Altijd is Kortjakje ziek

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Altijd is Kortjakje ziek is een kinderliedje dat teruggaat op een volksliedje uit het begin van de achttiende eeuw.

De melodie van het lied gaat terug op het Franse lied Ah! vous dirai-je, maman, gepubliceerd in 1761 (waarschijnlijk daterend van rond 1740).

Datering en herkomst[bewerken]

De oudste bron in de Nederlandse Liederenbank van het Meertens Instituut met een voorloper van het huidige kinderliedje, is een liedblad in de collectie Nijhoff (ca. 1650-1750).[1] Het liedblaadje van begin achttiende eeuw heeft als titel 'Een nieuw lied, van Ragel Valderappus, eersaeme en seer secreete vrouw, zittende op 't raedhuys van de Markus brug'.

Kortjakje seer hups en fijn
Is de meeste tijd beschonken,
Kortjakje mag geen Brandewijn
Maer het moet Jenever zijn
Altijd is Kortjakje ziek,
Midden in de week en Zondags niet
Dan gaet zy haer hert versterken
Midden in de week wil zy niet werken,
Altijd is Kortjakje ziek.
Midden in de week en Zondags niet.
(...)
Kortjakje is vroeg opgestaen,
En zy is met radde kooten
Na de Markus brug gegaen,
De jongens volgden achter aen
Kortjakje mag geen Brandewijn,
Maer het moet Janever zijn,
Daer vond zy 't Raedhuys bescheten,
Dat kon Ragel niet op eeten,
Daerom is Kortjakje ziek,
Midden in de week en Zondags niet.

Het is een kluchtlied over een jenever drinkende vrouw die mogelijk werkte bij de secreten, de publieke toiletten, onder de Markusbrug.

Een jakje was een kledingstuk voor een vrouw, een soort bloesje. De bijnaam 'Kortjakje' wijst mogelijk op een slecht of armoedig geklede vrouw. De naam Kortjakje werd vaker in volksliedjes gebruikt, meestal om een vrouwelijke dronkenlap mee aan te duiden.[2] De naam Valderappus betekent zoveel als 'schorremorrie'.[3]

De melodie van dit volksliedje komt niet overeen met die van het huidige kinderliedje.

Tekst[bewerken]

Volksliedjes kennen, door hun mondelijke overlevering, vaak vele (regionale en/of tijdgebonden) varianten in zowel tekst als melodie. De huidige tekst van het liedje gaat gewoonlijk als volgt (zie varianten onder deze liedtekst).

Altijd is Kortjakje ziek
Midden in de week maar 's zondags niet
's Zondags gaat zij naar de kerk
Met een (of: haar) boek vol zilverwerk
Altijd is Kortjakje ziek
Midden in de week maar 's zondags niet

Contrafacten[bewerken]

Altijd is Kortjakje ziek
Midden in de week maar 's zondags niet
Midden in de week wil zij niet wassen
's Zondags strikt ze herendassen
Altijd is Kortjakje ziek
Midden in de week maar 's zondags niet

of

Altijd is Kortjakje ziek
Midden in de week maar 's zondags niet
's Zondags als haar liefste komt
Is Kortjakje goed gezond
Altijd is Kortjakje ziek
Midden in de week maar 's zondags niet

Toelichting[bewerken]

Een boek met zilverwerk verwijst naar een waarschijnlijk religieus boek met zilveren beslag en sluiting.

De jenever drinkende vrouw uit het volksliedje is niet overgeleverd in het huidige kinderliedje. Kortjakje gaat nu elke zondag naar de kerk. Ook de naam 'Kortjakje' is niet altijd overgeleverd. De Nederlandse Liederenbank bevat 73 varianten van het liedje, waaronder 'Moeder onze meid is ziek' en 'Jan mijne man is altijd ziek'.

Melodie[bewerken]

De melodie is zeer eenvoudig te spelen op bijvoorbeeld een piano.

Music ClefG.svgMusic 24.svgMusic 4c1.svgMusic 4c1.svgMusic Bar.svgMusic 4g1.svgMusic 4g1.svgMusic Bar.svgMusic 4a1.svgMusic 4a1.svgMusic Bar.svgMusic 2g1.svgMusic Bar.svgMusic 8f1.svgMusic 8f1.svgMusic 8f1.svgMusic 8f1.svgMusic Bar.svgMusic 4e1.svgMusic 4e1.svgMusic Bar.svgMusic 4d1.svgMusic 4d1.svgMusic Bar.svgMusic 2c1.svgMusic Bar.svg
Music ClefG.svgMusic 4g1.svgMusic 4g1.svgMusic Bar.svgMusic 4f1.svgMusic 4f1.svgMusic Bar.svgMusic 4e1.svgMusic 4e1.svgMusic Bar.svgMusic 2d1.svgMusic Bar.svgMusic 4g1.svgMusic 4g1.svgMusic Bar.svgMusic 4f1.svgMusic 4f1.svgMusic Bar.svgMusic 4e1.svgMusic 4e1.svgMusic Bar.svgMusic 2d1.svgMusic Bar.svg
Music ClefG.svgMusic 4c1.svgMusic 4c1.svgMusic Bar.svgMusic 4g1.svgMusic 4g1.svgMusic Bar.svgMusic 4a1.svgMusic 4a1.svgMusic Bar.svgMusic 2g1.svgMusic Bar.svgMusic 8f1.svgMusic 8f1.svgMusic 8f1.svgMusic 8f1.svgMusic Bar.svgMusic 4e1.svgMusic 4e1.svgMusic Bar.svgMusic 4d1.svgMusic 4d1.svgMusic Bar.svgMusic 2c1.svgMusic End.svg

Composities op deze melodie[bewerken]

De melodie van het lied gaat terug op het Franse lied Ah! vous dirai-je, maman (1761).

Mozart schreef in 1778 12 variaties op de melodie (KV 300e), waardoor soms ten onrechte wordt gedacht dat hij de melodie gemaakt heeft.[4] Ook andere componisten hebben het thema gebruikt, zoals Theodor Baron von Schacht in een Klarinettenkonzert in B-dur.

Andere composities op deze melodie:

Liederen op deze melodie[bewerken]

Er bestaan meerdere liedjes op deze melodie, zowel in het Nederlands als in andere talen. Voorbeelden van zogeheten contrafacten zijn:

  • het liedje 'abcdefg': in het Nederlands kan het alfabet op de melodie van Kortjakje gezongen worden. Het hele liedje luidt dan: 'abcdefg, hijklmnop, qrstuvw, xyz doen ook nog mee, abc tot xyz, dat zijn de letters van het alfabet'
  • 'Jongens, meisjes aan de kant'
  • 'Olifantje in het bos'
  • Twinkel, twinkel kleine ster (naar de Engelse liedtekst)
  • 'Twinkle Twinkle Little Star' (Engels)
  • 'Abcdefg' (Engelse 'Alphabet song')
  • 'Baa, Baa, Black Sheep' (Engels)
  • 'Morgen kommt der Weihnachtsmann' (Duits), op een tekst van Hoffmann von Fallersleben
  • 'Campanita del lugar' (Spaans)
  • 'Hull a pelyhes fehér hó' (Hongaars kerstlied)

Audio[bewerken]

Geluidsfragment Thema en variaties (KV265), Mozart (info / uitleg)

In populaire cultuur[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Altijd is Kortjakje ziek op Wikisource