Een brug te ver

A Bridge Too Far
Afbeelding gewenst
Tagline	Out of the sky comes the screen's most incredible spectacle of men and war!
Regie	Richard Attenborough
Productie	Joseph E. Levine Richard Levine
Scenario	Cornelius Ryan (boek) William Goldman (scenario)
Hoofdrollen	Dirk Bogarde James Caan Michael Caine Sean Connery Edward Fox Elliott Gould Gene Hackman Anthony Hopkins Hardy Krüger Ryan O'Neal Laurence Olivier Robert Redford Maximilian Schell Liv Ullmann
Muziek	John Addison
Montage	Antony Gibbs
Cinematografie	Geoffrey Unsworth
Distributie	United Artists
Première	VS: 15 juni 1977 Nederland: 23 juni 1977
Genre	Oorlog / Actie / Drama
Lengte	176 minuten
Taal	Engels / Duits / Nederlands
Land	Verenigde Staten / Verenigd Koninkrijk
Budget	$26.000.000 (schatting)
Nominaties	4
Prijzen	7
IMDb-profiel
MovieMeter-profiel
Portaal    Film

Een brug te ver is de titel van de Nederlandse vertaling van het boek A Bridge Too Far uit 1974, dat werd geschreven door Cornelius Ryan. Het boek werd in 1976 verfilmd onder regie van Richard Attenborough. In juni 1977 werd deze uitgebracht. De hoofdrollen zijn voor James Caan, Michael Caine, Sean Connery, Elliott Gould, Gene Hackman, Anthony Hopkins, Ryan O'Neal en Robert Redford.

De film bracht wereldwijd $50.750.000 op, bijna twee keer zoveel als de productie ervan heeft gekost. Hoewel de film goed werd ontvangen, was de grootste kritiek dat niet alle gebeurtenissen waarheidsgetrouw zijn.

Verhaal

Boek en film gaan over Operatie Market Garden en met name om de Slag om Arnhem in de Tweede Wereldoorlog, waarmee een begin werd gemaakt met de bevrijding van Nederland boven de rivieren. De titel verwijst naar een uitspraak van de Britse luitenant-generaal Frederick Browning.

Tijdens de voorbereidingen van Operatie Market Garden zei hij desgevraagd tegen veldmaarschalk Bernard Montgomery dat zijn troepen de brug over de Rijn bij Arnhem wel vier dagen zouden kunnen vasthouden. Hij voegde daaraan toe: "But, Sir, I think we might be going a bridge too far" ("Maar ik denk dat we misschien wel een brug te ver gaan").

De film begint met een terugblik op de vijf jaar durende oorlog en de gebeurtenissen die zich daarin hebben afgespeeld. De landing in Normandië heeft inmiddels al enige tijd geleden plaatsgevonden, en de geallieerden hebben te maken met een overvloed aan middelen die worden toegevoerd, wat hen hindert in de verdere bevrijding van Europa. Opperbevelhebber van de geallieerden Dwight D. Eisenhower moest kiezen tussen generaal Patton (Verenigde Staten) en veldmaarschalk Montgomery (Verenigd Koninkrijk), die beiden een plan hadden klaarliggen om de oorlog snel te beëindigen. Onder politieke druk koos Eisenhower uiteindelijk voor het plan van Montgomery, operatie Market Garden.

In september 1944 boeken de geallieerden vooruitgang, maar ze pauzeren in België. Een Nederlands gezin merkt op dat de Duitsers zich terugtrekken richting hun vaderland en ze verwachten spoedig een inval van de geallieerden. Veldmaarschalk Gerd von Rundstedt komt in Nederland aan en ontdekt dat hij daar nog weinig manschappen of uitrusting tot zijn beschikking heeft. Een buurjongen houdt de evacuatie van de Duitse troepen in zijn woonplaats nauwlettend in de gaten, en geeft deze informatie later door aan het Nederlandse verzet.

