Albertus Antoni Hinsz

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Gedenksteen

Albertus Antoni Hinsz (1704 - 1785) was een belangrijk voortzetter van de Noord-Duitse orgelbouwtraditie. De Noord-Duitse orgelbouwtraditie beleefde een hoogtepunt door de komst van de Duitse orgelbouwer Arp Schnitger in Nederland. Na diens overlijden trouwde hij met de weduwe van Schnitger. Hinsz was leerling van Frans Caspar Schnitger, zoon van Arp Schnitger, en/of Joachim Richborn.

Geboren in Duitsland kwam hij naar Nederland. Twee later zeer bekende en succesvolle Friese orgelbouwers zijn als knecht bij Hinsz begonnen: Lambertus van Dam en Albertus van Gruisen. Ook Frans Casper Snitger, Heinrich Hermann Freytag en Matthijs Hansen Hardorff hebben een belangrijke rol gespeeld binnen de orgelmakerij van Hinsz.

Het werk van Hinsz is qua klank zeer kenmerkend te noemen. Dit wordt vooral veroorzaakt doordat hij zijn vulstemmen vaak op tertsen heeft gebaseerd. Tertsmixturen maken de klank 'zilverachtig' en daarom kan een Hinsz orgel feilloos worden herkend. De opbouw van zijn instrumenten is ook kenmerkend te noemen. De frontindelingen zijn zeer karakteristiek en in eerste lijn gebaseerd op het instrument van zijn grote voorganger Schnitger in de Grote Kerk van Zwolle.

Hinsz bouwde onder andere orgels in Zandeweer (1731), Leens (1733), Midwolda (1772) en Uithuizermeeden (1785). Tijdens de bouw van het orgel te Uithuizermeeden overleed Hinsz. Zijn graf ligt in de Lutherse Kerk te Groningen, waar een gedenksteen is geplaatst. Verder staan er orgels van hem in Haren, Damwoude, Roden, Tzum, Wassenaar. Grote instrumenten van hem staan in Harlingen (1776) en Bolsward (1781). Ook als restaurateur en ombouwer van instrumenten is Hinsz zeer actief geweest. Onder andere heeft hij het Rugwerk van het orgel in de Martinikerk in Groningen (1730) en van het orgel in de Hervormde Kerk van Peize (1758) gebouwd. Voor de aankleding van zijn orgels werkte Hinsz samen met onder anderen beeldsnijder Casper Struiwig.

Het meest imposante instrument van de hand van Hinsz is het grote orgel in de Bovenkerk te Kampen (1744). Dit orgel is qua pijpwerk vooral een fusieorgel. Veel pijpwerk is aanzienlijk ouder dan Hinsz. Zo zit er pijpwerk in van een ander bekend orgelbouwersgeslacht uit de 17e eeuw, de familie Slegel, maar ook van een groot aantal andere orgelbouwers voor en na Hinsz.

