Agathe Backer-Grøndahl

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Agathe Backer-Grøndahl
Agathe Backer-Grøndahl
Agathe Backer-Grøndahl
Volledige naam Agathe Ursula Backer-Grøndahl
Geboren 1 december 1847
Overleden 4 juni 1907
Land Vlag van Noorwegen Noorwegen
Nevenberoep pianiste, muziekpedagoge
Instrument piano
Leraren Theodor Kullak, Richard Würst
Belangrijkste werken Endnu et streif kun af sol
Portaal  Portaalicoon   Klassieke muziek

Agathe Ursula Backer-Grøndahl (Holmestrand, 1 december 1847 – Christiania, nu: Oslo, 4 juni 1907) was een Noors componiste, muziekpedagoge en pianiste. Ze was een van de bekendste Noorse vrouwelijke componisten uit de 19e eeuw. Ze schreef circa 70 werken.

Levensloop[bewerken]

Backer woonde met haar ouders en haar 3 zusjes tot 1857 in haar geboorteplaats. Vervolgens vertrok het gezin naar Christiania, zoals de Noorse hoofdstad toen nog heette. Muzikaal was zij getalenteerd en kreeg aldaar pianoles van Otto Winter-Hjelm en Halfdan Kjerulf. Later ontving zij muziektheoretisch onderwijs van Ludvig Mathias Lindeman. Op advies van Kjerulf begon zij muziek te studeren aan de Neue Akademie der Tonkunst in Berlijn bij Theodor Kullak (piano) en bij Richard Würst (compositie). Als pianiste debuteerde zij op17 maart 1868 in Christiania onder leiding van de toen nog niet zo bekende Edvard Grieg met het Pianoconcert nr. 5 van Ludwig van Beethoven. Het concert was een groot succes, publiek en critici waren enthousiast. Er volgden verdere studies bij Hans von Bülow in Florence en bij de pianotovenaar Franz Liszt in Weimar. In 1871 kwam zij weer terug naar Noorwegen.

Alhoewel zij in de Noorse hoofdstad woonde was zij veel op concertreizen. Op 24 juni 1875 huwde zij de muziekpedagoog en dirigent Olaus Andreas Grøndahl; samen hadden zij 3 zonen Nils Backer-Grøndahl (1877-1975), Anders Backer-Grøndahl (1879-1947) en Fridtjof Backer-Grøndahl (1885-1959).[1] De jongste zoon Fridtjof was eveneens componist en pianist. In hetzelfde jaar kreeg zij een aanbod als docente voor piano aan het Peabody Institute of the Johns Hopkins University in Baltimore te werken, maar zij wilde een leven nabij haar familie opbouwen. Ook een aanbod van het conservatorium Helsingfors (nu Helsinki) dat zij in 1888 kreeg na een succesrijk concert, nam zij niet aan.

Vele jaren was Backer Grøndahl een centrale figuur in het Noorse muziekleven, zowel als soliste alsook in het duet met Erika Nissen of als lid in kamermuziekensembles. Op talloze concertreizen, zowel door de Scandinavische landen als door Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. In 1885 speelde zij in Stockholm het pianokwintet van Robert Schumann en tijdens de Wereldtentoonstelling in Parijs het Concert voor piano en orkest in a mineur van Edvard Grieg onder leiding van haar echtgenote. Omdat de financiële situatie van het gezin niet bijzonder goed was, gaf zij dagelijks lessen en vond slechts zelden nog tijd te componeren. Haar concertwerkzaamheden gingen wel door zolang zij nog niet slechthorend was. Na een grote operatie in 1897 moest zij meerdere maanden in een psychiatrisch ziekenhuis behandeld worden. In 1898 speelde zij op uitnodiging van Edvard Grieg opnieuw zijn pianoconcert in Bergen met een buitengewoon succes. Door haar zwakke lichamelijke constitutie en het vergroten van doofheid die haar overkwam toen zij slechts dertig jaar was, heeft zij vanaf 1900 meer en meer afscheid genomen van het concertleven en wijdde zich steeds meer aan het componeren en lesgeven.

Agathe Backer-Grøndahl

Als componist schreef zij werken voor piano, vocale werken (liederen en koorwerken), maar ook een aantal orkestwerken. Haar pianowerken werden spoedig populair. De uitdrukkingsscala spant zich van lyrisch tot de harmonisch complexe, gepassioneerde fantasie. Haar concertétudes eisen hoge technische vaardigheid. Ook haar door de Noorse volksmuziek getinte liederen zijn de Noorse muziekgeschiedenis ingegaan. In 1875 werd zij tot lid van de Svenska Musikaliska Akademien (Koninklijke Zweedse Muziekacademie) benoemd, toen nog een bijzondere eer voor een vrouw. In 1885 werd zij met de medaille "Pro liberis et artibus" door de koning Oscar II van Zweden onderscheiden. In de 20e eeuw raakte ze in de vergetelheid.

