Sint-Amelbergabasiliek
| Sint-Amelbergabasiliek | ||||
 |
||||
| Sint Amelbergabasiliek Susteren | ||||
| Plaats | Susteren | |||
|
||||
De Sint-Amelbergabasiliek is een rooms-katholieke basiliek in Susteren. Het is een belangrijke bedevaartskerk waar iedere zeven jaar een heiligdomsvaart wordt gehouden. In de kerk bevindt zich het graf van de heilige Amelberga van Susteren.
Inhoud |
De abdij tot de 12e eeuw [bewerken]
In 714 werd op de plaats van de huidige basiliek een abdij gesticht door Pepijn van Herstal en zijn vrouw Plectrudis op het landgoed Suestra. Zij schonken de abdij aan Willibrordus. Koning Swentibold van Lotharingen werd er in 900 begraven. In deze tijd werd het mannenklooster omgezet in een vrouwenklooster.
Bij archeologisch onderzoek in 1991-1993 door de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek zijn op het plein aan de noordzijde van de kerk de resten van het oudste klooster opgegraven. Dat bestond uit kleine, vrijstaande gebouwen: een rechthoekig gebouwtje, een ronde doopkapel, een waterput, alle gemaakt van maaskeien, en enkele houten gebouwen. Het zal diverse malen gewijzigd zijn, omdat de houten gebouwen maar een beperkte levensduur hadden en omdat het klooster in 882 door de Noormannen verwoest zou zijn. Archeologisch bewijs is daarvan niet gevonden. Tussen de kloostergebouwen en de voorganger van de 11e-eeuwse kerk, die onder het huidige gebouw gelegen heeft, lagen ruim 70 graven van mannen en vrouwen uit de 8e tot 11e eeuw. In de 11e eeuw werd het vroegmiddeleeuwse complex vervangen door een klooster met een rechthoekige plattegrond rond een hof, aansluitend op de noordzijde van de kerk.
Convent en kerk vanaf de 12e eeuw [bewerken]
Uit dit klooster kwam in de 12e of 13e eeuw een stift voort, een seculier vrouwenconvent bewoond door dames van adellijke afkomst. Deze hadden meer vrijheid dan de nonnen in een regulier klooster. Van het klooster resteert alleen nog de 11e-eeuwse romaanse kerk. Deze heeft in de 19e eeuw de naam Amelberga gekregen als verwijzing naar Amelberga van Susteren, de eerste abdis van het klooster. Deze, en haar opvolgsters Benedicta en Cecilia, dochters van Koning Swentibold werden in de kerk begraven en lange tijd als heiligen vereerd. Het westwerk van de kerk dateert uit de 12e eeuw en was oorspronkelijk nagenoeg identiek aan dat van de stiftkerk in de Duitse stad Essen, bestaande uit een middenbouw met achtzijdige toren en twee lagere, flankerende traptorens. Deze opzet is niet behouden; al voordat de kerk in de jaren 1885-1891 naar plannen van architect P.J.H. Cuypers werd gerestaureerd was de middenbouw verdwenen en was een van de torens verhoogd. De huidige opzet dateert van de restauratie en werd ontworpen naar Franse voorbeelden. De kerk heeft thans een dubbeltorenfront.
Bedevaart en heiligdomsvaart [bewerken]
Als bedevaartsoord werd Susteren vanaf de 19de eeuw tot ongeveer 1940 bezocht voor de heilige Apollonia, die werd aangeroepen bij kiespijn. Op een scheiboog in het middenschip van de kerk stond vroeger een schildering van deze heilige, maar deze is tijdens renovatie in 1971-1972 verdwenen. In de schatkamer bevindt zich thans een 18e-eeuwse reliekhouder met een tand. Het is echter niet zeker of deze daadwerkelijk aan de heilige heeft toebehoord. Andere belangrijke relieken zijn die van de Utrechtse heiligen Gregorius van Utrecht en bisschop Alberik I.
Elke zeven jaar wordt de traditionele Heiligdomsvaart van Susteren georganiseerd. Tijdens dit feestelijke religieuze evenement worden de heilige relieken in het openbaar getoond. De laatste heiligdomsvaart was in 2007. Soortgelijke evenementen vinden tevens plaats in Maastricht, de Belgische steden Tongeren en Hasselt en de Domstad Aken.
Verheffing tot basilica minor [bewerken]
Ter gelegenheid van de heiligdomsvaart van 2007 is aan de Sint-Amelbergakerk de titel basilica minor toegekend.
