Aleksandr Loekasjenko

Aleksandr Grigorjevitsj Loekasjenko
Geboren	30 augustus 1954 Kopys, Wit-Russische SSR
Politieke partij	Communistische Partij van de Sovjet-Unie (tot 1992) Communisten voor democratie (1990-1993) Partijloos (na 1993)
Religie	Oosters-orthodox
President van Wit-Rusland
Huidige functie
Aangetreden	20 juli 1994
Voorganger	Mjetsjyslaw Hryb
Portaal    Politiek

Aleksandr Grigorjevitsj Loekasjenko (Russisch; Александр Григорьевич Лукашенко) of Aljaksandr Ryhoravitsj Loekasjenka (Wit-Russisch; Аляксандр Рыгоравiч Лукашэнка, Alaksandar Ryhoravič Łukašenka) (Kopys, 30 augustus 1954) is sinds 1994 president van Wit-Rusland.

Loopbaan tot 1994

In zijn jonge jaren was Loekasjenko lid van de Communistische jeugdbeweging Komsomol van de Sovjet-Unie. Hij diende enige tijd in de strijdkrachten van de Sovjet-Unie. Van 1982 tot 1985 was hij directeur van een kolchoz. In 1990 richtte hij de beweging Communisten voor democratie op, voor welke partij hij zitting nam in het Wit-Russische parlement (toen nog de Opperste Sovjet genaamd) en stemde hij tegen de omvorming van de Sovjet-Unie tot het Gemenebest van Onafhankelijke Staten in 1991. In december 1991 sprak hij zich tegen de onafhankelijkheid van Wit-Rusland van de Sovjet-Unie uit. Hij betreurde openlijk de ineenstorting van de eenheid van de Sovjet-Unie in 1992. Van 1993 tot 1994 was Loekasjenko voorzitter van het anti-corruptie-comité van het Wit-Russische parlement. Hoewel hij de nomenclaturen van de vroegere communistische partij der Sovjet-Unie bestreed, onderhield hij nauwe contacten met communistische parlementariërs.

Presidentschap

Eerste termijn ’94-2001

Na de aanname van een nieuwe Wit-Russische grondwet in 1994 werden voor het eerst democratische verkiezingen gehouden die werden gewonnen door Loekasjenko. Op 20 juli 1994 aanvaardde hij het presidentschap. Al spoedig verving hij de Wit-Russische nieuwe vlag door een variant die sterk leek op de vlag van de Wit-Russische SSR binnen de Sovjet-Unie. In 1996 werden, ten gevolge van het Wit-Russisch referendum van 1995, Loekasjenko's bevoegdheden als president uitgebreid.

Tweede termijn 2001-’06

Loekasjenko werd in 2001 als president herkozen. In 2006 zou zijn tweede en grondwettelijk laatste ambtstermijn aflopen. Tijdens de verkiezingen voor een nieuw parlement op 17 oktober 2004 heeft Loekasjenko via een referendum een grondwetswijziging laten aannemen die een derde ambtstermijn voor hem mogelijk maakte. Internationale waarnemers veroordeelden dat referendum echter als niet vrij en niet eerlijk; een woordvoerder van de Raad van Europa noemde het referendum “illegaal”.

Derde termijn 2006-’10

Bij de presidentsverkiezingen van 19 maart 2006 werd Loekasjenko opnieuw herkozen, met 82,5 % van de stemmen. Internationale waarnemers en waarnemers van de oppositie – die doorgaans niet tot de stembureaus worden toegelaten – zijn er echter van overtuigd dat Loekasjenko deze verkiezingen grootschalig gefraudeerd heeft. De meeste internationale waarnemers erkennen echter ook dat Loekasjenko de steun van de meeste Wit-Russen geniet, zij het dat die steun een stuk kleiner zou zijn dan de officiële 82,5%. Loekasjenko blijft populair onder brede lagen van de Wit-Russische bevolking, met name onder boeren, ouderen, dorpelingen en arbeiders, terwijl hij onder liberale middenstanders en jongeren meer oppositiekrachten tegen zich vindt.

De Europese Unie probeert sinds de zomer van 2008 om Wit-Rusland nader bij Europa en het Westen te doen aansluiten en van Moskou los te weken. Daarnaast heeft ook Loekasjenko zelf toenadering gezocht tot het westen na de gasconflicten met Rusland. De betrekkingen van Wit-Rusland met Polen en Litouwen, buurlanden die lid zijn van de EU, zijn inmiddels verbeterd.

Vierde termijn 2010- …

Op 19 december 2010 werd Loekasjenko herkozen als president, met 80% van de stemmen. Een Russische waarnemingsmissie erkende direct de uitslag en noemde de verkiezingen eerlijk. 19 december ’s avonds protesteerden dertigduizend mensen in Minsk tegen de door hen geconstateerde stembusfraude. Honderden van hen begonnen een regeringsgebouw te molesteren, daarop greep de politie hard in. Presidentskandidaat Sannikov en zijn vrouw werden in elkaar geslagen; velen raakten gewond; zeven presidentskandidaten, mensenrechtenactivisten, onafhankelijke journalisten, leidende intellectuelen, in totaal zeshonderd mensen werden gearresteerd. De OVSE noemde, een dag later, in een voorlopig rapport de verkiezingen óneerlijk.

Relatie met Rusland

Loekasjenko heeft meerdere malen aangegeven voor een Unie van Rusland en Wit-Rusland te zijn, naar voorbeeld van de vroegere Sovjet-Unie. Deze eenheidsstaat is enige jaren geleden voorbereid, maar de Unie is tot op heden nog niet in werking getreden. Loekasjenko wil de uniestaat samen met de Russische president regeren, hetgeen er mede voor gezorgd heeft dat de besprekingen hierover met Rusland al jaren duren. Poetin en Loekasjenko staan er bekend om een slechte persoonlijke relatie te hebben. In zijn laatste rede aan Russische journalisten heeft Loekasjenko fel naar Poetin uitgehaald. Aan de andere kant hebben ze elkaar nodig. Poetin kan een nauwe band met Wit-Rusland goed gebruiken om op nostalgische gevoelens ten opzichte van de Sovjet-Unie te speculeren, en de op buitenlands-politiek gebied volledig geïsoleerde Loekasjenko - die inmiddels de hoop om nog eens president van Rusland te worden wel heeft opgegeven - heeft belang bij goede betrekkingen met Rusland.

Taalbeleid

Op taalgebied geeft Loekasjenko een voorkeur aan het Russisch boven het Wit-Russisch. Het Wit-Russisch, dat door iets meer dan een derde van de bevolking in het dagelijks leven wordt gebruikt, heeft hij bijna geheel uit het openbare leven teruggedrongen. Dit is een punt waarop hij door de oppositie regelmatig wordt aangevallen: Loekasjenko zou Groot-Russisch zijn. Maar de meeste Wit-Russen gebruiken uitsluitend het Russisch in het dagelijks leven: 66,6% in 1994 en 61,0% in 2006. Het aantal Wit-Russen dat uitsluitend het Wit-Russisch in het dagelijks leven gebruikt, daalde onder Loekasjenko's bewind van 17,3% tot 3,5%. Daar staat tegenover dat veel meer mensen zowel het Wit-Russisch als het Russisch dagelijks gebruiken (een stijging van 7% tot 12,9%) of een mengeling van beide talen (6,4% in 1994 en 21,4% in 2006). De meeste inwoners van Wit-Rusland steunen het idee dat Wit-Rusland zowel het Russisch als het Wit-Russisch als officiële talen moet voeren.

Verhouding tot Jodendom

Na het sluiten van een Joods Instituut door de staat in 2003 wordt Loekasjenko beticht van antisemitisme, dan wel het niet ingrijpen tegen het opkomende antisemitisme in de voormalige Sovjetrepubliek. In 2007 veroorzaakte hij commotie door te stellen dat Joden een zwijnenstal van Babroejsk zouden hebben gemaakt, ook al voegde hij eraan toe dat hij Joden in geen geval wil beledigen. Hij roept Israëlische Joden van Wit-Russische origine op naar Wit-Rusland terug te keren. Loekasjenko zelf heeft benadrukt dat hij geen antisemiet is. De Wit-Russische ambassadeur in Israël Igor Lesjtsjenja stelde dat de Wit-Russische president "respect en sympathie" voor het Joodse volk heeft en Joden van Wit-Russische origine een bijzonder warm hart toedraagt Loekasjenko heeft de Holocaust nadrukkelijk en herhaaldelijk veroordeeld en stelde dat Israël "geen vreemd land" voor Wit-Rusland is, omdat er veel Joden van Wit-Russische origine wonen. Ook is er een aantal Joden onder de naaste bondgenoten van Loekasjenko, zoals de Wit-Russische minister van Landbouw Semjon Sjapiro

Diversen

Loekasjenko werd door de Amerikaanse ex-president George W. Bush bestempeld als de 'laatste dictator van Europa'.

De oppositie speelt in Wit-Rusland geen noemenswaardige rol; Loekasjenko typeert de krachten van de oppositie als "wat we tijdens het Sovjet-tijdperk infiltranten noemden", en van tijd tot tijd belanden tegenstanders van zijn regering tijdelijk in gevangenissen.

Voorganger: Mjetsjyslau Hryb

President van Wit-Rusland 1994-heden

Opvolger: --

Mediabestanden

Zie de categorie Alexander Lukashenko van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Bronnen, noten en/of referenties