Aletta, instituut voor vrouwengeschiedenis
Aletta, instituut voor vrouwengeschiedenis te Amsterdam is een documentatiecentrum, archief en bewaarbibliotheek voor de wereldwijde vrouwenbeweging, tot augustus 2009 het Internationaal Informatiecentrum en Archief voor de Vrouwenbeweging (IIAV).
Inhoud |
Geschiedenis[bewerken]
Oprichting[bewerken]
Op 3 december 1935 richtten enkele vooraanstaande Nederlandse feministen van de Eerste feministische golf: Rosa Manus, Johanna Naber en Willemijn Posthumus-van der Goot, het Internationaal Archief voor de Vrouwenbeweging (IAV) op, een archief annex bibliotheek dat de geschiedenis van de vrouwenbeweging moest vastleggen en wetenschappelijk onderzoek mogelijk moest maken. De drie dames stelden alle drie hun archieven ter beschikking, waaronder het persoonlijk archief van Aletta Jacobs. Het IAV vestigde zich aan de Keizersgracht 264, in het toenmalige pand van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG).
Tweede Wereldoorlog[bewerken]
Na de inval van de Duitsers wordt het IAV eind juni 1940 door de Sicherheitsdienst leeggehaald en op 12 juli 1940 bij het Vrouwenbureau in Berlijn gedeponeerd. In 1944 werd het uit veiligheidsoverwegingen naar Sudetenland verplaatst. Nadat Tsjechoslowakije door de Sovjet-Unie bevrijd was, werd het archief naar Moskou afgevoerd waar Stalin het als oorlogsbuit in een Speciaal Archief liet opbergen.
Herstart[bewerken]
In 1947 keerde een klein deel van de collectie terug dat in Amerikaanse handen gevallen was. Met deze collectie en latere aanwas werd in de jaren jaren vijftig een pand betrokken op de Herengracht (nr 262-266). Toen het IAV in het Internationaal Jaar van de Vrouw 1975 een flinke overheidssubsidie toegewezen kreeg, was het pand eigenlijk al te klein om de collectie te herbergen.
Fusie[bewerken]
In 1981 verhuisde het IAV naar een ruimer pand op de Keizersgracht (nr. 10) en fuseerde het met het Informatie- en Documentatiecentrum voor de Vrouwenbeweging (IDC), dat zich op het verzamelen van actuele informatie van de tweede feministische golf richtte en het cultuurwetenschappelijk feministisch tijdschrift Lover van Man-Vrouw-Maatschappij uitgaf.
In 1992 werd de Vrouwenthesaurus voltooid, een op de vrouwenbeweging toegespitste thesaurus die in geautomatiseerde vorm beschikbaar gesteld werd. In 1996 werd de thesaurus via een website beter toegankelijk.
Rond de jaarwisseling van 1993-1994 verhuisde het IIAV opnieuw, ditmaal naar een voormalig kerkgebouw in neo-byzantijnse stijl, de Gerardus Majellakerk aan het Obiplein in Amsterdam-Oost. In het pand huisde tot in 2004 ook het inmiddels opgeheven Clara Wichmann Instituut en de redactie van het feministisch-juridische blad Nemesis.
In 2000 ontving het IIAV de Joke Smit-prijs. IIAV was jarenlang uitgever van het tijdschrift Lover.
IIAV wordt Aletta Instituut voor vrouwengeschiedenis[bewerken]
Sinds augustus 2009 heet het voormalige IIAV: Aletta, Instituut voor vrouwengeschiedenis. "Aletta" refereert aan het feministisch rolmodel Aletta Jacobs. Haar collectie vormde de basis van het instituut. Ook is zij in de Canon van de Nederlandse Geschiedenis opgenomen.
Sinds 4 oktober 2011 is het instituut te vinden op de Vijzelstraat 20 te Amsterdam.
Hervonden archiefmateriaal[bewerken]
In 1992 vond NRC-correspondent Marc Jansen bij toeval het deel van het IAV-archief terug dat in 1944-1945 in Russische handen was gevallen. Het Speciaal Archief was onaangeroerd gebleven sinds het er 47 à 48 jaar geleden was terecht gekomen. Na lang diplomatiek overleg werd het archief uiteindelijk in mei 2003 teruggegeven aan Nederland. Het archief is evenwel niet volledig teruggevonden.
Leerstoel[bewerken]
Het toenmalige IIAV heeft in 2002 aan de Universiteit Utrecht een leerstoel gender en etniciteit ingesteld. Deze wordt momenteel bezet door Gloria Wekker.