Composities[bewerken]

Werken voor orkest[bewerken]

  • 1868-1869 Andante quasi Allegretto, voor piano en orkest
  • 1868-1869 Scherzo, voor orkest
  • Sommervise, voor orkest

Vocale muziek[bewerken]

Cantates[bewerken]

  • 1901 Nytaarsgry, cantate voor solisten, gemengd koor en piano - tekst: Gina Krog

Werken voor koor[bewerken]

Liederen[bewerken]

  • 1868-1869 Tre Sange, voor zangstem en piano, op. 1 - Vilhelm Bergsøe
    1. En Bøn
    2. Jeg beder dig ikke om Rosen paa dit Bryst
    3. Gud give jeg var et Barn igjen
  • 1869 Fem Sange, voor zangstem en piano, op. 2 - tekst: Henrik Ibsen
  • 1869 Fem Sange, voor zangstem en piano, op. 3 - tekst: Bjørnstjerne Bjørnson, Hans Vilhelm Kaalund
  • 1869-1875 Syv Sange, voor zangstem en piano, op. 4
    1. Die Liebe saß als Nachtigall - tekst: Emanuel Geibel
    2. Es fiel ein Reif - tekst: Heinrich Heine
    3. Sie liebten sich beide - tekst: Heinrich Heine
    4. Nachts in der Kajüte - tekst: Heinrich Heine
    5. Der wunde Ritter - tekst: Heinrich Heine
    6. Wandrers Nachtlied - tekst: Johann Wolfgang von Goethe
    7. Nähe des Geliebten - tekst: Johann Wolfgang von Goethe
  • 1869-1900 Sechs deutsche Liebeslieder aus der Jugend, zangcyclus voor zangstem en piano, op. 60 - teksten: M. von Collignon, Agnes R., Oscar von Redwitz-Schmölz, Carmen Sylva, pseudoniem van Elisabeth zu Wied (1843-1916)
  • 1870 Seks Sange, voor zangstem en piano, op. 6
  • 1873 Sommerliv, voor zangstem en piano, op. 7 - tekst: Henrik Herz
  • 1873 Seks Sange, voor zangstem en piano, op. 9 - tekst: Bernhardt Severin Ingemann
  • 1877 Drei Lieder, voor mezzosopraan (of bariton) en piano
    1. Eine Bitte (Abschiedswort eines Seemanns)
    2. Gott gebe, ich wär' ein Kind auf's Neu'
    3. An meine Herzenskönigin
  • 1881 Fem Sange, voor zangstem en piano, op. 13
  • 1884 Seks Sange, voor zangstem en piano, op. 16 - tekst: Adolph Wilhelm Schack von Staffeldt
  • 1886 Syv Folkeviser og romanser, voor zangstem en piano, op. 18
  • 1887 Sange ved Havet, zangcyclus voor zangstem en piano, op. 17 - tekst: Holger Drachmann
  • 1888 Blomstervignetter, zangcyclus voor zangstem en piano, op. 23 - tekst: Vilhelm Bergsøe
  • 1888 Too smaa visor, voor zangstem en piano - tekst: Ivar Julius Mortensson-Egnund
  • 1894 Ti Sange til Digte af Vilhelm Krag, voor zangstem en piano, op. 31
  • 1894 Norske Folkeviser, zangcyclus voor zangstem en piano, op. 34
  • 1896-1897 Tyve folke- og skjæmteviser, op. 43
  • 1897 Barnets Vaardag, zangcyclus voor zangstem en piano, op. 42 - tekst: Andreas Grimelund Jynge
    1. En kvidrende Lærke
    2. Vaarmorgen i Skogen
    3. Blaaveis
    4. Blomstersanking
    5. Homlefar
    6. Duggdraaper
    7. Mot Kveld
    8. Sov saa stille
  • 1897 Åtte Kjæmpeviser, zangcyclus voor zangstem en piano, op. 43
  • 1899 To Sange fra Havet, voor zangstem en piano, op. 48
    1. Vaggsång för hafvet - tekst: Zachris Topelius
    2. Underdønning - tekst: Peter Marcus Gjøe Rosenkrantz Johnsen
  • 1899 Tre Sange i moll, voor zangstem en piano, op. 49 - tekst: John Olaf Paulsen, Herman Joachim Bang, Camilla Collett
  • 1899 Sommer, zangcyclus voor zangstem en piano, op. 50 - tekst: Andreas Grimelund Jynge
  • 1900 Mor synger, zangcyclus voor zangstem en piano, op. 52 - tekst: Andreas Grimelund Jynge
    1. Skumring
    2. Ride, ride Ranke
    3. Spaa mig, vesle Præstekrave
    4. Efter en Sommerfugl
    5. Mor synger
    6. Skjærer
    7. Solstek
    8. I Sol og Regn
  • 1900 Sydover - Gen Süden, voor zangstem en piano, op. 54 - tekst: Hans Reynolds
  • 1900 Ahasverus, zangcyclus voor zangstem en piano, op. 56 - tekst: Bernhardt Severin Ingemann
  • 1902 Tolv Folkeviser og Melodier fra fremmede Lande, voor zangstem en piano, op. 51 - tekst: Volksmelodieën, Robert Burns
  • 1904 Fire Sange, voor zangstem en piano
  • 1907 Endnu et streif kun af sol, voor tenor of sopraan met piano of orkest (of voor bariton of mezzosopraan met piano of orkest)
  • Aftenbøn, voor zangstem en piano - tekst: Henrik Arnold Wergeland
  • Fem Sange, voor zangstem en piano, op. 8

