Aardkundige waarden
Aardkundige waarden zijn die onderdelen van het landschap die iets vertellen over de natuurlijke ontstaanswijze van het gebied. Deze onderdelen kunnen worden verdeeld in 4 subgroepen, namelijk:
1. Geologie: Opbouw van de aarde onder het aardoppervlak.
2. Geomorfologie: Vormen van het aardoppervlak
3. Hydrologie: Gedrag en eigenschappen van water in en op het aardoppervlak.
4. Bodemkunde: Verschillende grondsoorten en hun ontstaanswijze.
Voorbeelden van aardkundige waarden zijn:
- stuifzandgebieden
- dekzandruggen
- hoogveengebieden
- stuwwallen
- etc. etc.
Vanaf begin jaren 70 werd het geluid om ook de natuur, inclusief de waarde ervan, in kaart te brengen steeds sterker. Dit leidde onder meer tot het systematisch in kaart brengen van aardkundige waarden (de GEA objecten). Het in kaart brengen van aardkundige waarden in Nederland is veelal uitgevoerd door Alterra.
Aan de hand van de gevonden aardkundige waarden is later een nationale lijst samengesteld die gebruikt is voor het Natuurbeleidsplan in 1990. Daarna zijn er een aantal Rijksbeleidsnota’s verschenen waarin aardkundige waarden expliciet genoemd zijn en waar richtlijnen worden gegeven voor verdere uitwerking.
Veel aardkundig waardevolle gebieden zijn kwetsbaar voor ingrepen. Dit geldt vooral daar waar de processen die tot het ontstaan hebben geleid niet meer actief zijn, b.v. de werking van het landijs in het Saalien. Door stads- en dorpsuitbreiding, modernisering van de landbouw en de aanleg van nieuwe infrastructuur zijn aardkundige waarden in het Nederlandse landschap op diverse plaatsen aangetast of verdwenen.
Het beschermen van aardkundige waarden is in diverse provincies inmiddels een belangrijk onderdeel van het provinciale landschaps- en bodembeschermingsbeleid. In diverse provincies zijn aardkundige monumenten/waardevolle gebieden aangewezen [1] [2] [3] [4] [5]. Een aardkundig monument heeft geen status als een rijks- of gemeentelijk monument, maar is bedoeld om interesse voor het gebied op te wekken en de kennis over dit gebied onder een breder publiek te verspreiden. Ook terreinbeheerders zetten zich in voor bescherming en behoud van aardkundig waardevolle landvormen [6]. Voorts hebben verschillende landelijke organisaties zich het lot van de aardkundige resten in het landschap aangetrokken [7] [8].
Om het publiek kennis te laten maken met het aardkundig verleden zijn door aardwetenschappers in samenwerking met organisaties als Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer wandelingen en fietstochten georganiseerd. . Een voorbeeld hiervan is de fietstocht ‘Fietsen door verdwenen rivieren’ in de gemeente Houten [9]. Ook zijn er bij, door provincies aangewezen aardkundige monumenten, info-panelen geplaatst.