[bewerken] Lijst van kerken met een Hinsz-orgel

jaar	plaats	kerk	manualen	registers	opmerkingen
1730/40	Groningen	Martinikerk	III/P	47	Uitbreiding van het orgel van Arp en Frans Caspar Schnitger; vandaag (III/P/52) nog 2-3 registers van Hinsz bewaard
1731	Zandeweer	Hervormde Kerk	II/p	16	Eerste nieuwbouw van Hinsz; in het 19. en 20. eeuw wijzigingen in de dispositie
1733–34	Leens	Petruskerk	II/P	27	Nieuwbouw; in het 19. en 20. eeuw wijzigingen
1735	Loppersum	Hervormde Kerk	II/p	20	Nieuwe pijpwerk in het hoofdwerk van een orgel van 1562; in 1803 vervanging van het pijpwerk van het rugwerk door H.H. Freytag
1738	Kampen	Broederkerk	III/P	32	Nieuwbouw met gebruikmaking van oude registers van het oude orgel; 1822 ombouw door A. van Gruisen (II/p); later uitbreidingen en wijzigingen
1739	Bronkhorst	Hervormd Kapel	I	7	Nieuwbouw van een kabinetorgel voor Utrecht(?); wijzigingen in de dispositie in het 19. eeuw; verscheiden verblijfplaatsen
1739	Utrecht	Academiegebouw	II/P	22	Eenklaviers nieuwbouw voor de Lutherse kerk in Deventer
1741–43	Kampen	Bovenkerk	III/p	33	Ombouw en uitbreiding van het orgel van Slegel (1676) tot het grootste orgel van Hinsz; in 1790 bijvoeging van een zelfstandig pedaal en een borstwerk door H.H. Freytag en F.C. Schnitger (IV/P/46); later verscheiden wijzigingen; vandaag IV/P/56
1744	Appingedam	Nicolaïkerk	II/p	20	Nieuwbouw; goed bewaard
1751	Meeden	Kerk van Meeden	I/p	8	Nieuwbouw met gebruikmaking van oud pijpwerk van Jost Sieburg (Jodocus Sieborch) (1643)^[1]
1752/68	Noordbroek	PKN Kerk	II/P	24	Uitbreiding van het orgel van Arp Schnitger (1696) en wijzigingen in de dispositie; in 1809 bijvoeging van een zelfstandig pedaal door H.H. Freytag; 1855 wijziging door P. van Oeckelen
1754	Kampen	Buitenkerk	II/P	20	Nieuwbouw met gebruikmaking van oud pijpwerk
1758	Peize	Hervormde Kerk	II/P	22	Bijvoeging van het oude orgel van A. Verbeeck (1631) van een rugwerk; orgel stond tot 1862 in de Pepergasthuiskerk in Groningen
1765	Tzum	Johanneskerk	II/p	20	Ombouw van het orgel van Stevens
1763–66	Leer	Große Kirche	II/p	21	Orgel van Marten de Mare (1609) tot een nieuw orgel omgebouwd, uitbreiding van het hoofdwerk qua dispositie en klavieren, nieuw kast en bijvoeging van een rugwerk; vandaag III/P/37
1766–67	Sexbierum	Hervormde Kerk	II/P	27	Nieuwbouw; in 1922-24 pijpwerk vervangen; zes registers van Hinsz naar Boornbergum, een naar Waaxens en vier naar Sebaldeburen
1769	Wassenaar	Dorpskerk	II/p	13	Nieuwbouw; 1792 bijvoeging van een rugwerk door L. van Dam; vandaag I/p/20
1770	Haren	Nicolaaskerk	I/P	13	Nieuwbouw
1772	Midwolda	Hervormde kerk	II/P	33	Nieuwbouw; goed bewaard
1774	Groningen	Pelstergasthuis	II/p	20	Uitbreiding van het orgel van Arp Schnitger (1693/1712); 1875 wijzigingen in de dispositie door P. van Oeckelen
1775–76	Harlingen	Grote Kerk	II/P	34	Nieuwbouw; 1864 wijzigingen door P. van Oeckelen
1776–77	Dantumawoude	Sint-Benedictuskerk	I/p	8	Nieuwbouw
1777–78	Minnertsga	Meinardskerk	II/p	20	Nieuwbouw; verbrand in 1947
1780	Roden	Hervormde Kerk	II/p	17	Nieuwbouw
1781	Bolsward	Martinikerk	II/P	34	Nieuwbouw; 1861 bijvoeging van een borstwerk door L. van Dam; vandaag III/P/42
1783	Driesum	Grote Kerk	I/p	11	Nieuwbouw; wijzigingen in 19. en 20. eeuw
1783	Godlinze	Pancratiuskerk	I/p	12	ombouw van het tweeklaviers orgel van Arp Schnitger (1704) in een eenklaviers instrument
1785	Uithuizermeeden	Mariakerk	II/P	28	laatste nieuwbouw, niet door Hinsz voltooid; later verscheiden wijzigingen