Afgedamde Maas

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Afgedamde Maas
Location Afgedamde Maas.PNG
Lengte 19 km
Van Maas/Bergsche Maas (nu een dode riviertak)
Naar Boven-Merwede/Waal
Stroomt door Nederland
Veerpont in de Afgedamde Maas bij Veen.
Veerpont in de Afgedamde Maas bij Veen.
De Wilhelminasluis tussen Andel en Poederoijen.
De Wilhelminasluis tussen Andel en Poederoijen.
Einde van de Afgedamde Maas bij Woudrichem.
Einde van de Afgedamde Maas bij Woudrichem.
Portaal  Portaalicoon   Geografie

De Afgedamde Maas is een oude tak van de rivier de Maas. Hij begint als een dode riviertak ten westen van Well en eindigt bij Woudrichem op de plek waar de Waal overgaat in de Boven-Merwede. Bij Wijk en Aalburg verbindt het Heusdensch Kanaal de Afgedamde Maas met de Bergsche Maas.

De scheepvaart in de Afgedamde Maas moet gebruikmaken van de Wilhelminasluis bij Andel. Dit is de enige waaiersluis in Nederland met een 'groene kolk', wat inhoudt dat de wanden van de sluiskolk met gras bekleed zijn. Op 18 augustus 1904 onthulde Koningin Wilhelmina het monument dat ter herinnering was opgericht.

Waterleidingbedrijf Dunea pompt drinkwater voor zo'n 530.000 huishoudens uit de Afgedamde Maas.

Historie[bewerken]

In Romeinse en Middeleeuwse tijden stroomde de Maas langs Heusden richting Dordrecht, waar het in verbinding stond met de huidige Oude Maas en Binnenbedijkte Maas. Rond het jaar 500 ontstond een noordelijke aftakking, Rivel genaamd, die richting de Alm stroomde. Dit was aanvankelijk een relatief onbeduidende stroom, maar vanaf het jaar 1135 is de Rivel meer water aan de Maas gaan onttrekken. Hierdoor werd de Alm een belangrijke zijtak van de Maas. Deze kwam ter hoogte van de huidige Biesbosch samen met de Romeins-Middeleeuwse Maas.

Uiteindelijk vond later in de Middeleeuwen bij Giessen een dijkdoorbraak plaats, waarbij het water in noordelijke richting is gaan stromen, om bij Woudrichem uit te monden in de Waal/Merwede. Sindsdien hebben zowel de oorspronkelijke loop (waarvan tegenwoordig nog enkele Oude Maasjes resteren, niet te verwarren met de westelijke Oude Maas) als de latere loop (de huidige Alm) hun belang langzaam verloren. Uiteindelijk zijn deze riviertakken afgedamd in het kader van de omdijkingen van de Grote Waard: de Romeins-Middeleeuwse Maas in 1273 en de Alm in 1275. Vervolgens zijn deze voormalige Maasstromen grotendeels verdwenen of verland, terwijl restanten tegenwoordig slechts herkenbaar zijn als brede sloten in het landschap. Het nieuwe tracé stond voortaan bekend als de Andelsche- of Nieuwe Maas (niet te verwarren met de Nieuwe Maas bij Rotterdam).

Vele eeuwen lang bleef deze situatie ongewijzigd, totdat de toenemende wateroverlast van de 'Nieuwe' Maas niet langer tolerabel was. Het probleem was namelijk dat de Merwede nu het water van twee grote rivieren (Rijn en Maas) moest herbergen. Daarnaast stond het water in de Waal meestal hoger dan in de Maas, waardoor het water in de Maas werd opgestuwd. Bovendien werd na de Sint-Elizabethsvloed (1421) een groot deel van het Merwedewater tussen Dordrecht en Werkendam afgestaan aan een fijnmazig netwerk van rivierarmen, kreken en killen (de huidige Biesbosch), die gemakkelijk konden 'verstoppen' in tijden van hoge rivierafvoeren.

Als gevolg hiervan is in de 19de eeuw besloten om de Merwede/Waal/Rijn geheel te scheiden van de Maas. De Maas kreeg een nieuwe monding middels de speciaal daarvoor gegraven Bergsche Maas, waarbij de oeroude bedding van het Oude Maasje voor een deel werd gevolgd. Vervolgens werd de Andelsche Maas in 1904 afgedamd: aanvankelijk tussen Andel en Poederoijensehoek (waar zich tegenwoordig de Wilhelminasluis bevindt) en later bij Well, waarvoor de plannen stamden uit 1848. Voortaan zou deze riviertak bekendstaan als de Afgedamde Maas.

Oeververbindingen[bewerken]

Er zijn vier plaatsen waar men de Afgedamde Maas kan oversteken: één brug en drie veerponten. De N322 kruist de rivier ter hoogte van de Wilhelminasluis, tussen Giessen (N.-Br.) en Poederoijensehoek (Gld.). Bij Woudrichem is er voetveer naar Slot Loevestein. Ook tussen Veen (N.-Br.) en Aalst (Gld.) is er een pont; zo ook tussen Nederhemert-noord en Nederhemert-zuid (beiden in Gelderland).

Externe link[bewerken]

Kaart van de Afgedamde Maas en omliggende rivieren
Andel, de Afgedamde Maas