Borobudur in de buurt van Jogjakarta worden gebouwd tijdens de heerschappij van de Mataram-koningen.
• Japan wordt feitelijk geregeerd door de Fujiwara (familie), waarvan de leden trouwen met de Keizers.

Amerika

• Voor de Maya is deze eeuw een tijd van chaos en desintegratie. Één voor één worden de oude stadstaten verlaten. De basis van de economie, de landbouw is niet in staat om de gegroeide bevolking te voeden, mede door roofbouw en door een te groot geworden adel, die het beste land heeft volgebouwd. De lange telling wordt in deze tijd voor het laatst gebruikt. Voor sommige steden is de laatste vermelding op steen al van voor 800, voor een enkele van na 900 (909 is de laatste datum). Tegelijkertijd echter is er in het noorden, met name in Chichén Itzá een nieuw begin. Gebaseerd op een ander politiek stelsel — eerder een oligarchie dan een god-koningschap — begint daar een nieuwe bloeitijd die tot 1450 zal voortduren.
• Noordelijker zijn in het Dal van Mexico de Tolteken in opkomst, die hun hoofdstad in Tollan hebben gevestigd. Ze overvleugelden Xochicalco en breiden hun macht uit tot Yucatán.

Belangrijke personen

• Adi Shankara, een invloedrijk Hindoe-filosoof en spiritueel leider in de school van de Advaita Vedanta.
• Al-Djahiz, een schrijver en geleerde van Ethiopische afkomst.
• Alfred de Grote, koning van Wessex, in die tijd het belangrijkste Angelsaksische koninkrijk in Engeland.
• Arnulf van Karinthië, koning van Oost-Francië en Lotharingen, later ook (tegen)koning van Italië en (tegen)keizer.
• Árpád, de stichter van het huidige Hongarije en van de Hongaarse koningsdynastie der Árpáden.
• Basileios I, Byzantijns keizer van Armeense afkomst en stichter van de zogenaamde Macedonische dynastie.
• Boris I van Bulgarije, vorst van Eerste Bulgaarse Rijk.
• Keizerin Irene van Byzantium, keizerin van het Byzantijnse Rijk.
• Karel de Grote, koning der Franken en keizer van het Heilige Roomse Rijk.
• Clemens van Ohrid, een Bulgaarse geestelijke schrijver en de eerste Bulgaarse aartsbisschop.
• Harald I van Noorwegen, de eerste koning die over geheel Noorwegen heerste.
• Haroen ar-Rashid, kalief van het Arabische Rijk uit de dynastie der Abbasiden.
• Kroem, heerser van Bulgarije.
• Kenneth I van Schotland, koning van de Picten en de Schotten.
• Lodewijk de Vrome, koning van Aquitanië, en daarna koning der Franken en keizer van het Heilige Roomse Rijk.
• Rurik, een Vikinghoofdman.
• Simeon I van Bulgarije, tweede zoon van Boris I en vorst van Bulgarije.

Uitvindingen en ontdekkingen

• Eerste afbeelding van een roterende slijpsteen in een Europese bron - de illustratie toont een slinger, het eerste bekende gebruik van een slinger in het Westen.
• Het eerste bekende gedrukte boek, geprint in China door het gebruik van blokdruk.
• Uitvinding van buskruit door Chinese taoïstische alchemisten.
• Vulgair Latijn begint zich te ontwikkelen in verschillende Romaanse talen.
• Twee syllabische schriften of kana worden ontwikkeld vanuit vereenvoudigd Chinees in Japan.

Mediabestanden

Zie de categorie 9th century van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.