Amaterasu

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Amaterasu verschijnt uit de grot. Gekleurde houtsnede door Utagawa Kunisada (1786-1865).

Amaterasu (天照) is in de Japanse mythologie de godin van de zon. Haar volledige naam is Amaterasu-ō-mi-kami (天照大神) hetgeen betekent: glorieuze godin die in de hemelen schijnt of doorluchtige die de hemelen doet schijnen. Zij wordt als een directe voorouder van de Japanse keizerlijke familie beschouwd. Tot 1945 werd zij als stammoeder vereerd, de spiegel is het embleem van het Japanse keizerlijk huis.

Haar kleinzoon heet Ninigi of Honinigi.

[bewerken] Eigenschappen

Amaterasu is bekend als vrouwelijk, maar de schriftelijke bron voor de Japanse mythologie, de Kojiki, geeft weinig uitsluitsel over haar sekse. Het vroege Japans kende namelijk geen woorden als "hij" of "zij". Sommige latere boeken beschrijven Amaterasu als mannelijk.

Aan Amaterasu wordt de uitvinding van de rijst- en graanteelt toegeschreven, evenals de zijdeteelt en de uitvinding van het weefgetouw. Het belangrijkste heiligdom staat in Ise, op het eiland Honshu. Er komen jaarlijks miljoenen pelgrims^[1]. Deze tempel wordt elke twintig jaar afgebroken en weer opgebouwd. In de tempel wordt Amaterasu voorgesteld met een spiegel. De tempel is niet voor het publiek toegankelijk.

De dag van Amaterasu wordt elk jaar gevierd op 17 juli, met processies over het gehele land. Ook zijn er feesten op 21 december, midwinter.

Amaterasu en haar helpsters weefden de gewaden voor goden en priesteressen die plechtigheden voor Amaterasu verrichten. Een andere lezing vertelt dat zij het weefsel van het heelal weefden, maar dit bleef onvoltooid.

[bewerken] De geboorte van de zon

Amaterasu werd geboren uit het linkeroog van de oergod Izanagi, terwijl hij zichzelf aan het reinigen was na een bezoek aan de onderwereld. Amaterasu werd de heerseres van de Hoge Hemelse Vlakten, de Takamagahara, en kreeg het heilige kralensnoer van Izanagi. Haar belangrijkste broers zijn de god van de maan, Tukiyomi, die uit het rechteroog ontstond, en de stormgod Susanoo, die uit de neus van Izanagi ontstond.

Susanoo was echter jaloers op de status van zijn zuster, en kwam in opstand. Hij wilde bij zijn moeder, Izanami, in Yomi gaan wonen en weigerde over de wateren te heersen. Izanagi verstootte Susanoo hierom en deze wilde nog afscheid nemen van zijn zus, die zich met een boog en twee kokers vol pijlen verschanste (omdat ze bang was dat hij haar domein wilde innemen).

[bewerken] Het verdwijnen van de zon

Zoals veel mythologieën kent ook de Japanse mythologie de legende dat de zon op een dag verdween. Dit is gebaseerd op de zonsverduistering, een verschijnsel dat op de primitieve mens een overweldigende indruk gemaakt moet hebben. Het kan ook verwijzen naar de winterevening, als de dagen het kortst zijn. De erotische dans die in het verhaal wordt opgevoerd, is waarschijnlijk een restant van oude vruchtbaarheidsriten, om de groei en bloei door het licht van de zon weer op te wekken.

De broer van Amaterasu, Susa-no-o, daagde zijn zuster voor zijn vertrek uit voor een wedstrijd om te bewijzen wie de machtigste was. Wie de meeste mannelijke nakomelingen kon voortbrengen was de sterkste. Amaterasu kan het zwaard van haar broer in drie stukken breken en er verschijnt een nevel uit haar mond, waaruit drie godinnen verschijnen.

Susano-Wo pakt de vruchtbaarheidskralen die Amaterasu draagt om armen en haren, hij kauwt ze fijn en krijgt vijf mannelijke goden. Susanno-Wo negeert dat deze goden uit de parels van Amaterasu zijn ontstaan en richt schade aan op de aarde, waarbij hij de rijstvelden van zijn zuster vernielde, evenals haar tuin en tempels. Hij vilt een pony en gooit deze door het dak van de heilige weefzaal. Ook Wakahiru-Me, de jongere zuster van Amaterasu, zat in de weefzaal toen dit gebeurde. Een metgezel van Amaterasu sterft van angst en zijzelf vlucht en verstopte zich daarop in een grot, waardoor de wereld in duisternis werd gedompeld. De andere goden konden haar niet verleiden om naar buiten te komen.

De godin van de dageraad en de lach, Ame-no-Uzume had een idee. Zij hing een spiegel vlak bij de ingang van de grot aan een boom en riep de andere goden bij elkaar. Ze halen de haan die de dageraad aankondigd. Ama-no-Uzume voerde vervolgens op een omgekeerde rijstton een sacrale erotische dans uit. Dit maakte de andere goden erg opgewonden waardoor ze hard gingen lachen. Door het geluid van de voeten op de ton en het geluid van de goden werd Amaterasu nieuwsgierig en keek door een kier naar buiten. Men zei tegen haar dat de goden blij waren om te kijken naar iemand die nog mooier was dan zijzelf. Toen ze dat wel wilde zien, hield één van de goden haar de spiegel voor, zodat ze haar eigen spiegelbeeld zag. Daardoor schrok ze zo dat de andere goden haar uit de grot konden trekken om haar te overtuigen haar plaats aan de hemelen weer in te nemen. De aarde werd weer verlicht door de zon.

Susano-Wo werd door de goden voor straf verbannen naar het land der stervelingen.

[bewerken] De afstamming van de keizer

Later zond Amaterasu haar kleinzoon Ninigi no Mikoto naar Japan om vrede te stichten. Zijn achterkleinzoon werd de eerste keizer van Japan, Jimmu. Sinds de Tweede Wereldoorlog is de Japanse keizer echter officieel geen godheid meer.

[bewerken] Amaterasu in populaire media

In het computerspel Okami voor de PlayStation 2 en Wii is het hoofdpersonage Amaterasu, die de vorm van een witte wolf aanneemt.

Voor meer mediabestanden zie de categorie Amaterasu ōmikami van Wikimedia Commons.