Absolute monarchie

Beluister

(info)

Lodewijk XIV, de Zonnekoning: "L'état, c'est Moi."

De absolute monarchie of het absolutisme is een regeringsvorm waarbij de vorst niet gebonden is door wetten, en geen verantwoording verschuldigd is. De theorie van het absolutisme was al vervat in het Romeinse adagium princeps solutus est legibus. De Franse jurist Jean Bodin werkte de absolute theorie uit in zijn Six livres de la république waarin hij vermeldt le prince est absous de la puissance des lois (absous = absolutus).

De vroegste vormen van absolute monarchie zijn te vinden tijdens de Oud-Babylonische periode, toen Amorritische koningen zoals Hammurabi als absolute vorst heersten over het volk in Babylonië. Toen de Amorriet Shamshi-Adad I de troon in Assur wist te veroveren, vestigde hij er ook een absolute monarchie als in Babylon. De Kassieten, Assyriërs, Perzen en Macedoniërs die ieder op hun beurt Babylonië bezetten, behielden deze Babylonisch-Amorritische absolute monarchie.

Het klassiek aangehaalde voorbeeld van een absolute monarchie is de regering van Lodewijk XIV en Lodewijk XVI (het Ancien Régime). Na 1614 kwamen de Staten-Generaal niet meer bijeen. De adel werd uitgeschakeld als regionale bestuursmacht en als bron van de koningsmacht. De Franse koning beriep zich voortaan op een droit divin, een "goddelijk recht" om te regeren: hij was aan niemand anders dan God verantwoording verschuldigd. Het Franse absolutisme werd neergehaald met de Franse Revolutie. Recente revisionistische historici vinden de Franse Bourbon-koningen geen goede voorbeelden van absolute vorsten, aangezien zij door fundamentele wetten en organen in de Staat gecontroleerd werden. De absolute vorsten van Frankrijk werden bijgestaan door een aantal zeer effectieve bestuursraden (Conseil du Roy), en wanneer de koning een besluit tekende "car tel est notre plaisir" betekende dat niet minder dan dat een procedure van consultatie van alle bestuursorganen was doorlopen. Dan nóg moesten de wetten aan het Parlement voorgelegd worden, dat ze moest toetsen aan het bestaande corpus van wetgeving, en dat de wetten moest registreren alvorens ze van kracht werden.

Een bijzondere vorm van absolutisme was het verlicht absolutisme (despotisme) dat te vergelijken is met een totalitaire dictatuur: de vorst heeft absolute macht omdat dit goed is voor zijn onderdanen.

Moderne absolute monarchieën

Ook in de eenentwintigste eeuw zijn er politieke eenheden/staten die geregeerd worden volgens het theorie van het absolutisme. In deze staten is er een koning die kan regeren zonder gebonden te zijn aan wetten. Voorbeelden van dit soort staten zijn Bhutan, Brunei, Oman, Saoedi-Arabië, Swaziland en Verenigde Arabische Emiraten. Tot slot is er nog het Vaticaan. Het staatshoofd van de staat wordt gekozen waarna er geen wetten meer zijn waaraan de nieuwe vorst zich moet houden. Er zijn echter wel religieuze voorschriften waaraan de vorst zich moet houden.

Huidige absolute monarchieën:

• Brunei (Sultanaat)
• Saoedi-Arabië (Koninkrijk)
• Swaziland (Koninkrijk)
• Vaticaanstad (Pontificaat)

Bhutan is ook een absolute monarchie, maar is op het moment aan het hervormen tot democratie.