Werken voor piano[bewerken]

  • 1881 Seks Concert-Etyder (6 Concertetudes), Bundel I (bes mineur; Des majeur; g mineur), Bundel II (B majeur; Es majeur; A majeur), op. 11 - opgedragen aan haar professor: Theodor Kullak
  • 1882 Trois Morceaux, op. 15
  • 1886 Fire Skizzer (4 Schetsen), op. 19
  • 1887 Huldreslaat
  • 1887 Kunstnermarch - gecomponeerd ter gelegenheid van het zomerfeest in het slotpark van Christiania in 1887
  • 1887 Suite, op. 20 - opgedragen aan Johan Svendsen
    1. Prelude
    2. Nocturne
    3. Gavotte
    4. Menuett
    5. Scherzo
  • 1888 Trois Etudes (3 Etudes), op. 22 - opgedragen aan Arthur De Greef
  • 1888 Six Idylles, op. 24
  • 1890 Tre klaverstykker (3 Pianostukken), op. 25
  • 1891 Noorse volksmelodieën en volksdansen, op. 30
  • 1894 Noorse volksmelodieën en volksdansen, op. 33
  • 1894 Tre Klaverstykker (3 Pianostukken), op. 35
  • 1894 I Blaafjellet. Eventyrsuite, op. 44
  • 1895 Trois études de concert (3 Concertetudes), op. 32
  • 1895 Fantasistykker (Fantasiestukken) (Bundel 1 [Klage; Friskt Mod; Vals; Vuggevise; Ballade] en Bundel 2 [Ungdomssang; Ländler; Aftenvind; Sang ved Rokken; Alfeleg]), op. 36
  • 1896 Serenade in Fis majeur, op. 37
  • 1896 Tre ungarske Studier (3 Hongaarse pianostukken), op. 38
  • 1896 Fantasiestukken (Bundel 1), op. 39
  • 1896 Fantasiestukken (Bundel 2), op. 39
  • 1897 Fantasiestukken (Bundel 3), op. 45
  • 1900 3 Pianostukken, op. 53
  • 1901 3 Concertetudes, op. 47
  • 1901 6 Pianostukken, op. 59
  • 1902 Fantasiestukken, op. 55
  • 1903 2 Concertetudes, op. 57
  • 1903 2 Concertetudes, op. 58
  • 1904 5 Fantasiestukken, op. 63
  • 1904 2 Salonstukken - Danse burlesque, Valse Caprice, op. 64
  • 1905 2 Pianostukken - Prelude, Grand Menuet, op. 61
  • 1905 6 Fantasiestukken, op. 66
  • 1906-1907 3 Pianostukken, op. 69
  • 1907 2 Pianostukken - Taagedans, Valse gracieuse, op. 68

Bibliografie[bewerken]

  • Camilla Hambro: Agathe Backer Grøndahl (1847–1907): "A perfectly plain woman?, The Kapralova Society Journal (2009), vol. 7 no. 1
  • Camilla Hambro: Det ulmer under overflaten. Agathe Backer Grøndahl (1847–1907), genus, sjanger og norskhet, doktoravhandling, proefschrift, Göteborgs universitet 2008, ISBN 978-91-85974-07-8
  • Cecilie Dahm: Agathe Backer Grøndahl, komponisten og pianisten, Oslo. Solum Forlag, 1998. ISBN 82-560-1152-1
  • Cecilie Dahm: Kvinner komponerer: ni portretter av norske kvinnelige komponister i tiden 1840-1930, Oslo. Solum Forlag. 1987.
  • Karen Marie Ganer: Agathe Backer Grøndahls Klaveretyder, Ms. Universitetsbiblioteket Oslo, 1968.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties