Analytisch hiërarchisch proces

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Analytisch Hiërarchisch Proces)
Ga naar: navigatie, zoeken
Thomas L. Saaty

De AHP-methode (Analytisch Hiërarchisch Proces) is een beslissingsmethode.

AHP is een beslissingsmethode waarbij op basis van ogenschijnlijk abstracte beslissingscriteria via een voorgeschreven rekenmethode een concrete keuze kan worden gemaakt. AHP is een afkorting afgeleid van de (Amerikaanse) uitdrukking: Analytic Hierarchy Process. Uitgangspunt van de methode is een (vaak moeilijk concreet te maken) keuzevraag waar wel voorwaarden aan kunnen worden gesteld.

De methode is zowel een psychologische als een wiskundige methode. De methode wordt voornamelijk gebruikt om in het keuzeproces de criteria die van belang zijn voor het maken van de juiste keuze van een waarde (een gewicht) te voorzien, waarna de mogelijke oplossingen wiskundig kunnen worden uitgerekend en vastgesteld. De AHP-methode is bedacht, ontworpen en in een model opgezet in de zeventiger jaren door Thomas L. Saaty.

De methode is sindsdien verfijnd en uitontwikkeld. Het keuzeproces is bij uitstek een groepsproces. Binnen de groep of binnen verschillende naast elkaar werkende groepen worden de waardes beargumenteerd gekozen.

Concreet maken van abstracte zaken[bewerken]

AHP, hoofdstructuur

Om het keuzeproces voor zo veel mogelijke betrokkenen toegankelijk te maken en een zo groot mogelijk draagvlak te creëren voor de gemaakte keuze is de AHP methode ontwikkeld.

Het maken van een lastige keuze kan onderbouwd worden door vast te stellen waar de keuze in ieder geval aan moet voldoen: de criteria. Daarna dien je vast te stellen welke keuze je kan maken, de alternatieven.

Voorbeeld:

  • een internationale onderneming wil vanuit het Oostblok een nieuwe vestiging openen in het Westen (doel). De voorkeur gaat uit naar Frankfurt, Londen of Parijs (alternatieven). De uiteindelijke keuze moet voldoen aan de voorwaarden (criteria): makkelijk in de omgang (taal), betaalbare transportoplossingen, goede bereikbaarheid eigen mensen, goede uitstraling bij de klanten, goede mogelijkheden service te verlenen aan de klanten, goede contacten met de lokale politiek en het bestuur. De criteria zijn niet allen even belangrijk.

De beste keuze is de keuze die maximaal voldoet aan de criteria. De AHP methode leidt het team dat deze vraagstelling moet beantwoorden op een goede manier naar die "beste" keuze.

Samengevat: Het stelsel van

vormt in zijn geheel een beslisstructuur volgens de AHP-methode.

Rekenwerk[bewerken]

De methode is er op gebaseerd om in het keuzeproces niet zo maar te "gokken" welk alternatief het dichtst in de buurt komt van alle criteria. Door de criteria ten opzichte van ELKAAR en ten opzichte van de ALTERNATIEVEN af te wegen volgt uit een rekenmethode de beste keuze.

De rekenmethode bestaat uit het nemen van twee stappen waarin vergelijkingen worden gemaakt en getallen worden verzameld:

  • Stap 1: criteria vergelijken en in een rangorde plaatsen;
  • Stap 2: alternatieven met de criteria vergelijken en in een rangorde plaatsen;

en twee stappen waarin het rekenwerk wordt verricht waarbij gebruik wordt gemaakt van een raamwerk (spreadsheets zijn daarbij een gewaardeerd hulpmiddel):

  • Stap 3: scores van de criteria in het raamwerk plaatsen;
  • Stap 4: scores van de alternatieven in het raamwerk plaatsen.

De uitkomst is een lijst van groot naar klein voor het te kiezen alternatief. Het beste alternatief heeft de hoogste score. Voor het invoeren van de getallen is op internet software en freeware beschikbaar, ook in de vorm van in te vullen rekenbladen (spreadsheets).

Structuur[bewerken]

De Structuur in het keuzeproces is in onderstaande figuur aangegeven:

AHP, structuur, onderlinge relatie van het doel, alle criteria en de alternatieven

Als de cijfers via de juiste rekenmethode bekend zijn, levert dat in het voorbeeld zoals hieronder weergegeven het volgende op:

AHP, structuur, onderlinge relatie van het doel, alle criteria en de alternatieven met de resultaten

De werking van het AHP model[bewerken]

Binnen de groep worden communicatieafspraken gemaakt. Het proces dat zich af gaat spelen is een groepsproces waarin men elkaar met argumenten informeert over de waardes die ontstaan.

Het totale proces bestaat uit een paar verplichte fases als volgt:

  • Wat is de vraagstelling: het DOEL.
  • Welke ALTERNATIEVEN zijn er om het DOEL te bereiken.
  • Welke CRITERIA zijn belangrijk voor het DOEL.

In Stappen:

  • STAP 1: weeg alle criteria en vind de juiste gewichten.
  • STAP 2: weeg alle alternatieven ten opzichte van elk individueel criterium.
  • STAP 3: bereken de juiste gewichten per criterium voor alle alternatieven.
  • STAP 4: bereken de rangorde voor alle alternatieven voor alle criteria.
  • Maak de keuze en communiceer vooral heel erg goed dat de AHP-methode is gebruikt om het keuzeproces te ondersteunen.

Een Voorbeeld: de Nieuwe Directeur[bewerken]

Een voorbeeld van een complex keuzeproces dat met de AHP methode en het model op een goede manier kan worden begeleid is de volgende:

  • 1. Wij zoeken een nieuwe directeur. (Het DOEL)
  • 2. Wie is een goede directeur voor ons bedrijf (de alternatieven):
    • Henk (61 jaar)
    • Jeroen (53 jaar)
    • Pascal (44 jaar)
  • 3. Welke criteria (waar deze kandidaten aan moeten voldoen) zijn belangrijk:
    • Bedrijfskennis
    • Productkennis
    • Senioriteit
    • Uitstraling
    • Netwerk

In de onderstaande file is het proces duidelijk zichtbaar gemaakt.

AHP, stap 1 t/m 4, weging van 3 alternatieven ten opzichte van 5 criteria

Waar voor je geld[bewerken]

In het AHP model wordt in principe de financiële vergoeding, investering of betaling niet meegenomen. Reden daarvoor is dat de waarde die iets vertegenwoordigt in een later stadium wordt toegevoegd. Op het moment dat de waarde (het geld) een rol speelt worden de verschillende uitkomsten in verhouding met het geld dat bij deze uitkomsten hoort ook financieel met elkaar vergeleken door de waarde per punt te bekijken. Letterlijk wordt dan het aantal punten gedeeld door de geldelijke waarde zodat een financiële vergelijking kan worden gemaakt.

In een voorbeeld:
keuze 1: 0,50 punten en een kostprijs van 3.00 > puntenwaarde is 300/50 = 6. Hier kost één punt slechts 6.
keuze 2: 0,30 punten en een kostprijs van 2.10 > puntenwaarde is 210/30 = 7. hier kost één punt al gauw 7 en is dus duurder.
keuze 3: 0,20 punten en een kostprijs van 1.60 > puntenwaarde is 160/20 = 8. Hier kost één punt maar liefst 8 en is daarmee het duurst.

Daarmee wordt het maken van een keuze waar heel duidelijk ook financiële consequenties aan verbonden zijn ook financieel verantwoord onderbouwd.

Zin en onzin van het AHP-model[bewerken]

Het maken van keuzes is vaak een subjectieve gebeurtenis met abstracte motieven. Dit leidt er toe dat keuzes voor degenen die er mee geconfronteerd worden niet altijd acceptabel zijn. Door de AHP-methode wordt de schijn van objectiviteit gewekt en wordt het proces concreet gemaakt. Het lijkt voor betrokkenen een uitgemaakte zaak en zich neerleggen bij de "wiskundig" gemaakte keuze wordt dan gemakkelijker. Een kanttekening is daarbij op zijn plaats.

De AHP-methode gaat ervan uit dat in de tabellen de juiste getallen worden ingevoerd. Het is dan wel van het grootste belang dat deze ingevulde getallen voldoen aan de vereiste die gesteld wordt aan die getallen die op basis van gevoelswaarde in de tabel worden geplaatst. Feitelijk (wiskundig gesproken) is daarbij slechts één rij nodig waarna ALLE verhoudingen bekend zijn. Daarom wordt in de tabellen voor al die verschillende waardes een zogenaamde consistentie (CR) uitgerekend. Een hoge consistentie betekent dat de getallen betrouwbaar zijn. Een lage consistentie betekent onbetrouwbare getallen en dus dat het huiswerk (de getallen bedenken en invoeren) over moet.

Bibliography AHP-methode[bewerken]

  • 1980 The Analytic Hierarchy Process: Planning, Priority Setting, Resource Allocation, ISBN 0-07-054371-2, McGraw-Hill
  • 1982 Decision Making for Leaders: The Analytical Hierarchy Process for Decisions in a Complex World, ISBN 0-534-97959-9, Wadsworth. 1988, Paperback, ISBN 0-9620317-0-4, RWS
  • 1982 The Logic of Priorities: Applications in Business, Energy, Health, and Transportation, in samenwerking met Luis G. Vargas, ISBN 0-89838-071-5 (Hardcover) ISBN 0-89838-078-2 (Paperback), Kluwer-Nijhoff
  • 1985 Analytical Planning: The Organization of Systems, in samenwerking met Kevin P. Kearns, ISBN 0-08-032599-8, Pergamon
  • 1989 Conflict Resolution: The Analytic Hierarchy Process, in samenwerking met Joyce Alexander, ISBN 0-275-93229-X, Praeger
  • 1991 Prediction, Projection and Forecasting: Applications of the Analytic Hierarchy Process in Economics, Finance, Politics, Games and Sports, in samenwerking met Luis G. Vargas, ISBN 0-7923-9104-7, Kluwer Academic
  • 1992 The Hierarchon: A Dictionary of Hierarchies, in samenwerking met Ernest H. Forman, ISBN 0-9620317-5-5, RWS
  • 1994 Fundamentals of Decision Making and Priority Theory in samenwerking met the Analytic Hierarchy Process, ISBN 0-9620317-6-3, RWS
  • 1994 Decision Making in Economic, Social and Technological Environments, in samenwerking met Luis G. Vargas, ISBN 0-9620317-7-1, RWS
  • 1996 Vol. III and IV of the Analytic Hierarchy Process Series, ISBN 1-888603-07-0 RWS
  • 2001 Models, Methods, Concepts & Applications of the Analytic Hierarchy Process, in samenwerking met Luis G. Vargas, ISBN 0-7923-7267-0, Kluwer Academic
  • 2007 Group Decision Making: Drawing Out and Reconciling Differences, in samenwerking met Kirti Peniwati, ISBN 1-888603-08-9, RWS
Wikibooks Wikibooks heeft een studieboek over dit onderwerp: Analytisch Hiërarchisch Proces.