Haven van Amsterdam

Haven van Amsterdam
De Afrikahaven in het Westelijk Havengebied
Algemene gegevens
WPI	31060
Plaats	Amsterdam
Land	Nederland
Coördinaten	52°22′0″N 4°54′0″E
Havenautoriteit	Haven Amsterdam
Zeekaarten	BA 124, 125, 1631
Afmetingen
Wateroppervlak	600 ha
Havenoppervlak	1900 ha
Maximale afmetingen	lengte 325m, breedte 45m, diepgang 13,7m
Dichtheid	brak tot zoet water kg/m³
Aanloop
Aanloop	Sluizen van IJmuiden, Noordzeekanaal
Havens	Afrikahaven, Amerikahaven, Westhaven, Jan van Riebeeckhaven, Petroleumhaven, Coenhaven, Mercuriushaven, Houthaven, IJhaven
Communicatie
Radar/ VTS	Centraal Nautisch Beheer Noordzeekanaalgebied
Overslag
Aantal bezoeken zeeschepen	5302
Overslagvolume	72,7 miljoen ton in 2010
Natte bulk	34,7 miljoen ton olieproducten in 2010
Droge bulk	14,2 miljoen ton kolen in 2010 8,9 miljoen ton agribulk in 2010 6,6 miljoen ton zand, grind en mineralen in 2010
Containers	0,8 miljoen ton in 2010
Passagiers	Zeecruise 198.530 in 2010 Riviercruise 264.540 in 2010
Gespecialiseerde lading	0,9 miljoen ton roll-on-roll-off
Voorzieningen
Droogdokken	Shipdock Oranjewerf
Overige infrastructuur
Nabije luchthavens	Schiphol
De Amsterdamse havens langs het Noordzeekanaal en het IJ op een satellietfoto
Website
Portaal    Maritiem

De haven van Amsterdam maakt deel uit van de regio Zeehavens Amsterdam, bestaande uit de havens van Amsterdam, Zaanstad, Beverwijk en Velsen/IJmuiden. De Amsterdamse haven is veruit de grootste. Zeehavens Amsterdam was in 2010, naar overslag gemeten, de 4e haven van Europa met een marktaandeel van 7,8%. Het gemeentebestuur van Amsterdam heeft Haven Amsterdam aangewezen voor het beheer, exploitatie en ontwikkeling van de haven van Amsterdam. Vanaf 1 april 2013 wordt de Haven Amsterdam verzelfstandigd, met de gemeente Amsterdam als enige aandeelhouder. Deze organisatie beheert ruim 1.900 hectare havengebied, zoals haventerreinen, los- en laadkades, wegen, spoorwegen en 600 hectare vaarwater. In 2008 werkten in het Noordzeekanaalgebied bijna 65.000 mensen dankzij de haven, waarvan ongeveer de helft in Amsterdam.

Geschiedenis

De haven van Amsterdams en de stad Amsterdam zijn vanaf het ontstaan in de 13e eeuw nauw met elkaar verbonden.

De monding van de Amstel, tussen de Dam en het IJ, was de oudste haven van Amsterdam. Langs het Damrak en de Warmoesstraat verrezen de huizen van kooplieden die een belangrijke rol speelden in de ontwikkeling van de haven en de handel in Amsterdam.

In de 16e eeuw breidde de haven zich uit naar de Lastage, een buurt aan de oostkant van de oude Binnenstad, waar ook scheepsbouw plaatsvond. In de 17e eeuw werden eilanden in het IJ aangeplempt die tevens een plaats boden voor uitbreiding van de havenactiviteiten, dit werden de Westelijke Eilanden en de Oostelijke Eilanden.

De haven van Amsterdam was met de Noordzee verbonden via de Zuiderzee. Deze verzandde steeds meer, zodat een betere verbinding nodig werd. Het Noordhollands Kanaal, gegraven op initiatief van Koning Willem I, van Amsterdam naar Den Helder, werd voltooid in 1825.

Dit kanaal voldeed al snel niet meer aan de eisen van het scheepvaartverkeer. Pas met de opening van het Noordzeekanaal van Amsterdam naar IJmuiden in 1876 heeft de Amsterdamse haven een goede, rechtstreekse verbinding met de Noordzee. Langs het kanaal werden de IJpolders gerealiseerd. Daarna zette een nieuwe groei- en bloeiperiode voor de Amsterdamse haven in. Aan het einde van de 19e eeuw werden nieuwe havens in het nu afgesloten IJ aangelegd: het Oostelijk Havengebied. Ook langs het Noordzeekanaal en in Amsterdam-Noord werden nieuwe havens gegraven. De oorspronkelijke haven ter hoogte van de Amstelmonding verloor zijn functie met de aanleg van het Centraal Station op drie aangeplempte eilanden in het IJ.

