Oploeven en afvallen

Oploeven en Afvallen zijn twee verwante termen uit de zeilvaart, die ook van toepassing op vrijwel alle vaartuigen. Het betreft in beide gevallen een verandering van de vaarrichting.

Bij oploeven wordt de voorsteven van de boot zich naar de windrichting (loef) toe bewogen zodat het schip meer aan de wind gaat varen. Door de voorwaartse beweging van het schip is de waterdruk bij de boeg groter dan bij de achtersteven, waardoor de achterkant meer door de wind opzij wordt geblazen dan de voorkant. De vaarsnelheid is in grote mate bepalend voor de mate van oploeven, ook windsnelheid, windkracht en koers hebben invloed. Door al deze variabelen kan een schip niet helemaal windneutraal ontworpen worden. Bij oploeven moet het zeil meer boven het midden van het schip komen te staan. (zie stand van de zeilen). Andere scheepstype's zoals kano's en kajaks kunnen oploeven compenseren door middel van opkanten, boogslagen of door te trimmen met een scheg of roertje. Motorschepen zullen oploeven veelal compenseren met het roer; voor zeil- en handaangedreven schepen wordt compensatie met het roer vaak als energieverspilling ervaren.

Bij afvallen daarentegen verwijderd de voorsteven zich van de windrichting, bijvoorbeeld een verandering vanaf aan de wind naar halve wind.