Almelo
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Almelo (
uitspraak (info·uitleg)) is een stad en gemeente in de regio Twente in de Nederlandse provincie Overijssel. De gemeente Almelo is ontstaan uit een fusie (1914) tussen de gemeenten Ambt Almelo en Stad Almelo.
De gemeente Almelo beslaat een oppervlakte van 69 km² en telt 72.427 inwoners (31 dec. 2008, bron: CBS), die Almeloërs[1] worden genoemd. Behalve de stad Almelo omvat de gemeente de kernen Aadorp, Bornerbroek en Mariaparochie (gedeeltelijk). De gemeente Almelo maakt deel uit van het kaderwetgebied Regio Twente. Een deel van de Almeloërs spreekt Twents, een Nedersaksisch dialect.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis en architectuur
Het op zandgrond gelegen Almelo ontstond in de Middeleeuwen als nederzetting op de plek waar een landweg een beek kruiste die toen de Aa heette. Op die plaats stond het voor het eerst in 1236 genoemde en nog steeds bestaande Huis Almelo. Uit oude documenten blijkt dat de nederzetting in ieder geval in 1420 al stadsrechten had. De stad had een gracht, maar geen muur, en is dan ook nooit van militair belang geweest. Huize Almelo bestaat waarschijnlijk al sinds de 12e eeuw en is tot op de dag van vandaag in handen van de familie Van Rechteren Limpurg. De familie had eeuwen verschillende rechten in de stad Almelo, waaronder het recht om recht te spreken. Tegenwoordig houdt de graaf zich bezig met restauratie van oude panden in de binnenstad en het onderhouden van bossen die eigendom van de familie zijn.
Tussen 1818 en 1914 was de gemeente Almelo opgesplitst in de gemeenten Stad Almelo en Ambt Almelo.
In de 17e en 18e eeuw kwam de huisweverij steeds meer op. De entree in Almelo van de eerste stoommachine, in 1830, veroorzaakte een overgang naar fabrieksmatige productie. De textielindustrie werd ook bevorderd door de aanleg van het Overijssels Kanaal (in 1855) en de spoorlijn van Almelo naar Salzbergen, in 1865. Rond 1900 waren er dan ook vele zeer rijke families in Almelo en uit die tijd dateren veel landhuizen en villa's in diverse stijlen zoals Jugendstil, expressionisme en neorenaissance.
Vanaf de jaren 1960 kreeg de Almelose textielindustrie het door de goedkopere buitenlandse concurrentie erg moeilijk, wat tot massale bedrijfssluitingen leidde. Vandaag de dag zijn de effecten hiervan nog zichtbaar in de werkloosheidscijfers. Veel textielfabrieken zijn afgebroken, maar sommige gebouwen zijn behouden gebleven. Van de villa's die textielbaronnen lieten bouwen is Bellinckhof aan de Wierdensestraat volgens velen de mooiste. Gebouwd door de familie Ten Cate in de jaren '20 van de vorige eeuw is het eveneens één van de grootste textielhuizen in Twente. Het huis en park zijn niet toegankelijk voor publiek. Het ontwerp is van architect Karel Muller. De eetkamer is betimmerd met mahoniehout, de hal heeft een zwartgeaderde witte marmeren vloer en de zaal is van groene betimmering voorzien met roze zijde en behangen met familieportretten van de Ten Cate's. De huidige familietelg is, net als de graaf, actief in stadsbehoud en helpt naast zijn eigen park het Egbert ten Cate Plantsoen en het Beeklustpark in Almelo onderhouden.
Nadat in 1664 de toenmalige heer van Almelo, Zeger van Rechteren, het uitoefenen van de katholieke godsdienst verbood vertrokken de nonnen van het Almelose Sint Catharinaklooster in 1665 weg en vestigden zich 300 meter over de grens met Duitsland iets ten zuidwesten van het Nederlandse Glane in een klooster dat zij de naam Maria Vlucht gaven. Na de opheffing van het klooster werden de, voor een deel uit Almelo afkomstige, kerkschatten verspreid over de regio[2].