Een verbeterde verbinding met het achterland werd gevormd met de ingebruikname van het Merwedekanaal in 1892, waardoor een betere verbinding met de grote rivieren ontstond. Met de verbreding van dit kanaal en de verlenging tot aan Tiel werd het Amsterdam-Rijnkanaal gerealiseerd. Na de opening hiervan in 1952 had Amsterdam een goede verbinding gekregen met de belangrijkste scheepvaartverbinding naar Duitsland.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam de haven onder bevel te staan van een Duitse Hafencommandant. De toegang tot het Noordzeekanaal was geblokeerd door gezonken schepen tussen de pieren bij IJmuiden. Liepen in 1939 nog zeeschepen de haven binnen met een bruto inhoud van 22 miljoen m³, in 1941 was dit al gedaald tot bijna nihil. De haven werd regelmatig gebombardeerd door de geallieerden, maar het zwaartepunt lag vooral op de industrie die wapens kon leveren aan de Wehrmacht, zoals de Fokker vliegtuigfabriek aan de Papaverweg in Amsterdam-Noord. Tussen september en oktober 1944 maakte het Duitse leger de haven onbruikbaar; systematisch werden de haveninstallaties, kranen, loodsen, kademuren en andere faciliteiten opgeblazen met springstoffen. De taxaties voor de schade lopen uiteen, maar deze werd in 1946 geraamd op 60 miljoen gulden voor het hele Noordzeekanaalgebied. De herstelwerkzaamheden duurden tot in de jaren 50.

In het kader van het Algemeen Uitbreidingsplan werd vanaf de jaren vijftig het Westelijk Havengebied sterk uitgebreid. Het Oostelijk Havengebied verloor meer en meer zijn functie en werd vanaf de jaren negentig ingericht tot woonwijk.

Van de 15e tot de 19e eeuw was Amsterdam de belangrijkste haven van Holland, daarna nam Rotterdam die functie over. Sindsdien is Amsterdam de tweede haven van Nederland. Ze is tegenwoordig gespecialiseerd in de aanvoer, opslag en doorvoer van brandstoffen, met name benzine. Verder is ze een belangrijke cruisehaven. De haven van Amsterdam is bereikbaar via de IJgeul voor de kust van IJmuiden.

Verzelfstandiging

Het havenbedrijf maakte altijd onderdeel uit van de gemeente Amsterdam. Vanaf 1 april 2013 wordt de gemeente Amsterdam enig aandeelhouder van het nieuwe havenbedrijf. Het is de intentie dat over drie jaar andere overheidspartijen medeaandeelhouders worden, te denken valt aan regiogemeentes en provincie Noord-Holland. Het verzelfstandigde Havenbedrijf Amsterdam NV gaat met ingang van 1 april 2013 van start. Het besluit werd vertraagd in afwachting van een burgerinitiatief om een referendum te organiseren. Het initiatief leverde echter onvoldoende handtekeningen op. Amsterdam staat hierin niet alleen, in 2004 werd het Havenbedrijf Rotterdam N.V. verzelfstandigd en de haven van Zeeland is onlangs ook verzelfstandigd.

Vanuit Havenbedrijf Amsterdam NV voert de havenmeester van Amsterdam publieke taken uit voor verschillende opdrachtgevers: het ministerie van Infrastructuur en Milieu, Rijkswaterstaat, het Centraal Nautisch Beheer Noordzeekanaalgebied en de gemeente Amsterdam. Doel is de vlotte en veilige afwikkeling van het scheepvaartverkeer. Het verzelfstandigde havenbedrijf kan slagvaardiger zijn, de economische bedrijvigheid beter aanjagen en daardoor meer waarde toevoegen aan de stad en de metropoolregio, en dit alles op een duurzame en innovatieve manier.

Het havenbedrijf krijgt een directie bestaande uit Dertje Meijer CEO, Koen Overtoom Chief Operations Officer (COO) en Ed Nieuwenhuizen Chief Financial Officer (CFO). De Divisie Havenmeester van het havenbedrijf wordt aangestuurd door rijkshavenmeester Janine van Oosten. De Raad van Commissarissen bestaat uit zes personen, met Klaas Westdijk als voorzitter.

Overslaggegevens

Amsterdam heeft de op drie na grootste haven van Europa. In de onderstaande figuur staat de ontwikkeling van de behandelde vracht in de vijf grootste Europese havens. De hoeveelheden zijn uitgedrukt in miljoenen tonnen vracht die zijn aan- en afgevoerd. Amsterdam laat van de hiergenoemde havens de sterkste groei zien sinds 2005. Vooral de overslag van olieproducten heeft hieraan bijgedragen. Amsterdam ontwikkelt zich als zeer belangrijke haven op dit gebied en deze positie zal verder worden versterkt met de opening in 2012 van een nieuwe en grote olieterminal van Vopak in de Afrikahaven:

Haven	1990	1995	2000	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011
Rotterdam	287,9	293,4	322,4	370,2	376,7	406,8	421,1	387,0	429,9	434,6
Antwerpen	102,0	108,1	130,5	160,1	167,4	182,9	189,4	157,6	178,2	187,2
Hamburg	61,4	72,1	85,1	125,7	134,9	140,4	140,4	110,4	121,2	121,2
Amsterdam	47,0	50,3	63,9	74,9	84,4	87,8	94,8	86,7	90,6	90,8
Marseille				96,6	100,0	96,3	96,0	83,2	86,0	88,1

Goederenoverslag in Amsterdam-Noordzeekanaal gebied van 1990-2010.