Parachute-drop. (werkelijkheid, geen filmbeelden)

Operatie Market Garden voorziet in 35.000 soldaten die vanaf vliegvelden in Engeland een afstand van zo'n 480 kilometer overbruggen en ongeveer 100 kilometer achter de vijandige linies worden gedropt; op die manier wordt een "tapijt van luchtlandingstroepen" gecreëerd die vervolgens de belangrijkste bruggen veroveren en ze vasthouden totdat de geallieerde grondtroepen het van hen overnemen. De brug in Arnhem, die uiteindelijk "te ver" blijkt te zijn, overbrugt de Rijn, en de verovering daarvan geeft de geallieerden de mogelijkheid om de verdedigingslinies van Duitsland heen te trekken.

Bij een bespreking van het plan blijft de Poolse generaal Sosabowski bedenkelijk stil, waarna hij zijn diepe twijfels uitspreekt over de werking van operatie Market Garden. Zijn mening is een van de twee die terzijde worden gelegd, maar een nederlaag voorspellen die juist blijkt te zijn; het Amerikaanse bevel maakt zich zorgen om het droppen van parachutes tijdens daglicht, maar men merkt op dat het "geen periode van volle maan is", waardoor een drop in de nacht te moeilijk zou zijn.

De Nederlandse jongen weet een Duitse bewaker te passeren en ontdekt dat de Duitse veldmaarschalk Walter Model op het hoofdkwartier is van de Duitse troepen. Hij meldt dit aan de ondergrondse.

Een jonge Britse inlichtingenofficier, majoor Fuller (in werkelijkheid en in het boek Brian Urquhart), vraagt het Britse bevel om toestemming om de landingsplaats van de parachutisten nader te onderzoeken. Hieruit blijkt later, dat aan de rand van de droppingsplaats Duitse pantservoertuigen staan opgesteld. De Britse bevelhebber is niet onder de indruk en gaat er vanuit dat deze voertuigen niet inzetbaar zijn, waarop hij de getoonde foto's wegwuift. Ook negeert hij de rapporten van het Nederlandse verzet. Fullers bezorgdheid wordt niet gewaardeerd en hij wordt ongeschikt verklaard door een Britse dokter die concludeert dat hij te gestrest is om zijn plichten te vervullen.

De Britse bevelhebbers die de luchtlanding plannen, merken op dat er te weinig luchtvervoer is en dat het gebied nabij Arnhem te slecht is om op te landen. Dit betekent dat ze ruim 12 kilometer van de brug vandaan moeten landen. Sosabowski loopt na het horen van dit bericht naar een Britse officier om zijn insigne te controleren en zegt: "Just making sure whose side you're on" ("Ik wilde alleen maar even kijken aan wiens kant u staat") waarmee hij wil zeggen dat het plan zo gevaarlijk is, dat het alleen de vijand zoiets zou kunnen bedenken. Tijdens de bijeenkomst van de Britse officieren zegt men: "iedereen is verrast dat ze gaan proberen om 12 kilometer van de brug te landen, maar natuurlijk moeten ze er het beste van zien te maken; de Britten staan bekend om hun "stijve bovenlip" en een bevel is een bevel."

De Britse technische dienst die voor de mobiele radio's van de missie moet zorgen, merkt op dat die waarschijnlijk niet zullen werken van de 12 kilometer tussen het landingsgebied en de brug bij Arnhem. Net als de anderen die zo hun vragen over de missie hebben, besluit de technische dienst geen roet in het eten te gooien door hun waarnemingen door te geven aan de bevelhebbers.

Tanks van het Britse 30e Legerkorps rijden over de brug bij Nijmegen na de inname daarvan. (werkelijkheid, geen filmbeelden)

Tijdens de bijeenkomst van de grondtroepen (Britse 30e Legerkorps) wordt het hele plan uitgelegd, wat betekent dat de luchttroepen de bruggen overnemen en behouden totdat de grondtroepen zijn gearriveerd. Snelheid is de belangrijkste factor. Arnhem moet binnen 2 tot 3 dagen zijn bereikt. Het is de cruciale brug, de laatste mogelijkheid om aan de Duitse troepen te ontsnappen en de laatste route voor de geallieerden die hopen om de oorlog voor kerstmis te beëindigen. Een van de risicofactoren is dat de weg die de bruggen verbindt, een eenbaansweg is.

