Alfred Döblin
| Alfred Döblin | ||||
 |
||||
| Alfred Döblin | ||||
| Algemene informatie | ||||
| Geboren | 10 augustus 1878, Stettin | |||
| Overleden | 26 juni 1957, Emmendingen | |||
| Land | Duitsland | |||
| Beroep | Schrijver | |||
| Werk | ||||
| Invloeden | Nieuwe Zakelijkheid, dadaïsme | |||
| Bekende werken | Berlin Alexanderplatz. Die Geschichte vom Franz Biberkopf, November 1918. Eine deutsche Revolution (1950) | |||
|
||||
Alfred Döblin (Stettin, 10 augustus 1878 — Emmendingen, 26 juni 1957) was een Duits arts en modernistisch schrijver van romans.
Inhoud |
Leven [bewerken]
Döblin was het 4de kind van Max en Sophie Döblin. Max Döblin was kleermaker in het Pruisische Stettin (tegenwoordig Szczecin net over de grens met Polen). Toen Döblin tien was, verliet zijn vader het gezin. Dankzij een studiebeurs kon Alfred, op 13 jarige leeftijd, verder studeren aan het Köllnischer Gymnasium. Döblin studeerde geneeskunde in Berlijn en haalde zijn doctoraat in de neurologie in de Freiburger Psychiatrische Klinik in Freiburg im Breisgau. Zijn studies werden betaald door zijn broer Ludwig en zijn oom Rudolph Freudenheim, een broer van zijn moeder. Alfred was als psychiater werkzaam in Berlijn van 1905 tot 1933. In 1907 begon hij een verhouding met de toen 16-jarige hulpverpleegster Frieda Kunke. Samen krijgen zij in 1911 een zoon, Bodo Kunke. In 1912 aanvaardt Alfred het wettig vaderschap. Intussen is hij echter wel al gehuwd met Erna Reiss. Met Erna krijgt hij nog drie zonen: Peter, Wolfgang en Klaus.
Hij publiceerde verhalen in het tijdschrift Der Sturm, alsmede politieke verhandelingen onder het pseudoniem Linke Poot. Uit zijn ervaringen met psychiatrische patiënten experimenteerde hij in zijn verhalen, waarvan het opmerkelijkste 'De moord op een boterbloem', Die Ermordung einer Butterblume, is. De jonge Döblin was een expressionist, die zeer geïntrigeerd bleek door het fenomeen massacultuur, of hoe een individu in de menigte kan opgaan en zijn identiteit verliezen.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog was Döblin vrijwillig arts in de Elzas. Waar hij aanvankelijk, uit nationalisme, de oorlog een goede zaak vond, ervoer hij na verloop van tijd de techniek als een gevaarlijke bedreiging voor het mens-zijn. Zijn eerste drie romans handelen over de wisselwerking tussen mens en machine en de paradox dat een menselijke creatie uiteindelijk de mens gaat domineren. Na de oorlog, toen Döblin weer in Berlijn werkte, raakte hij betrokken bij de Nieuwe Zakelijkheid; onder invloed van het dadaïsme ging hij collages maken, de vertelstijl, die voorheen ook reeds polyfoon was, werd een soort afstandelijk-ironische 'verslaggeving', met veel pseudowetenschappelijke redenaties en een essayistische opbouw.
Berge, Meere und Giganten is een breed uitgesponnen epos, een toekomst utopie over de (gedwongen) keuze die een mens heeft tussen de natuur en het kunstmatige, de stad en het platteland en de oorlogen en culturen die eraan ontspruiten.
Berlin Alexanderplatz [bewerken]
Döblins bekendste en succesrijkste werk is echter Berlin Alexanderplatz, dat verfilmd werd. Een grote stadsroman (1929) over hoeren, pooiers, moordenaars en dieven en een ex-boef (Franz Biberkopf) die op het rechte pad wil komen, wat niet lukt. Franz stelt het individuele voor. Hij is individu. Een arbeider die uit de gevangenis vrijkomt en die zijn uiterste best doet om wederom 'fatsoenlijk' te worden, maar desondanks met de verzamelde krachten van de Berlijnse onderwereld te maken krijgt. Na een zoektocht naar zijn eigen identiteit in de anonieme massa verovert hij zichzelf een plaats als lid van de gemeenschap. De roman werd door de nazi's verboden en maakte deel uit van de boekverbrandingen in mei 1933. Deze roman maakt gebruik van de stream of consciousness-techniek, doorsneden met 'niet-literaire' interludia zoals statistisch materiaal en heeft een solidaire boodschap; het is de belangrijkste stadsroman uit de Duitse literatuur. Berlin Alexanderplatz werd meermaals verfilmd, vooreerst in 1931 door Jutzi Piel met Heinrich George in de rol van Franz Biberkopf, 1980 van Rainer Werner Fassbinder als televisiereeks met Gunter Lamprecht als Franz Biberkopf.
Socialist en jood [bewerken]
Döblin was een kritische socialist en joods. In 1933, na de machtsovername door de NSDAP, vluchtte hij eerst naar Zürich en vervolgens naar Frankrijk, dat hij echter na de capitulatie moest verlaten. Uiteindelijk belandde hij in de Verenigde Staten, waar hij als balling een aantal antifascistische romans schreef. In 1940 bekeerde hij zich tot het katholicisme. Na afloop van de Tweede Wereldoorlog keerde hij terug als enthousiast medewerker aan de heropbouw van Duitsland en vestigde zich in Baden-Baden en vervolgens te Mainz. Hij raakte echter eens te meer ontgoocheld in de politieke ontwikkelingen van zijn land — hij was ook fel tegen het kapitalisme gekant — en verhuisde in 1953 naar Parijs. Na nog één roman te hebben gepubliceerd, stierf hij eenzaam in het Zwarte Woud.
Literair belang [bewerken]
Het belang van Döblin voor de 20e-eeuwse literatuur valt nauwelijks te overschatten: hij was de eerste Duitse schrijver die een grote epische verteltrant combineerde met een vervlochtenheid met het leven in de grote stad en die aan de hand van expressieve uitdrukkingsmiddelen de implicaties van de technologische vooruitgang voor het mensdom beschreef. Döblin oefende hiermee een grote invloed uit op Günter Grass; men kan hem verhaaltechnisch wel als de Duitse James Joyce beschouwen, ook op het gebied van de impact die hij op de literatuur heeft nagelaten.
Werken [bewerken]
- 1910 Die Ermordung einer Butterblume (verhalenbundel)
- 1915 Die drei Sprünge des Wang-Lun
- 1918 Wadzeks Kampf mit der Dampfturbine
- 1920 Wallenstein
- 1924 Berge Meere und Giganten
- 1927 Manas
- 1929 Berlin Alexanderplatz. Die Geschichte vom Franz Biberkopf
- 1934 Babylonische Wandrung oder Hochmut kommt vor dem Fall
- 1935 Pardon wird nicht gegeben
- 1937 Die Fahrt ins Land ohne Tod
- 1938 Der blaue Tiger
- 1948 Der neue Urwald
- 1949 Schicksalsreise. Bericht und Bekenntnis
- 1950 November 1918. Eine deutsche Revolution (trilogie)
- 1956 Hamlet oder Die Lange Nacht nimmt ein Ende
Externe links [bewerken]
http://www.alfred-doeblin.de De website van de internationale Alfred Doblin genootschap
Bronnen, noten en/of referenties
|
 |
Zie de categorie Alfred Döblin van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
