Ambon (eiland)

**Ambon**
	Eiland van Indonesië
	Locatie
Land	Indonesië
Eilandengroep	Molukken
Locatie	Grote Oceaan
	Algemeen
Oppervlakte	761 km²

De kustlijn van Ambon, met op de voorgrond hospitaalschip USNS Mercy

Ambon is een eiland in de Indonesische eilandengroep de Molukken, ruim twaalf kilometer van het eiland Ceram en behoort bestuurlijk tot de provincie Molukken of Zuid-Molukken. Ambon bestaat uit twee schiereilanden, verbonden door een landengte bij de stad Paso. Tussen de beide schiereilanden strekt zich de brede baai van Ambon uit. Het noordelijke deel Hitoe is veel groter dan het zuidelijke deel van het eiland dat Leitimor of Lahi-Timor heet. Hitoe heeft de hoogste bergen en is met zware bossen bedekt.

Ambon heeft een oppervlakte van 761 km² en het hoogste punt is 1038 meter. Er wonen ruim 300.000 mensen op het eiland. De belangrijkste stad op het eiland heet eveneens Ambon.

[bewerken] Geschiedenis

Het eiland is in 1511 of 1513 door de Portugezen ontdekt en werd Amboina genoemd. Het is rond 1527 tot Portugese bezitting verklaard.
In 1521 verschijnen de Spanjaarden op het toneel, die zich evenwel in 1534 terugtrekken.
Tot 1580 hebben de Portugezen moeilijkheden de plaatselijke bevolking te onderwerpen en beslag te leggen op de specerijenhandel, die bedreven wordt vanuit Ternate.
In 1599 komt Wijbrant van Warwijck aan op het eiland. Hij is echter niet succesvol in het aankopen van kruidnagelen.
In 1600 landt Steven van der Hagen op Hitoe. Hij weet een pact te sluiten met de bevolking. In Kaitetu vlakbij Hila ontstaat de eerste Nederlandse factorij.
In 1602 verschijnt Andrea Furtado de Mendonça op het eiland om die bewoners te straffen die met de Hollanders handel drijven, en houdt zodanig huis dat de Portugezen tot 23 februari 1605 heer en meester zijn op Ambon.
22 februari 1605: aankomst van de tweede Nederlandse expeditie naar Ambon onder Steven van der Hagen. Met behulp van de vlootstrijdkrachten van Hitoe zeilt hij de baai binnen en neemt het Portugese fort bij Hila baai over en wordt Fort Victoria hernoemd. Ook de overige Portugese bezittingen op het eiland worden overgenomen.
In 1610 besluiten de eilanden - door tussenkomst van kapitein Hitoe - in een "Eeuwig Verbond" alleen aan de Hollanders te leveren.
In 1611 komt Pieter Both aan en tot 1619 is Ambon is de plaats waar de Gouverneur-generaal van Nederlands-Indië is gevestigd.
Tussen 1614 en 1616 Adriaen Maertensz. Block is gouverneur van het eiland. Hij krijgt veel kritiek bij het vormen van een juridische raad. Hij wordt vervangen door Van der Hagen en in 1618 wordt Herman van Speult zijn opvolger.
In 1619 wordt Batavia standplaats van de gouverneur.
In 1623 worden tien Engelsen, in dienst van de Engelse Oost-Indische Compagnie, negen Japanners en een Portugees, te Ambon zonder veel bewijs beschuldigd van verraad, gemarteld, en door een VOC-rechtbank tot de dood veroordeeld. Op 9 maart 1623 werden zij onthoofd. Deze kwestie, bekend geworden als de "Ambonse Moord" of Amboyna Massacre, leidde tot een jarenlang slepend conflict tussen Engeland en de Republiek.
In 1637 wordt Fort Amsterdam gebouwd aan de Hila Baai.
Cromwell eist Nieuw-Nederland op en een schadevergoeding voor de nabestaanden, in verband met de moord op de Engelsen op Ambon in 1623.
In 1673 publiceert John Dryden Amboyna; or the Cruelties of the Dutch to the English Merchants.
In november 1671 waren er aardbevingen en in juli 1673 rokende vulkanen te zien. Op 17 februari 1674 werden Ambon en de omringende eilanden getroffen door een tsunami als gevolg van een zeebeving in de Banda Zee. De golf die de kust van de eilanden volledig verwoestte, zou minstens 3 meter meter hoog zijn geweest. Diverse personen hielden zich vast aan de kanonnen of werden gered uit hoge klapperbomen. De kerk van dominee François Caron kon niet meer gebruikt worden. De ramp kostte minstens 2.243 mensen het leven.^[1] De botanicus Georg Everhard Rumphius verloor zijn vrouw en een kind.^[2]
Tussen 1796 en 1802 is Ambon bezet door de Britten.
Bij de Vrede van Amiens (27 maart 1802) komt het eiland opnieuw in handen van de Nederlanders.
Tussen 9 februari 1810 en 30 mei 1814 is Ambon opnieuw bezet door de Britten.
In 1942 overvallen de Japanners het eiland.
In 1945 verklaart de Republiek Indonesië zich onafhankelijk. (Deze wordt dan (nog) niet erkend door Nederland).
Ambon komt in opstand tegen de gecentraliseerde Republiek Indonesië van president Soekarno, en op 25 april 1950 wordt op Ambon de RMS, Republiek der Zuid-Molukken, uitgeroepen.
Op 17 augustus 1950 herstelt de eenheidsstaat Indonesië met militair geweld zijn gezag op Ambon en in de Zuid-Molukken.

[bewerken] Talen

Op Ambon worden er volgens taalkundigen^[3] acht talen gesproken. De meest gesproken taal is het Ambonees of Ambonees Maleis, een op het Maleis gebaseerde creoolse taal. Het Bahasa Indonesia (Indonesisch) wordt niet als moedertaal door de oorspronkelijke bevolking zelf gesproken, maar als lingua franca en door immigranten uit vooral Java. De andere zes talen behoren allemaal tot de Centraal-Molukse talen: