Aleksandar Tišma
Aleksandar Tišma (Horgoš, 16 januari 1924) - Novi Sad, 16 februari 2003) was een Joegoslavisch schrijver en vertaler. Zijn bekendste werken behoren tot zijn "pentateuch", vijf boeken over de lotgevallen van de stad Novi Sad tijdens en na de Tweede Wereldoorlog, waarin de Holocaust een belangrijke rol speelt.
[bewerken] Leven en werk
Tišma werd geboren in de Vojvodina als zoon van een Servische vader en een joods-Hongaarse moeder. Hij ging naar school in Novi Sad, deed daar in 1942, toen de stad door Hongarije was bezet, examen en studeerde twee jaar romanistiek en economie in Boedapest. In 1944 sloot hij zich aan bij Tito's partizanen. Na de oorlog werd hij journalist, achtereenvolgens bij de bladen Slobodna Vojvodina en Borba en, vanaf 1949, bij het gezaghebbende taal- en cultuurinstituut Matica srpska. In 1954 studeerde hij als anglist af aan de universiteit van Belgrado.
In 1956 maakte hij zijn debuut als dichter. Later zouden korte verhalen en een achttal romans volgen. De hoofdfiguren in zijn werk zijn niet alleen de vervolgden en slachtoffers: Tišma verplaatst zich vaak juist ook in hun opportunistische beulen. Dat is bijvoorbeeld het geval in De kapo en in het titelverhaal van De school der goddeloosheid.
In 1993 vestigde Tišma zich uit onvrede met het regime van Slobodan Milošević in Parijs. In 2000 keerde hij terug naar Novi Sad. Hij is zich tot het eind van zijn leven Joegoslaaf blijven noemen.
Tišma ontving in 1976 de NIN-prijs voor Het gebruik van de mens en in 1979 de Ivo Andrić-prijs voor De school der goddeloosheid. In 1986 kreeg hij bovendien de Oostenrijkse Staatsprijs voor Europese Literatuur en de Leipziger Buchpreis zur Europäischer Verständigung.
Tišma's werk is in vele talen vertaald, in de eerste plaats in het Duits, maar deels ook in het Nederlands. Zelf was Tišma ook vertaler: uit het Hongaars, zijn tweede moedertaal, vertaalde hij werk van Imre Kertész, Tibor Déry en anderen in het Servisch.
[bewerken] Selectie van werken
Opgenomen zijn de in het Nederlands vertaalde boeken, in volgorde van hun eerste verschijning in het Nederlands. Tussen haakjes de Servische titel en het jaar van verschijning van het origineel.
- 1990: Het gebruik van de mens (Upotreba čoveka, 1976)
- 1991: De school der goddeloosheid (Škola bezbožništva, 1978)
- 1993: Argwaan en vertrouwen (Vere i zavere, 1983)
- 1995: De kapo (Kapo, 1987)
- 2000: Die wij liefhebben (Koje volimo, 1990)
- 2007: Het boek Blam (Knjiga o Blamu, 1972)
Alle vertalingen verschenen bij Meulenhoff.
[bewerken] Literatuur
Piet de Moor (1991): De folterkamer van Aleksandar Tišma, in: Uit de dode hoek. De metamorfose van Midden-Europa, Meulenhoff, Amsterdam, blz. 133-139.
