André Ernest Modeste Grétry

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

André Ernest Modeste Grétry (Luik, 11 februari 1741 - Montmorency (bij Parijs), 24 september 1813) was een Luikse dan Franse componist die voornamelijk bekend is door zijn talrijke opéras comiques.

Inhoud 1 Levensloop 2 Composities 2.1 Werken voor orkest 2.2 Werken voor harmonieorkest 2.3 Missen en gewijde muziek 2.4 Cantates 2.5 Toneelwerken 2.5.1 Opera's 2.5.2 Muziek voor het schouwspel 2.6 Vocale muziek 2.7 Kamermuziek 3 Wetenswaardigheden 4 Externe links

[bewerk] Levensloop

Grétry ontving zijn eerste muziekonderricht van zijn vader Pascal (°1714), een beroepsviolist verbonden aan de Saint Martinkerk te Luik. De jonge Grétry was amper zes toen hij koorzanger werd in de collegiale kerk St-Denis te Luik.

Met een grote mis (1758) oogstte Grétry grote bijval; deze compositie leverde hem een studiebeurs op die hem in staat stelde in Italië verder te studeren. Tussen 1760 en 1766 verbleef Grétry te Rome en Bologna. In Rome was hij leerling van Casali, kapelmeester van de Sint-Jan van Lateranen, en in Bologna van de beroemde Padre Martini die ook Mozart les gaf.

In Italië schreef Grétry veel religieuze werken ('Dixit Dominus', 'De Profundis'), en een set strijkkwartetten die later in Parijs als zijn opus 3 gepubliceerd zouden worden. Tijdens zijn laatste jaar in Rome kreeg hij van het Aliberti Theater de opdracht een opera te componeren voor carnaval: dit werd 'Le Vendemmiatrice' (1765).

In Genève ontmoette Grétry Rousseau en Voltaire. De laatste ried hem met klem aan in Parijs te gaan werken.

In 1767 vestigde hij zich in de Franse hoofdstad, waar zijn eigenlijke muzikale loopbaan begon. Zijn eerste opera daar was 'Les Mariages samnites' (1768, herwerkt 1776). Dit werd een fiasco, maar dit belette Mozart niet in 1786 een reeks van acht variaties te schrijven op de aria 'Dieu d'amour' uit dit werk (KV 352/374c). Met zijn volgende composities oogstte Grétry meer succes en spoedig werd hij één van de meeste geliefde theatercomponisten. Hij blonk vooral uit in het genre van de opéra comique en werd een graag geziene gast aan het Franse hof. Koningin Marie-Antoinette werd zelfs doopmeter van een van zijn dochters. Na de Franse Revolutie wist Grétry via handige manoeuvres in de gunst te komen van het nieuwe bewind. Zo was hij één van de allereersten die door Napoleon benoemd werd tot ridder in het Legioen van Eer (1795)

Hij was nauw betrokken bij de oprichting van het vermaarde Conservatoire national supérieur de musique in 1795 en werd er één van de vijf onderwijsinspecteurs.

In zijn laatste levensjaren wijdde Grétry zich meer aan literatuur en wijsbegeerte. Hij werd begraven op het Parijse kerkhof Père-Lachaise, maar zijn hart werd overeenkomstig zijn laatste wilsbeschikking naar zijn geboortestad Luik overgebracht waar het thans rust onder het Grétrystandbeeld voor de Luikse koninklijke opera.

Grétry schreef 66 opera's. De meeste ervan, zoals L'amant Jaloux (1779), Richard Coeur de Lion (1784), Zémire et Azor (1771) en Lucille (1770), zijn meesterwerkjes en hadden veel succes in hun tijd. De ingelaste balletmuziek heeft vaak een Mozartiaanse distinctie.

Ook Grétry's Mémoires worden om hun degelijkheid nog graag gelezen.