Het innemen van de bruggen door de luchttroepen verloopt volgens planning, maar de grondtroepen krijgen al vanaf het begin te maken met Duitse weerstand, waardoor hun tijdschema moeilijk te behalen is. Ze worden ook vertraagd vanwege de smalle weg waarover alle voertuigen moeten rijden. Een brug nabij Eindhoven wordt door de Duitsers opgeblazen en het duurt ruim een dag voordat een noodbrug is aangelegd. In Nijmegen moet een deel van de 82nd Airborne Division een gevaarlijke rivier oversteken met ondeugdelijke boten die zijn gemaakt van hout en doek. Britse parachutisten nemen een aantal delen van Arnhem over en weten deze voor enkele dagen te behouden, maar worden geteisterd door voedsel-, medicijn- en munitietekorten. Het Britse 30e Legerkorps blijft naar het noorden oprukken, maar wordt vertraagd door verschillende gebeurtenissen. Na enkele dagen in Arnhem te hebben gevochten worden de parachutisten ofwel door de Duitsers gevangengenomen, ofwel gedwongen terug te trekken. Operatie Market Garden is hiermee mislukt.

Rolverdeling

Hoofd- en bijrollen

Acteur	Personage	Opmerkingen
Hoofdrollen
Dirk Bogarde	Luitenant-generaal Sir Frederick 'Boy' Browning
James Caan	stafsergeant Eddie Dohun ( de soldaat die de arts onder schot hield)
Michael Caine	luitenant-kolonel J.O.E. Vandeleur
Sean Connery	generaal-majoor Roy E Urquhart
Edward Fox	luitenant-generaal Sir Brian Horrocks
Elliott Gould	kolonel Robert Stout
Gene Hackman	generaal-majoor Stanisław Sosabowski
Anthony Hopkins	luitenant-kolonel John Frost
Hardy Krüger	generaal-majoor Ludwig
Ryan O'Neal	generaal-majoor James Gavin
Laurence Olivier	dr. Jan Spaander
Robert Redford	majoor Julian Cook
Maximilian Schell	SS-Obergruppenführer Wilhelm Bittrich
Liv Ullmann	Kate ter Horst
Bijrollen
Denholm Elliott	meteorologisch officier bij de RAF
Peter Faber	kapitein Harry Bestebreurtje
Christopher Good	majoor Carlyle ( de soldaat met paraplu eigenlijk in het echt Majoor Tatham Warter)
Lex van Delden	Matthias ( Duitse onderhandelaar met witte vlag bij de Rijnbrug)
Frank Grimes	majoor Fuller
Jeremy Kemp	briefing officer bij de RAF
Wolfgang Preiss	veldmaarschalk Gerd von Rundstedt
Nicholas Campbell	kapitein Glass
Paul Copley	soldaat Wicks (oppasser Kolonel John Frost)
Donald Douglas	brigadier-generaal Gerald Lathbury
Keith Drinkel	luitenant Cornish
Col Farrell	korporaal Hancock
Richard Kane	kolonel Weaver
Walter Kohut	veldmaarschalk Walter Model
Paul Maxwell	generaal-majoor Maxwell Taylor
Stephen Moore	majoor Robert Steele
Donald Pickering	luitenant-kolonel Mackenzie
Gerald Sim	kolonel Sims
Mary Smithuysen	oude Nederlandse vrouw
John Stride	majoor bij de Grenadier Guards
Siem Vroom	leider van het ondergronds verzet
Erik van 't Wout	zoon van de leider van het verzet (Siem Vroom)

Overige personages

De acteurs en personen in onderstaande (uitklapbare) lijst hebben een minder prominente rol gespeeld in de film. Het betreffen hier onder andere soldaten of personen met slechts een enkele tekstregel. Daarnaast komt in de film een aantal archiefbeelden voor, waarop personen staan die een belangrijke rol hebben gespeeld tijdens de Tweede Wereldoorlog en het naderde einde daarvan. Klik op "uitklappen" om deze lijst van acteurs en personages te bekijken. De namen staan in alfabetische volgorde.

