Alemannisch

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Alemannisch (Alemannisch)
Gesproken in Duitsland, Zwitserland, Oostenrijk, Liechtenstein, Italië, Frankrijk, Venezuela
Sprekers ± 10 miljoen
Taalfamilie

Indo-Europese talen, Germaanse talen, Westgermaanse talen, Hoogduits, Opperduits

Dialecten

Nederalemannisch, Hoogalemannisch, Hoogst-Alemannisch, Zwabisch, Alemán Coloniero

Taalcodes
ISO 639-2 gsw, gem
ISO 639-3 gsw, swg, wae, gct
Portaal  Portaalicoon   Taal

Het Alemannisch of Westopperduits is een groep Opperduitse dialecten.

De naam Alemannisch verwijst naar de Alemannen, hoewel de taal die deze Germaanse bevolkingsgroep sprak geen directe relatie met het Alemannisch heeft. Veel taalkundigen geven daarom de voorkeur aan de benaming "Westopperduits".

De eerste schriftelijke documentatie over het Alemannisch dateert uit de 7e en 8e eeuw na Christus. Deze documentatie is in het Latijn opgesteld maar bevat enkele Alemannische woorden zoals laitihunt (Leithund,"aanvoerder/geleidehond").

Geografische spreiding[bewerken]

De verspreiding van het Duitse taalgebied in West- en Midden-Europa
Overzichtskaart van het Alemannische taalgebied
Topografische kaart van het Alemannische taalgebied

Het Alemannisch wordt vooral gesproken in Zuid-Duitsland, Oost-Frankrijk (de Elzas), West-Oostenrijk (Vorarlberg, West-Tirol), Liechtenstein, Zwitserland en een klein deel van Italië (in Valle d'Aosta). Daarnaast wordt een bepaalde vorm van Nederalemannisch, het Alemán Coloniero, ook buiten Europa gesproken, namelijk in het in Venezuela gelegen Colonia Tovar.

In het noorden grenst het Alemannische taalgebied aan dat van de Hoogfrankische dialecten en in het oosten aan de andere variant van het Opperduits, het Beiers. In het zuiden en oosten wordt het Alemannisch begrensd door de Romaanse talen Frans, Italiaans en Reto-Romaans. Het Alemannisch is verder als volgt geografisch verdeeld:

  • Beieren: vooral het Zwaben en Dinkelsbühl (mengelingen van Frankisch en Zwabisch) en in het Lechrain-gebied (Zwabisch en Beiers), met uitsluiting van het gebied ten oosten van Augsburg. Het Beierse Alemannisch staat in toenemende mate onder druk van het Beiers in het oosten en het Hoogfrankisch in het noorden.
  • Zwitserland: deze vorm van Alemannisch staat beter bekend als het Zwitserduits (behoudens het in Zwitserland gesproken Zuidbeierse dialect Samnaun). In sommige Zwitserse gebieden is het Alemannisch hier relatief laat een omgangstaal geworden, bijvoorbeeld ten westen van de Aare, in Wallis en in de gebieden van de Walser (met name Graubünden). Hier is sprake van een volledig tweetalige situatie, omdat in hetzelfde gebied Reto-Romaans wordt gesproken. Elke Zwitserse gemeente bepaalt hier afzonderlijk welke taal de officiële is.
  • Frankrijk: vooral de Elzas (het Elzassisch wordt als een vorm van Alemannisch beschouwd); met name in Wissembourg en Lauterbourg en in de kromme Elzas rondom Sarre-Union. Gebieden in de Elzas waar voornamelijk Romaanse talen worden gesproken zijn Sainte-Marie-aux-Mines, Lapoutroie en Montreux. Twee gemeenten in Lotharingen worden nog tot het hoogallemannische spraakgebied gerekend: Baerenthal en Philippsbourg. De officiële taal in al deze gebieden is het Frans en net als de andere streektalen in Frankrijk staat het Alemannisch enigszins onder druk ten faveure van het Frans. Onderzoek heeft uitgewezen dat 61% van de volwassenen de taal kan spreken, hiervan bedient 39% zich nog regelmatig van het Alemannisch (of Elzassisch). Bij dit kinderen ligt dit cijfer veel lager: slechts 25% spreekt de taal. Amper 1 op de 10 kinderen gebruikt de taal op geregelde basis.

Verdere opdeling[bewerken]

De Alemannische dialecten worden in vier of vijf hoofdgroepen opgedeeld:

Naast deze puur linguïstische opdeling kunnen de Alemannische dialecten als volgt op grond van hun geografische spreiding worden opgedeeld:

Verder zijn er uiteraard nog allerlei tussenvormen op lokaal niveau, zoals het Bazelduits en Bernduits. Hoog- en hoogstalemannisch worden gezamenlijk soms als Zuid-alemannisch aangeduid. Het Hoogstalemannisch en Bodenseealemannisch staan onder druk van andere varianten van het Alemannisch, terwijl in Sundgouw en Breisgau het Oberrheinalemannisch het Hoogalemannisch heeft verdrongen.

Het Zwitserse Alemannisch is in pragmatisch opzicht bijzonder doordat het in situaties wordt gebruikt die in andere delen van het Duitse taalgebied niet voorkomen.

Taal/dialect[bewerken]

Het Alemannisch wordt door sommige taalinstanties zoals SIL International en UNESCO niet als een variant van het Standaardduits maar als een aparte taal gezien, aangezien het niet alleen voor niet-Duitstaligen maar zelfs voor sprekers van andere Duitse dialecten moeilijk te verstaan is. Het is echter ook zo dat het Alemannisch binnen het Duitse dialectcontinuüm naadloos overgaat in de andere Duitse dialecten die wel als Standaarduits worden beschouwd, iets wat bij een streektaal juist niet het geval is. Hierom kan het Alemannisch in puur linguïstisch opzicht enkel als een variëteit van het Duits - dat in dit geval de uitbouwtaal is - beschouwd worden. Niettemnin beginnen met name de in Zwitserland gesproken vormen van het Alemannisch steeds meer op cultuurdialecten te lijken.


Bronnen, noten en/of referenties
Wikipedia-logo-v2.svg Zie de Alemannische uitgave van Wikipedia.