Absoluut gehoor

Een absoluut gehoor (soms ook perfect gehoor genoemd, wat niet helemaal hetzelfde is) is het vermogen van een luisteraar om tonen muzikaal te benoemen zonder eerst een referentietoon te hebben gehoord. Het absoluut gehoor komt slechts bij een minderheid van de muzikale luisteraars voor en kan variëren wat betreft nauwkeurigheid en toepassingsgebied.

Vaardigheden

Een aantal vaardigheden die mensen met een absoluut gehoor bezitten:

• Aangeven of een toon vals is ten opzichte van de standaard, zonder eerst die standaard gehoord te hebben.
• De hoogte van een toon kunnen benoemen (bijvoorbeeld wanneer een toon van 440 Hz wordt gespeeld, kunnen horen dat het een a¹ is).
• De toonsoort kunnen noemen van een muziekstuk.
• De tonen van een gespeeld akkoord kunnen noemen of aangeven welk akkoord het is.
• Een toon kunnen zingen zonder een referentietoon te horen.
• Tonen in het dagelijks leven kunnen benoemen, zoals van een autotoeter of schoolbel.

Absoluut gehoor gaat hand in hand met relatief gehoor. Een groot verschil tussen deze twee is dat je bij een relatief gehoor wel afhankelijk bent van een referentietoon. Veel musici hebben een relatief gehoor, omdat het relatieve gehoor wel gemakkelijk te trainen is. De solfègeoefeningen van het HaFaBra C-theorieexamen leert de student om intervallen te herkennen; een typisch voorbeeld van relatief gehoor training.

Er zijn ook mensen met een relatief absoluut gehoor. Zij kunnen bijvoorbeeld wel de a¹ 440 Hz herkennen, en leiden van daaruit middels relatieve intervallen de overige waargenomen tonen af.

Factoren die het absoluut gehoor beïnvloeden

Onderzocht is of de mate van absoluut gehoor gerelateerd kan worden aan het instrument dat de klank voortbrengt. Hieruit volgde dat bijvoorbeeld violisten makkelijker hun eigen a¹ op de viool herkennen, en dat deze zelfde violist vaak moeite heeft met dezelfde a¹ op een ander instrument. Ook bleek dat sinustonen zeer moeilijk herkenbaar zijn, vanwege het ontbreken van de instrumentspecifieke timbre-context.

Verder valt in studies op dat zeer lage en zeer hoge tonen moeilijker benoemd kunnen worden door mensen met een absoluut gehoor.

Volgens sommigen komt een absoluut gehoor vaker voor bij sprekers van een toontaal.

Soorten absoluut gehoor

Volgens musicoloog Richard Parncutt en cognitief psycholoog Daniel Levitin kun je absoluut gehoor onderscheiden in twee vormen:

1. Passief absoluut gehoor: hierbij kunnen personen tonen herkennen en benoemen, een toonsoort herkennen, complexe akkoorden herkennen en ontleden. Meestal lukt het niet om een gegeven toon te zingen.
2. Actief absoluut gehoor: personen met een actief absoluut gehoor kunnen wel een gegeven toon zingen. Deze personen zijn niet per se musici. Vaak is wel muzikale kennis nodig, omdat je daardoor die vaardigheden in de muzikale context kunt plaatsen.

Mogelijke negatieve effecten

Het kan voorkomen dat een absoluut gehoor negatieve effecten heeft, zoals bij het horen van valse klanken. Ook transponeren kan een probleem zijn, vooral als dat van buitenaf wordt opgelegd. Denk hierbij aan een piano die over het hele gebied een halve toon lager is gestemd: een pianist met een absoluut gehoor hoort andere tonen dan die hij speelt en zal in de war raken. Kleiner dan een halve toon komt ook voor, bijvoorbeeld wanneer een geheel orkest niet in concert pitch (440 Hz) gestemd is, maar daar net van afwijkt, bijvoorbeeld 442 Hz.

Ook is het beluisteren van muziek in afwijkende stemming voor mensen met een absoluut gehoor een probleem. Zo zal iemand die een stuk in G groot kent, en het hoort in Ges moeite hebben het stuk normaal te beluisteren, omdat door de afwijkende stemming dan de verhoudingen anders worden waargenomen. Dit speelt vaak bij uitvoeringen van barokmuziek, of koorwerken, waarin nog wel eens met afwijkende stemmingen wordt gemusiceerd.

Soms kan het leiden tot onbegrip - "Waarom ben ik de enige die dit hoort?!" Maar veelal biedt het absoluut gehoor behoorlijk wat hulp bij de muzikale ontwikkeling.

Een mogelijke hinder is, wanneer iemand een "ingebouwde" referentietoon heeft die bijvoorbeeld een halve toon lager klinkt zoals de baroktonaliteit, hij dezelfde muziek gespeeld op modern gestemde instrumenten in een "verkeerde" toonaard zal horen, en dus inderdaad in de war geraakt. Het kan zelfs een probleem worden wanneer die persoon een snaarinstrument bespeelt, en dus constant op de juistheid van zijn spel moet letten: de mogelijkheid is reëel dat hij op een bepaald moment onder de toon speelt, totdat er een open snaar gebruikt wordt en hij de verglijding (uiteraard van slechts enkele komma's) opmerkt.

Aanleg of aanleren?

Over het ontstaan van het absoluut gehoor tast men nog in het duister. Experimenten hebben aangetoond dat een absoluut gehoor op een bepaalde jonge leeftijd veelal te verkrijgen is met voldoende gerichte training, maar meestal is het een gave die soms al op zeer jonge leeftijd te merken is. Er bestaat ook een theorie, die ervan uitgaat dat alle mensen met een absoluut gehoor worden geboren. Gedurende het proces van taalverwerving zou deze eigenschap bij de meeste mensen echter verloren gaan. Aangezien mensen visueel kleuren kunnen onderscheiden (lichtfrequenties) zouden mensen evengoed auditief toonhoogten kunnen onderscheiden (geluidsfrequenties). Omdat de namen van kleuren veelal wel jong worden aangeleerd en de namen van toonhoogten niet, zou deze vaardigheid over het algemeen minder ontwikkeld zijn, en is er welhaast van nature een 'taalachterstand' op gebied van toonbenoeming.

Referenties