Overige personages

Acteur	Personage	Opmerkingen
Acteurs met een enkele tekstregel
Sebastian Abineri	sergeant Treadwell
Marlies van Alcmaer	vrouw van de leider van het verzet (Siem Vroom)
Henny Alma	Nederlandse dorpeling
Anthony Garner	Brits stafmajoor
Alun Armstrong	korporaal Davies
Feliks Arons	Nederlandse priester
David Auker	'Taffy' Brace ( Hospik)
Michael Bangerter	Britse stafkolonel
Hartmut Becker	Duitse schildwacht
Tom van Beek	Jan ter Horst
Tim Beekman	Duitse soldaat
Hans von Borsody	General der Infanterie Gunther Blumentritt
Bertus Botterman	Nederlandse dorpeling
Andrew Branch	fluitist
Michael Byrne	luitenant-kolonel Giles Vandeleur
Milton Cadman	soldaat Long
Simon Chandler	soldaat Simmonds
Erik Chitty	organist
Ben Cross	'trooper Binns
Shaun Curry	korporaal Robbins
David English	soldaat Andrews
Michael Graham Cox	kapitein Cleminson
Hans Croiset	zoon van oude Nederlandse vrouw (Mary Smithuysen)
Harry Ditson	Amerikaans soldaat
Jack Galloway	soldaat Vincent
Peter Gordon	Amerikaans sergeant
Michael Graves	Brits medisch orderly
Norman Gregory	soldaat Morgan
Pieter Groenier	jonge, Nederlandse man
Brian Gwaspari	Amerikaans ingenieur
Jonathan Hackett	zweefvliegtuigpiloot
Garrick Hagon	luitenant Rafferty
Brian Hawksley	dominee
Arthur Hill	Amerikaans medisch kolonel
Geoffrey Hinsliff	Britser radio-operator
Ben Howard	sergeant Towns
George Innes	sergeant Macdonald
Ray Jewers	Amerikaanse radio-operator
John Judd	sergeant Clegg
Edward Kalinski	soldaat Archer
Neil Kennedy	kolonel Barker
Adriënne Kleiweg	jonge, Nederlandse vrouw
Stanley Lebor	regiments-sergeant-majoor
Ian Liston	sergeant Whitney
Sean Mathias	luitenant bij de Irish Guards
Barry McCarthy	soldaat Clark
Anthony Milner	soldaat Dodds
Hilary Minster	Brits medisch officier
Timothy Morand	Brits korporaal
John Morton	Amerikaans Padre
Niall Padden	Brits verpleger
John Peel	Duits luitenant
Josephine Peeper	serveerster in een café
Anthony Pullen Shaw	Amerikaans kapitein
Paul Rattee	soldaat Gordon
John Ratzenberger	Amerikaans luitenant
Stephen Rayment	luitenant bij de Grenadier Guards
Philip Raymond	kolonel bij de Grenadier Guards
Myles Reithermann	chauffeur boottransporteur
Georgette Reyevski	oude, Nederlandse vrouw
Dick Rienstra	kapitein Krafft
Patrick Ryecart	Duitse luitenant
Toby Salaman	soldaat Stephenson
John Salthouse	soldaat 'Ginger' Marsh (van de gedropte rode baretten)
Edward Seckerson	Brits aalmoezenier
Peter Settelen	luitenant Cole
Mark Sheridan	sergeant Tomblin
Johan te Slaa	oude, Nederlandse man
James Wardroper	soldaat Gibbs
Chris Williams	korporaal Merrick
Fred Williams	kapitein Grabner
Michael Wolf	veldmaarschalk Walter Models oppasser
Soldaten
Stuart Blake
Ray Boyd
Stephen Churchett
Jon Croft
Patrick Dickson
Adrian Gibbs
Jason Gregory
Stewart Guidotti
Patrick Hannaway
Brian Haughton
Anthony Howden
Frank Jarvis
David Killick
Dan Long
Gerald Martin
Edward McDermott
Tony McHale
Jack McKenzie
Francis Mughan
Richard Ommanney
Peter Quince
Robin Scobey
Farrell Sheridan
James Snell
Michael Stock
David Stockton
Paul Vaughan-Teague
Jason White
Mark York
Personen op archiefbeelden
Omar Bradley
Winston Churchill
Charles de Gaulle
Dwight Eisenhower
Adolf Hitler
Alfred Jodl
Trafford Leigh-Mallory
Bernard Montgomery
George Patton
Bertram Ramsay
Erwin Rommel
Franklin Delano Roosevelt
Walter Bedell Smith
Arthur Tedder