[bewerk] Composities

[bewerk] Werken voor orkest

• 1766 6 sinfonie
• 1769 Sinfonia, voor 2 hobo's en strijkers
• 1781 Ronde pour "Electre" ou Oreste

[bewerk] Werken voor harmonieorkest

• 1775 Céphal et Procris, suite in vier delen
  1. Gigue
  2. Menuet
  3. Gavotte
  4. Tambourin
• 1799 Ronde pour la Plantation de l'Arbre de la Liberte

[bewerk] Missen en gewijde muziek

• 1758 Grote mis
• 1760 O salutaris hostia, voor 5 zangstemmen en orgel
• 1762 De profundis
• 1762 Confitebor tibi Domine, voor 4 zangstemmen en orkest
• 1762 Dixit Dominus, voor 4 zangstemmen en orkest
• 1765 Mirabilis Deus
• 1765 Laetatus sum, voor sopraan en orkest - première: Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopneming, Maastricht
• 1765 Laudate Dominum in sanctis ejus, voor sopraan en orkest - première: Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopneming, Maastricht

[bewerk] Cantates

• Cantate pour célébrer la naissance du premier enfant de Monsieur et Madame de La Ferté «Quels accords ravissants», voor 3 sopranen, 4 zangstemmen en orkest

[bewerk] Toneelwerken

[bewerk] Opera's

Voltooid in	titel	aktes	première	libretto
1764/1765	La Vendemmiatrice	2 intermezzi	Carnaval 1765, Rome, Teatro Albert	niet bekend
1766	Isabelle et Gertrude ou Les Sylphes supposés	1 akte	december 1766, Genève	Charles-Simon Favart, naar Voltaire, Gertrude ou De l'éducation d'une fille
1768	Les Mariages samnites	1 akte	januari 1768, Parijs, Prince de Conti	P. Légier, naar «le château du prince de Conti» van Jean-François Marmontel
1768	Le Connaisseur	3 aktes	niet uitgevoerd	Jean-François Marmontel
1768	Le Huron	2 aktes	20 augustus 1768, Parijs, Comédie-Italienne	Jean-François Marmontel, naar «L'Ingénu» van Voltaire
1768-1769	Lucile	1 akte	5 januari 1769, Parijs, Comédie-Italienne	Jean-François Marmontel, naar «L’école des pères»
1769	Le Tableau parlant	1 akte	20 september 1769, Parijs, Comédie-Italienne	Louis Anseaume
1769	Momus sur la terre	Prolog	1769, Chateau de la Roche-Guyon	Claude-Henri Watelet
1770	Silvain	1 akte	19 februari 1770, Parijs, Comédie-Italienne	Jean-François Marmontel, naar Salomon Gessner, «Erast»
1770	Les Deux Avares	2 aktes	27 oktober 1770, Fontainebleau; gereviseerde versie: 6 december 1770, Parijs, Comédie-Italienne; 2e gereviseerde versie: 6 juni 1773 Parijs, Comédie-Italienne	Charles Georges Fenouillot de Falbaire
1770	L'Amitié à l'épreuve	2 aktes	13 november 1770, Fontainebleau; gereviseerde versie onder de titel: «Les vrais amis, ou L’amitié à l’épreuve» op 24 oktober 1786, Fontainebleau; 2e gereviseerde versie: 30 oktober 1786, Parijs, Comédie-Italienne	Charles-Simon Favart en Claude Henry Fusée de Voisenon, naar Jean-François Marmontel «Contes moraux» (1761)
1771	L'Ami de la maison	3 aktes	26 oktober 1771, Fontainebleau	Jean-François Marmontel, «Le connaisseur»
1771	Zémire et Azor	4 aktes	9 november 1771, Fontainebleau	Jean-François Marmontel, naar Pierre-Claude Nivelle de La Chausée, «Amour par amour»
1773	Le Magnifique	3 aktes	4 maart 1773, Parijs, Comédie-Italienne	Michel-Jean Sedaine, naar Jean de La Fontaine
1773	La Rosière de Salency	4 aktes	23 oktober 1773, Fontainebleau	Alexandre-Frédéric-Jacques Masson de Pezay
1773	Céphale et Procris ou L'Amour conjugal	3 aktes	30 december 1773, Versailles; gereviseerde versie: 2 mei 1775, Parijs, Opéra Garnier	Jean-François Marmontel, naar Ovidius, «Métamorphoses» (Gedaanteverwisselingen)
