Abraham Icek Tuschinski
Abraham Icek Tuschinski (Pools: Tuszyński) (Brzeziny, 14 mei 1886 — Auschwitz, 17 september 1942) was een vermaard Joods-Pools-Nederlandse bioscoopexploitant, en slachtoffer van de Holocaust. Hij is de oprichter van de Tuschinski-theaters.
Abraham Tuschinki werd geboren in Brzeziny nabij het Poolse Łódź. Op doorreis naar de Verenigde Staten bleef hij in 1904 in Rotterdam 'hangen'. Aanvankelijk werkte enige tijd als vestenmaker. Later stichtte hij, samen met zijn vrouw Mariem Ehrlich, een pension voor hoofdzakelijk Oost-Europese Joden.
In 1911 opende hij zijn eerste van zijn vier Rotterdamse bioscopen: Thalia, Cinema Royal, Scala en Olympia. Tien jaar later, op 28 oktober 1921, opende hij aan de Reguliersbreestraat in Amsterdam zijn beroemdste bioscoop, het Tuschinski Theater. Het Tuschinski Theater werd gebouwd in verschillende stijlen: Amsterdamse School, Jugendstil en Art Deco.
In 1923 opende Abraham zijn meest luxe Rotterdamse bioscoop: het Grand Theatre. In 1928 opende hij in de Kalverstraat in Amsterdam het Roxy-theater. Tijdens het bombardement van Rotterdam op 14 mei 1940 verloor Abraham al zijn Rotterdamse bioscopen. Het Tuschinski Theater in Amsterdam kwam in Duitse handen en kreeg de (niet-Joodse) naam Tivoli.
Tuschinski is tijdens de Tweede Wereldoorlog op 1 juli 1942 naar Westerbork gebracht en vervolgens naar het bezette Polen gedeporteerd. Hij werd in Auschwitz vermoord.
[bewerken] Literatuur
- Gelder, Henk van, Abraham Tuschinski (Amsterdam, 1996). Biografie
- Tak, Max, Onder de bomen van het plein (Amsterdam, 1962). Autobiografie
- Manneke, Nelleke en Arie van der Schoor, Het grootste van het grootste: leven en werk van Abraham Tuschinski, 1886-1942 (Capelle, 1997). Biografie van Tuschinski, met accent op Rotterdamse theaters.
- Zuilhof, Gertjan e.a., De Rotterdamse bioscopen tussen 1929 en 1940. Doctoraalscriptie Kunstgeschiedenis, Universiteit Leiden. (Leiden, 1981).
- Skalova, Suzana, Het Theater Tuschinski (doctoraalscriptie Kunstgeschiedenis UvA) (Amsterdam, 1973).
- Goossens, Jesse, Tuschinski - droom, legende en werkelijkheid: de geschiedenis van het theater (Den Haag, 2002).
[bewerken] Externe links
- Abraham Icek Tuschinski op Digitaal Monument Joodse Gemeenschap in Nederland
- Saskia Smit: Het beste van het beste: een historisch onderzoek naar de positie van Tuschinski's Passage Theater in Schiedam binnen zijn bioscoopconcern in de jaren dertig, historisch onderzoek, 2006
- Portret van Tuschinski op de site van het Joods Historisch Museum