[bewerken] Bezienswaardigheden
Het koor van de protestantse Grote Kerk stamt uit de 15e eeuw, het schip dateert uit 1733. Reeds in 1236 is sprake van een burchtkapel in Almelo dat toen onder de parochie Ootmarsum viel. De torenspits werd in de 18e eeuw geplaatst door gravin Sophia Juliana von Castell Rüdenhausen. Boven de ingang van de toren bevindt zich een Latijnse inscriptie uit het jaar 1738. Lang hebben voor de toegangsweg naar de kerk twee van Bentheimer zandsteen gemaakte pilaren gestaan met de wapenschilden van Van Rechteren Limpurg en Almelo. Deze zijn in 1884 verplaatst naar de oprijlaan van het kasteel. Deze oprijlaan, de Gravenallee, is drie kilometer lang en eindigt bij het Kanaal Almelo-Nordhorn. Halverwege is een tolhuis en kan een rondwandeling gemaakt worden door de bossen, waarin zich ook de grafkelder van Van Rechteren Limpurg bevindt. De rooms-katholieke Georgiuskerk werd gebouwd in het begin van de 20e eeuw (1900-1902) in neogotische stijl en is de eerste kerk die werd ontworpen door Wolter te Riele.
Verder is er het vanaf 1914 gebouwde tuindorp De Riet. Deze wijk is voor het merendeel tussen de twee wereldoorlogen gebouwd en bestaat uit goed onderhouden, kleine huisjes die in een zeer kenmerkende bouwstijl zijn gebouwd. Een deel is in handen van de twee woningbouwstichtingen. De wijk heeft sinds 3 oktober 1926 een eigen treinstation.
De stad kent nog een complete molen, de korenmolen De Hoop uit 1870.
[bewerken] Infrastructuur
[bewerken] Autowegen
Vanuit de richtingen Deventer en Hengelo is Almelo over de snelweg te bereiken via de A35. Deze snelweg loopt ten zuiden van Almelo en geeft via de provinciale weg N35 ook een verbinding met Zwolle. De autoweg N36 geeft voor Almelo een verbinding richting de provincie Drenthe.
[bewerken] Spoorwegen
Sinds 18 oktober 1865 heeft Almelo een station aan het beginpunt van de toenmalige spoorlijn Almelo-Salzbergen, aangelegd door de Spoorwegmaatschappij Almelo-Salzbergen (AS). Op 1 januari 1881 werd door de Staatsspoorwegen de enkelsporige lijn Zwolle-Almelo geopend. Per 1 september 1888 bracht de Koninklijke Nederlandsche Locaalspoorweg-Maatschappij een enkelsporige verbinding met Deventer tot stand, tot Wierden op een gemeenschappelijk baanlichaam met Zwolle-Almelo. Hiermee was de verbinding met Amsterdam een feit. Tenslotte nam de NOLS op 1 oktober 1906 de lijn Mariënberg-Almelo in dienst.
Naast het hoofdstation heeft Almelo een halte (Station Almelo De Riet) aan de spoorlijn richting Hengelo-Enschede en verder beschikken de industrieterreinen Dollegoor en Bedrijvenpark Twente over spooraansluitingen.
Tevens zijn er plannen om een station te bouwen op de verbinding Almelo-Mariënberg, bij de nieuw te bouwen wijk Waterrijk Almelo
Het dubbelspoor tussen station Almelo en Almelo de Riet wordt verdiept aangelegd. Dit project, genaamd Almelo Verdiept zal naar verwachting in 2009 afgerond worden.
[bewerken] Waterwegen
Rond en door Almelo lopen meerdere beken en kanalen, waaronder het Twentekanaal, het Overijssels Kanaal, het kanaal Almelo-Nordhorn, de Almelose Aa en de Loolee.
[bewerken] Ruimtelijke ordening
[bewerken] Wijken
De stad Almelo is verdeeld in tien wijken:
- Binnenstad
- De Riet
- Noorderkwartier
- Sluitersveld
- Wierdensehoek
- Nieuwstraat-Kwartier
- Ossenkoppelerhoek
- Hofkamp
- Schelfhorst
- Windmolenbroek
[bewerken] Kantoren, industrie- en bedrijventerreinen
Almelo heeft veel bedrijvigheid, gesitueerd in de oude stad en ook op later geplande terreinen. Bedrijvigheid vindt men in de Bornsestraat, de Buitenhaven , het Dollegoor, het Wendelgoor, Noordbroek, de Turfkade en op de terreinen Twentepoort en het Bedrijvenpark Twente. Ten zuiden van de stad is een nieuw bedrijventerrein gepland onder de naam XL Businesspark Twente dat voor de gehele regio bedoeld is en een eigen aansluiting op de A35 heeft. Het ligt tussen Almelo, Bornerbroek en het Twentekanaal. Het gaat daarbij om bedrijven in de logistiek, transport, distributie en industrie. Nadat na veel protesten van omwonenden de aanleg was vertraagd heeft in 2007 de De Raad van State alle bezwaren van de hand gewezen zodat de bouw een aanvang kon nemen. Er komen mogelijk drie windmolens op het bedrijventerrein.
[bewerken] Gezondheidszorg
De ZGT Almelo (het vroegere Twenteborg), onderdeel van de Ziekenhuis Groep Twente, is een algemeen ziekenhuis met 634 bedden officieel (425 in praktijk). Er werken ruim 1800 medewerkers en bijna 105 specialisten.
[bewerken] Overheid en bedrijven
Almelo heeft een Arrondissementsrechtbank en een Huis van Bewaring. Bolletje, met name bekend van zijn beschuiten, vindt zijn oorsprong in de stad. VDL, PANalytical en Urenco, dat verrijkt uranium voor kerncentrales produceert, zijn belangrijke werkgevers. De textiel, de oorsprong van de industrie in Almelo (en Twente) raakt meer en meer op de achtergrond.
[bewerken] College van B en W
Het college van burgemeester en wethouders bestaat uit de fracties van CDA en PvdA en kent de volgende bestuurders:
Burgemeester: Menno Knip (VVD)
Wethouders:
- Reinier van Broekhoven (CDA)
- Mieke Kuik-Verweg (PvdA)
- Bert Kuiper (PvdA)
- Theo Schouten (PvdA)
- Anthon Sjoers (CDA)
[bewerken] Ambtelijke organisatie
Gemeentesecretaris: Gerald de Haan
Raadsgriffier: Corrie Steenbergen
[bewerken] Cultuur
Culturele aangelegenheden in Almelo zijn onder meer het Theaterhotel, het Preston Palace (hotel en vermaak in het voormalige ziekenhuis) en het oude, voormalige Sint Elisabeth ziekenhuis dat dienst doet als huisvesting van de Almelose Muziekschool en Hof 88, een cultureel centrum. In Hof 88 worden theatervoorstellingen, muziekuitvoeringen en films getoond. Sinds de herfst 2004 is de bioscoop aan de Grotestraat gesloten, de nieuwe bioscoop is in het najaar van 2008 opgeleverd.
[bewerken] Godsdienst
In Almelo leven anno januari 2008 nog zo'n twintig belijdende joden. Naast het protestants-christelijke centrum De Schouw staat de synagoge waar zij hun samenkomsten houden.[3]
[bewerken] Stedenband
Preston (Verenigd Koninkrijk)(sinds 1948). Er is ook een all-in hotel/uitgaanscentrum vernoemd naar deze stad, genaamd Preston Palace.
Iserlohn (Duitsland) (sinds 1954)
Denizli (Turkije) (sinds 1975). Van de inwoners van Almelo is 7,8% van Turkse afkomst.
[bewerken] Sport
De voetbalclub Heracles Almelo is in 2005 gepromoveerd naar de Eredivisie. Sinds 2008 is Almelo tevens vertegenwoordigd in de hoogste korfbalafdeling, met AKC/Erma. De stad heeft ook een aantal topsportevenementen binnen haar grenzen. De Ermasport Volleyball Classic, het White Diamonds Toernooi, Profronde Almelo en de Almelose Ruiterdagen behoren tot de grootste evenementen in hun tak van sport. Thans wordt een nieuw sportcomplex ontwikkeld dat plaats biedt aan breedte- en topsport, genaamd IISPA.
[bewerken] Bekende Almeloërs
Bekende Almeloërs zijn onder anderen
- Herman Finkers cabaretier
- Wubbo Ockels astronaut
- Ilse de Lange zangeres
- Daphne Bunskoek presentatrice
- Tom Egbers presentator
- Henk Jan Smits presentator, muziekkenner en jurylid
- Michiel Veenstra radio-dj
- Eddy Zoëy presentator
Willem Duyn (alias Big Mouth) en dance DJ Sander Kleinenberg hebben jarenlang in Almelo gewoond.
[bewerken] Geboren
- Azra Akin (8 december 1981), model en Miss World 2002
- Bert Bakker (7 augustus 1958), D66-politicus
- Kea Bouman (23 november 1903 - 17 november 1998), tennisster
- Wout Brama (21 augustus 1986), voetballer FC Twente
- Hero Brinkman (29 december 1964), PVV-politicus
- Barend Brouwer (14 juni 1826 - 24 februari 1879), Liberaal politicus Tweede Kamer, advocaat en Officier van Justitie
- Arnold Bruggink (24 juli 1977), voetballer
- Daphne Bunskoek (22 november 1973), tv-presentatrice en actrice
- Tom Egbers (18 oktober 1957), sport-presentator
- Herman Finkers (9 december 1954), cabaretier
- Wilfried Finkers (18 mei 1957), cabaretier
- Cor Galis (22 november 1910 - 20 mei 1997), 'de stem der VPRO'
- Loes Haverkort (19 januari 1981), actrice
- Cor Hilbrink (8 juli 1918 - 11 juni 1973), ondernemer, verzetsstrijder en sportbestuurder
- Marcel Kuijer (3 mei 1974), tv-presentator
- Hendrie Krüzen (24 november 1964), voetballer en voetbaltrainer
- Ilse de Lange (13 mei 1977), zangeres
- Brian van Loo (2 april 1975), voetballer (doelman)
- Mark Looms (24 maart 1981), voetballer
- Frank Löwik (30 september 1956), historicus
- Kyra Macco (22 mei 1973), voice-over en actrice
- Wubbo Ockels (28 maart 1946), astronaut
- Mari Carmen Oudendijk (30 april 1968), tv-presentatrice
- Cunera van Selm (23 april 1964), sport-presentatrice
- Marnix Smit (10 december 1975), voetballer
- Henkjan Smits (9 oktober 1961), tv-presentator (voormalig jurylid Idols)
- Tom Stamsnijder (15 mei 1985), wielrenner
- Alberto Stegeman (20 februari 1971), programmamaker, journalist, presentator
- Berdien Stenberg (30 juli 1957), dwarsfluitiste
- Jan Tuttel (21 juli 1943 - 30 december 2006), natuuractivist, columnist, publicist en tv-presentator/programmamaker
- Michiel Veenstra (6 maart 1976), radio-dj op 3FM
- Eddy Zoëy (25 maart 1967), tv-presentator, radio-dj op 3FM en zanger
[bewerken] Trivia
- Het wapen van de Gemeente Almelo wordt ook wel 'De dree drupkens' genoemd.
- Het gehucht New Almelo in de Amerikaanse staat Kansas is vernoemd naar Almelo.
[bewerken] Aangrenzende gemeenten
| Aangrenzende gemeenten | ||
|---|---|---|
| Twenterand | Tubbergen | |
| Wierden | ||
| Hof van Twente | Borne | |
Bronnen, noten en/of referenties:
| Plaatsen en wijken in de gemeente Almelo | |
|---|---|
|
Stad: Almelo Dorpen: Aadorp · Bornerbroek · Mariaparochie Buurtschap: Tusveld |
| Provincie Overijssel | |
|---|---|
|
Almelo · Borne · Dalfsen · Deventer · Dinkelland · Enschede · Haaksbergen · Hardenberg · Hellendoorn · Hengelo · Hof van Twente · Kampen · Losser · Oldenzaal · Olst-Wijhe · Ommen · Raalte · Rijssen-Holten · Staphorst · Steenwijkerland · Tubbergen · Twenterand · Wierden · Zwartewaterland · Zwolle Steden en dorpen · Voormalige gemeenten · Nederland · Provincies · Gemeenten |


