Adriaen Paets (1631-1686)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Adriaen Paets (1631-1681))
Ga naar: navigatie, zoeken
Adriaen Paets (1631-1681), door Pieter van der Werff ca. 1696 naar onbekend voorbeeld.

Adriaen Paets (Leiden, 3 juli 1631 - Rotterdam, 8 oktober 1686) was een Rotterdamse regent met een zetel in de Vroedschap, bewindhebber der Oostindische Maatschappij, en gezant in Spanje en Engeland. Hij was vroegtijdig beroemd als geleerde, en spreker bij de Godsdienstoefeningen der Collegianten.[1]

Levensloop[bewerken]

Adriaan Paets groeide op in Rotterdam, waar zijn vader - oorspronkelijk uit Leiden - zich als koopman had gevestigd. Op 18-jarige leeftijd werd hij wees en vond hij onderdak bij een remonstrantse predikant. In 1653 studeerde hij rechten aan de Universiteit Leiden. Nog in datzelfde jaar studeerde hij af, waarna hij zich in Rotterdam vestigde als advocaat en notaris.[2] Paets zag ook nog kans om aan het einde van het jaar in ondertrouw te gaan met Maria de Lange.[3]

In de volgende tien jaar maakte Paets naam als pleitbezorger voor godsdienstige verdraagzaamheid. Hij werd in 1664 lid van de vroedschap van Rotterdam, en vier jaar later gekozen tot bewindvoerder van de VOC-Kamer Rotterdam. Met Coenraad van Beuningen trok hij naar Overijssel, waar moeilijkheden waren ontstaan, na de bezetting door de bisschop van Münster. In 1672 werd Paets ambassadeur voor de Staten-Generaal bij het Spaanse hof in Madrid. Terug in Rotterdam in 1675 werd hij door stadhouder Willem III herbenoemd in de Vroedschap.[2] In 1676 hertrouwde hij met Elisabeth van Berckel.[3] Rond 1685 trouwde hij voor de derde keer met Françoise de Groot.

In 1680 erfde hij de heerlijkheid van Oudkarspel van zijn tante Maria van Walenburg, die onder anderen de echtgenote van Henrick Hooft was geweest, een burgemeester van Amsterdam. Paets liet de titel na aan zijn zoon Adriaen. Op 1 maart 1687 werd de heerlijkheid verkocht aan Juliaen van der Moere op een veilinghuis in Amsterdam voor een bedrag van 23.000 gulden.[4]

In de Rotterdamse wijk Blijdorp is de Paetsstraat naar hem vernoemd.

Wetenschappelijke nalatenschap[bewerken]

Paets was een van de vrijzinnige, republikeins georiënteerde regenten, die naar verluidt Spinoza's manuscript Tractatus theologico-politicus kreeg te lezen. Hij zag, net als verschillende andere regenten uit zijn tijd, dit werk echter niet graag gepubliceerd.[5]

Toen Lodewijk XIV de protestante universiteiten in Frankrijk sloot, nodigde Adriaen Paets in 1681 op eigen initiatief de Franse filosoof Pierre Bayle uit om naar Rotterdam te komen. De stad stelde hem aan als professor bij de speciaal voor dat doel haastig opgerichte Illustere School en Paets vulde zelf het karige salaris aan. De aanwezigheid van Bayle bracht vervolgens andere geleerden naar de stad, bijvoorbeeld de Engelse wijsgeer John Locke; daardoor werd Rotterdam aan het einde van de zeventiende eeuw bekend als een ware bibliopolis, een echte boekenstad.[6]

Pierre Bayle en Benjamin Furly hebben met hun netwerk van contacten een belangrijke bijdrage geleverd aan het vroege verlichtingsdenken in West-Europa. Samen met Locke en Shaftesbury hebben ze ervoor gezorgd, dat Rotterdam een naam verwierf als stad der letteren en als internationaal filosofisch centrum.[2]

Schilderij[bewerken]

Het portret is van de hand van Pieter van der Werff, en is tussen 1695 en 1722 vervaardigd. Het behoort tot een reeks portretten van bewindvoerders van de VOC te Rotterdam afkomstig uit het Oostindië Huis aan de Boompjes; collectie Rijksmuseum Amsterdam.[7]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Mr. Adriaen Paets www.dbnl.org.
  2. a b c Arie van der Schoor (1999). Stad in aanwas: Geschiedenis van Rotterdam tot 1813. ISBN 90-400-9349-0 p.283-284.
  3. a b http://www.historici.nl/retroboeken/tvg/#source=50&page=142&accessor=toc
  4. Marianne Teunis "De Heerlijkheid Oudkarspel" - coog.nl
  5. J.I. Israel en Bert Smilde (2008). De Republiek. Uitgeverij Van Wijnen. ISBN 9051943377 p.870
  6. Cultuur-prijs. Historisch Genootschap Roterodamum. Bezien 3 Feb 2009.
  7. Rijksmuseum