Prijzen en nominaties

A Bridge Too Far won in totaal 7 prijzen en werd 4 keer genomineerd:

Prijzen

• BAFTA Film Award
  • Beste cinematografie: Geoffrey Unsworth
  • Beste muziek
  • Beste bijrol: Edward Fox
  • Anthony Asquith Award for Film Music: John Addison
• Best Cinematography Award: Geoffrey Unsworth
• Evening Standard British Film Award - Beste film: Richard Attenborough
• NSFC Award - Beste bijrol: Edward Fox

Nominaties

• BAFTA Film Award
  • Beste regie: Richard Attenborough
  • Beste bewerking: Antony Gibbs
  • Beste film
  • Beste productiedesign/artdirection: Terence Marsh

Op Rotten Tomatoes krijgt de film een waardering van 64% "fresh", wat betekent dat 64 procent van de personen die gestemd heeft, de film waardeert.

Achtergrond

Productie

De film is gebaseerd op het gelijknamige boek A Bridge Too Far van Cornelius Ryan dat in 1974 werd uitgebracht, dertig jaar na Operatie Market Garden. Het boek liet zich lezen als een filmscript en werd meteen een bestseller: dit waren redenen voor Hollywood-producer Joseph E. Levine om de filmrechten te kopen. Levine reist binnen een jaar naar Arnhem en komt daar tot de conclusie dat van de oorspronkelijke situatie rond de brug niets meer over is; wél komt hij bij de IJssel in Deventer, zo'n 35 kilometer verderop, een gelijksoortige brug tegen met een omgeving die zich gemakkelijk leent voor de productie van een film. Slechts één flatgebouw staat in de weg, maar op een grote parkeerplaats langs het talud van de brug is het mogelijk om de Arnhemse villa's na te bouwen waar majoor John Frost in 1944 met zijn manschappen voor vier dagen standhield. De verderop gelegen wijk Noordenbergkwartier ziet er vervallen uit, waardoor het eveneens geschikt is als decor voor de film. Vanwege de slechte economische situatie die in de jaren zeventig heerste, staan er in Deventer op veel plaatsen gebouwen en fabriekshallen leeg, die kunnen worden gebruikt als bouwplaats voor decorstukken en de opslag van andere filmattributen. Levine besluit in 1976 samen met regisseur Richard Attenborough dat Deventer de ideale filmlocatie is en enkele dagen later meldt de New York Times dat de film "A Bridge Too Far" zal worden opgenomen in "a sleepy Dutch town on the IJssel river".

De film zou met een budget van ongeveer $26.000.000 de duurste film tot dan toe worden. Om ervoor te zorgen dat de film veel bezoekers zal gaan trekken, legt Levine een aantal grote acteurs vast, waarbij geld geen rol lijkt te spelen. James Caan en Robert Redford ontvangen bijvoorbeeld beide een miljoen dollar voor een optreden van een kwartier. Levine realiseert zich dat hij, om een zo groot mogelijk publiek te trekken, acteurs moet nemen uit verschillende landen. Uit Engeland komen bijvoorbeeld Sean Connery Anthony Hopkins en Dirk Bogarde (die in de Tweede Wereldoorlog in het Britse leger bij de inlichtingendienst zat), terwijl het Amerikaanse publiek zich moet kunnen identificeren met acteurs als Ryan O'Neal en James Caan. De Duitsers Maximilian Schell en Hardy Krüger, Nederlander Peter Faber en Noorse Liv Ullmann worden geacht het publiek te trekken uit respectievelijk Duitsland, Nederland en de Scandinavische landen. Er deden in totaal 13 mensen mee aan de film die een Oscar hadden gewonnen, waarvan zes acteurs.

Voor de film waren duizenden figuranten nodig. Er was vooral behoefte aan jonge mannen die de tienduizenden soldaten konden vertegenwoordigen, maar ook was er vraag naar baby's, kinderen, volwassenen, ouderen en gehandicapten. In totaal stonden er ruim 3200 mensen ingeschreven die per tien uur 68 gulden kregen; elk uur daarna kwam daar 10 gulden bij. Studenten die meededen konden op die manier wat extra geld verdienen. Het filmen begon op 26 april 1976 en duurde ongeveer een half jaar, tot in oktober. De belangstelling voor een bezoek aan Deventer nam hierna toe, waardoor de politie soms moest ingrijpen. Ook bezochten leden van het Koninklijk Huis geregeld de set, waaronder Pieter van Vollenhoven, Prins Claus en Prins Bernard. Deventer heeft grote voordelen gehad van de filmopnamen: vermoedelijk heeft het de stad 5 miljoen dollar opgebracht.

Een andere locatie waar filmopnamen hebben plaatsgevonden is Huis Rhederoord in De Steeg eveneens aan de IJssel. Hier werden eerst een Duits hoofdkwartier en later het geallieerde hoofdkwartier uitgebeeld. Een storm had kort daarvoor enkele grote bomen bij het huis ontworteld. De grote wortelstronken gaven de set hiermee de passende uitstraling van een strijdtoneel.

Historische onjuistheden

Zie Operatie Market Garden en Slag om Arnhem voor meer historische achtergrondinformatie

Hoewel de film in grote lijnen (en vaak tot in detail) overeenkomt met de werkelijkheid, komen er enkele fictieve personages in voor en hebben sommige gebeurtenissen zich nooit afgespeeld.

De brug in 2007

Personages

• Alleen het personage dat door Elliott Gould gespeeld wordt (kolonel Stout), was niet gebaseerd op een echte deelnemer aan de Slag om Arnhem. Kolonel Stout was gebaseerd op Kolonel (later Luitenant-generaal) Robert Sink
• De Nederlandse psycholoog "Dr. Jan Spaander", gespeeld door Laurence Olivier, was ook een speciaal voor de film gecreëerd personage. Onduidelijk is op wie dit personage gebaseerd is.

Gebeurtenissen

• De gebeurtenis waarbij een Britse parachutist omkomt terwijl hij probeert om een lichte cylindervormige container (die geregeld voor de grondtroepen met vliegtuigen werden gedropt: hier zat voedsel, medicijnen, munitie en kleding in) met rode baretten terug te brengen, is slechts gedeeltelijk waarheidsgetrouw. In werkelijkheid overleefde de parachutist.
• Als een Tiger II - alleen - probeert om de Britten in Arnhem aan te vallen, doet hij dit komende vanuit het zuidelijke gedeelte van de brug. In werkelijkheid, na de mislukte aanval van SS-Hauptsturmführer Paul Gräbner, vonden er geen gewapende aanvallen meer plaats vanuit die richting.

Attributen

• Tijdens het vrijmaken van de doorgang naar het noorden, duwt een Britse tank een kapotte M24 Chaffee van de weg. In die tijd gebruikten de geallieerden echter geen voertuigen van het type M24. Deze tank werd alleen beperkt gebruikt door Amerikaanse legergroepen tijdens de Slag om de Ardennen.

Locaties

• In een aantal scènes die zijn opgenomen in Nijmegen, is de Sint Stevenskerk niet gedeeltelijk verwoest. Dit was echter wel het geval na een bombardement door de Amerikanen op 22 februari 1944.
• De Waaloversteek vond plaats ten westen van Nijmegen. In de film is gekozen voor een locatie ten oosten van Nijmegen, vlakbij Lent. Hierdoor kon gewerkt worden met een "skyline-loze" overkant.
• Als decor voor de Arnhemse brug fungeerde de IJsselbrug bij Deventer

Trivia

• Inhakend op het succes van de film nam de Zangeres Zonder Naam het nummer Een brug te ver op.
• De uitdrukking Dat is een brug te ver (dat is te hoog gegrepen) is een spreekwoord geworden.

Externe links

• (en)  Een brug te ver in de Internet Movie Database
• (en) A Bridge Too Far op Rotten Tomatoes
• Afbeeldingen over de brug bij Arnhem

Bronnen, noten en/of referenties