In 1990 werd er in Amsterdam en de andere havens in het Noordzeekanaalgebied in totaal 47 miljoen ton aan goederen overgeslagen. Amsterdam was toen reeds met 31 miljoen ton de grootste haven in de regio. In 2010 waren deze cijfers 91 miljoen ton en 73 miljoen ton respectivelijk. De overslag van de haven van IJmuiden, de nummer twee in de regio, is in deze periode relatief constant gebleven op zo'n 20 miljoen ton per jaar. Dit betreft vooral steenkool en ijzererts voor de Hoogovens staalfabriek. De sterke groei van het overslag in de Amsterdamse haven tussen 1990 en 2010 was vooral opgetreden bij de verwerking van olieproducten; hiervan is de overslag gestegen van 11,7 miljoen ton naar bijna 35 miljoen ton. Steenkool heeft ook een belangrijke groei in het overslagvolume laten zien, van 5,5 miljoen ton naar ruim 14 miljoen ton over dezelfde periode.

In 2011 is de overslag in de Amsterdamse haven gestegen tot circa 74,8 miljoen ton, dit is 3% meer dan het jaar ervoor. De import van goederen steeg met 3,2% tot 50,4 miljoen ton en de export met 2,5% tot 24,4 miljoen ton. De overslag van ruwe olie en olieproducten is met 9% gestegen tot 37,1 miljoen ton en die van steenkool met 9% tot 15,5 miljoen. De overslag van landbouwproducten daalde daarentegen met 12% tot 8 miljoen ton. De overslag van zeecontainers daalde ook tot 0,6 miljoen ton, een vermindering van 28% ten opzichte van 2010. Amsterdam is naar overslag gemeten de vierde haven van Europa, na Rotterdam, Antwerpen en Hamburg. In totaal bezochten 123 zeecruiseschepen en 1329 riviercruiseschepen Amsterdam in 2011.

Havenmeesters

Bioscoopjournaal uit 1960 over het nieuwe Havengebouw aan de De Ruyterkade

In 2004 werd Astrid Kee de eerste vrouwelijke havenmeester van een zeehaven ter wereld, als opvolger van Cor Oudendijk. Per 1 april 2010 werd Astrid Kee opgevolgd door Janine van Oosten, als havenmeester, hoofd Nautische Sector van Haven Amsterdam en directeur van het Centraal Nautisch Beheer.

Belangrijkste havens

Van oost naar west zijn de belangrijkste havens in het Amsterdamse havengebied:

• Entrepothaven;
• Spoorwegbassin;
• Ertshaven;
• IJhaven;
• Oosterdok;
• Westerdok;
• Houthaven;
• Minervahaven;
• Mercuriushaven;
• Vlothaven;
• Coenhaven;
• Petroleumhaven;
• Jan van Riebeeckhaven;
• Usselincxhaven;
• Carl Reijniershaven;
• Westhaven, met de Sonthaven, Bosporushaven, Suezhaven, Beringhaven, Mainhaven, Moezelhaven en Hornhaven;
• Amerikahaven, met de Australiëhaven en Aziëhaven;
• Afrikahaven.

Kaart Amsterdams havengebied

Havens en werven in het Amsterdamse havengebied

Afrikahaven Zanzibarhaven Madagascarhaven Amerikahaven Alaskahaven Cacaohaven Texashaven Aziëhaven Australiëhaven Tasmaniëhaven ADM-haven Westhaven Hornhaven Moezelhaven Mainhaven Beringhaven Suezhaven Bosporushaven Sonthaven Jan van Riebeeckhaven Usselincxhaven C. Reynierszhaven Adenhaven Ashaven Petroleumhaven Coenhaven Mercuriushaven Vlothaven Neptunushaven Minervahaven Houthaven Nieuwe Houthaven Bewaarhaven Oude Houthaven Sixhaven Ponthaven IJhaven Ertshaven Spoorwegbassin Entrepothaven Shipdock Oranjewerf Oranjesluizen P.W.Alexandersluis Noordzeekanaal IJ Dirk Metselaarhaven Isaac Baarthaven Wim Thomassenhaven

Literatuur

• De Haven van Amsterdam, Zeven eeuwen ontwikkeling. Auteurs: Carly Misset (redactie), Roeland Gilijamse en Hans Bonke (auteurs). Uitgeverij Thoth, Bussum, september 2009. ISBN 978-906868-515-2
• Tussen Haarlemmerpoort en Halfweg, Historische atlas van de Brettenzone in Amsterdam. Auteurs: Jaap Evert Abrahamse, Menne Kosian en Erik Schmitz. Uitgeverij Thoth, Bussum, oktober 2010. ISBN 978-906868-515-2

Externe link

• Historische foto's van de Haven Amsterdam

Bronnen, noten en/of referenties

Mediabestanden

Zie de categorie Haven van Amsterdam van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.