Ambtenaar van de burgerlijke stand
Een ambtenaar van de burgerlijke stand is een ambtenaar van een Nederlandse of Belgische gemeente, gerechtigd tot het inschrijven van geboorten, huwelijken, echtscheidingen, geregistreerde partnerschappen en overlijdens, of adopties in de daartoe aangelegde registers van de burgerlijke stand. Hij is ook gerechtigd om wijzigingen bij die akten aan te brengen zoals: naamsveranderingen, ouderschapsbetwistingen, nationaliteitsveranderingen enz.
In Belgische gemeenten is hij de 2e belangrijkste ambtenaar na de gemeentesecretaris, en in de grotere gemeenten is hij meestal verantwoordelijk voor een staf van medewerkers. De diensten van de (ambtenaar van de) burgerlijke stand (in België ook wel dienst "Bevolking" genoemd) combineren ook de bevolkingsregisters, waarin in- en uitschrijvingen van inwoners van de gemeente worden geregistreerd. Tenslotte is de ambtenaar van de burgerlijke stand ook verantwoordelijk voor het opmaken van de kiezerslijsten voor de verkiezingen. Huwelijken worden in België voltrokken door de burgemeester of de schepenen van de gemeente, de ambtenaar van de burgerlijke stand acteren het huwelijk. Daarnaast levert deze dienst, naast de geregistreerde akten, een heleboel officiële documenten af zoals identiteitskaarten en paspoorten, of documenten zoals adressenhistoriek, attest van gezinssamenstelling, uittreksel van strafregister enz. De Belgische Consuls (of speciaal tot vice-consul aangestelde ambtenaren die op consulaten te werk worden gesteld) hebben de bevoegdheid van ambtenaar van burgerlijke stand.
In de meeste Nederlandse gemeenten kunnen speciaal hiervoor aangestelde personen (zogenoemde "buitengewoon ambtenaar burgerlijke stand") op vrijwillige basis de huwelijken en de registratie van de partnerschappen voltrekken. Deze BABS'en (in populair taalgebruik wel trouwambtenaar genoemd), zijn hiervoor apart aangesteld en beëdigd. In enkele gemeenten is het mogelijk om voor het huwelijk of het geregistreerd partnerschap zelf de ambtenaar van de burgerlijke stand of de BABS te kiezen die het huwelijk gaat voltrekken. In Nederland wordt een ambtenaar die weigert mensen van hetzelfde geslacht te huwen, een weigerambtenaar genoemd.