1775	La Fausse Magie	2 aktes	1 februari 1775, Parijs, Comédie-Italienne; gereviseerde versie: 9 februari 1775, Parijs, Comédie-Italienne; 2e gereviseerde versie: 18 maart 1776; 3e gereviseerde versie: 8 januari 1778	Jean-François Marmontel
1776	Les Mariages samnites [rev]	3 aktes	12 juni 1776, Parijs, Comédie-Italienne; gereviseerde versie: 22 mei 1782	Barnabé Farmian de Rosoi, naar Jean-François Marmontel
1776-1778	Les Statues	3 aktes	niet uitgevoerd	Jean-François Marmontel, naar de vertellingen van Duizend-en-één-nacht
1777	Amour pour amour	3 divertissements	10 maart 1777, Versailles	Pierre Laujon
1777	Matroco	5 aktes	3 november 1777, Parijs, Château du prince de Condé	Pierre Laujon
1778	Le Jugement de Midas	3 aktes	28 maart 1778, Parijs, Palais royal	T. D’Hèle, naar Kane O'Hara
1778	Les Trois Âges de l'opéra; ook: Le génie de l’opéra; of: Les trois âges de la musique	prolog	27 april 1778, Parijs, Opéra Garnier	Alphone-Marie-Denis Devismes de Saint-Alphonse
1778	Les Fausses apparences ou L'Amant jaloux	3 aktes	20 november 1778, Versailles	T. D'Hèle, naar Susanna Centlivre, «The Wonder, a Woman Keeps a Secret»
1779	Les Événements imprévus	3 aktes	11 november 1779, Versailles	T. D'Hèle
1779	Aucassin et Nicolette ou Les Mœurs du bon vieux temps	4 aktes	30 december 1779, Versailles	Jean-Michel Sedaine, naar Jean-Baptiste de la Curne de Sainte-Palaye, «Les Amours du bon vieux tems»
1780	Andromaque	3 aktes	6 juni 1780, Parijs, Opéra Garnier	Louis-Guillaume Pitra, naar de tragedie van Jean Racine
1781	Emilie ou La Belle Esclave	1 akte	22 februari 1781, Parijs, Opéra Garnier	Nicolas-François Guillard
1781	Colinette à la cour ou La Double Épreuve	3 aktes	1 januari 1782 Parijs, Opéra Garnier	Jean-Baptiste Lourdet de Santerre, naar Charles-Simon Favart, «Ninette à la cour»
1781-1782	Électre	3 aktes	niet uitgevoerd	Jean-Charles Thilorier, naar Euripides
1782	L'Embarras des richesses	3 aktes	26 november 1782, Parijs, Opéra Garnier	Jean-Baptiste Lourdet de Santerre, naar «Le savetier et le financier» van Léonor Jean Christine Soulas d’Allainval
1782	Les Colonnes d'Alcide	1 akte	niet uitgevoerd	Pitta
1783	Thalie au nouveau théâtre	prolog	28 april 1783, Parijs, Comédie-Italienne	Jean-Michel Sedaine
1783	La Caravane du Caire	3 aktes	30 oktober 1783, Fontainebleau	Etienne Morel de Chédeville
1784	Théodore et Paulin	3 aktes	5 maart 1784, Versailles	Pierre-Jean-Baptiste Choudard dit Desforges
1784	L’épreuve villageoise	2 aktes	24 juni 1784, Parijs, Comédie-Italienne	Pierre-Jean-Baptiste Choudard dit Desforges
1784	Richard Cœur-de-lion	3 aktes	21 oktober 1784, Parijs, Comédie-Italienne	Jean-Michel Sedaine
1785	Panurge dans l'île des lanternes	3 aktes	25 januari 1785, Parijs, Grand Opéra	Etienne Morel de Chédeville, naar François Parfaict
1785	Œedipe à Colonne	3 aktes	niet uitgevoerd	Nicolas-François Giullard, naar Sophokles
1786	Amphitryon	3 aktes	15 maart 1786, Versailles	Jean-Michel Sedaine, naar Molière
1786	Le Mariage d'Antonio; in samenwerking met: Angélique-Dorothée-Lucie Grétry		29 juli 1786, Parijs
1786	Les Méprises par ressemblance	3 aktes	7 november 1786, Fontainebleau	Joseph Patrat, naar Titus Maccius Plautus, «Menaechmi»
1786	Le Comte d'Albert	2 aktes	13 november 1786, Fontainebleau	Jean-Michel Sedaine, naar Jean de La Fontaine
1787	Toinette et Louis; in samenwerking met: Angélique-Dorothée-Lucie Grétry		23 maart 1787, Parijs
1787	Le Prisonnier anglais	3 aktes	26 december 1787, Parijs, Comédie-Italienne	François Guillaume Fouques, genoemd Desfontaines
1788	Le Rival confident	2 aktes	26 juni 1788, Parijs, Comédie-Italienne	Nicolas-Julien Forgeot
1789	Raoul Barbe-bleue	3 aktes	2 maart 1789, Parijs, Comédie-Italienne	Jean-Michel Sedaine, naar Charles Perrault
1789	Aspasie	3 aktes	17 maart 1789, Parijs, Opéra Garnier	Etienne Morel de Chédeville
1789-1790	Pierre le Grand	4 aktes	13 januari 1790, Parijs, Comédie-Italienne	Jean-Nicolas Bouilly, naar Voltaire, «Histoire de Russie sous Pierre le Grand»
1790	Roger et Olivier; gereviseerde versie van: Les Mariages samnites		niet uitgevoerd
1791	Guillaume Tell	3 aktes	9 april 1791, Parijs, Comédie-Italienne	Jean-Michel Sedaine, naar Antoine-Marin Lemierre
1792	Cécile et Ermancé ou Les Deux Couvents	3 aktes	16 januari 1792, Parijs, Comédie-Italienne	Claude-Joseph Rouget de Lisle en Jean-Baptiste-Denis Desprès
1792	Basile ou À trompeur, trompeur et demi	1 akte	17 oktober 1792, Parijs, Comédie-Italienne	Jean-Michel Sedaine, naar Miguel de Cervantes Saavedra, «Don Quixote»
1792	L’officier de fortune	3 aktes		Edmond Guillaume François de Favières
1792-1793	Roger et Olivier	3 aktes		Jean-Marie Souriguère de Saint-Marc, naar «Roger et Victor de Shabran» van Louis d’Ussieux
1792-1793	Séraphine ou Absente et présente	3 aktes	niet uitgevoerd	André J. Gretry
1793-1794	L'Inquisition de Madrid; parodie uit Les Mariages samnites (1776) en Les Deux Couvents (1792);	3 aktes	niet uitgevoerd	André J. Grétry
1794	Le Congrès des rois; (samen met: Henri Montan Berton, Matthieu Frédéric Blasius, Luigi Cherubini, Nicolas-Marie Dalayrac, Prosper-Didier Deshayes, François Devienne, Louis Emmanuel Jadin, Rudolphe Kreutzer, Étienne Nicolas Méhul, Jean-Pierre Solié en Armand-Emmanuel Trial)	3 aktes	26 februari 1794, Parijs, Opéra Comique	Antoine-François Ève, genoemd Desmaillot
1794	Joseph Barra	1 akte	5 juni 1794, Parijs, Opéra Comique	Guillaume-Denis-Thomas Levrier Champ-Rion
1794	Denys le tyran, maître d'école à Corinthe	1 akte	23 augustus 1794, Parijs, Opéra Garnier	Pierre-Sylvain Maréchal
1794	La fête de la raison; ook: La Rosière républicaine ou La Fête de la vertu;	1 akte	2 september 1794, Parijs, Opéra Garnier	Pierre-Sylvain Maréchal
1794	Callias ou Nature et patrie	1 akte	19 september 1794, Parijs, Opéra Comique	François-Benoît Hoffman
1794	Diogène et Alexandre	3 aktes	niet uitgevoerd	Pierre-Sylvain Maréchal
1796-1797	Lisbeth	3 aktes	10 januari 1797, Parijs, Opéra Comique	Edmond Guillaume François de Favières
1797	Anacréon chez Polycrate	3 aktes	17 januari 1797, Parijs, Grand Opéra	Jean Henry Guy
1797	Le Barbier du village ou Le Revenant; muziek gedeeltelijk parodieert uit: La Rosière républicaine;	1 akte	6 mei 1797, Parijs, Théâtre Feydeau	André J. Grétry
1798-1799	Elisca ou L'Amour maternel; gereviseerde versie: Elisca ou L'Habitante de Madagascar	3 aktes	1 januari 1799, Parijs, Opéra Comique; gereviseerde versie: 5 mei 1812, Parijs, Opéra Comique	Edmond Guillaume François de Favières
1801	Le Casque et les colombes	1 akte	7 november 1801, Parijs, Opéra Garnier	Nicolas-François Guillard
1801	Zelmar ou L'Asile; ook: Les Abencerages	2 aktes	niet uitgevoerd	André J. Grétry
1803	Delphis et Mopsa; ook: Le Ménage;	2 aktes	15 februari 1803, Parijs, Opéra Garnier	Jean Henry Guy

[bewerk] Muziek voor het schouwspel

• 1776 Pygmalion

[bewerk] Vocale muziek

• 1773 Les caprices (Mon destin auprès de Climène), voor zangstem, harp en piano - tekst: J. F. de Saint-Lambert
• 1775 Air (Doux plaisir, l’Amour te rappelle), voor zangstem en basso continuo
• 1776 Air pour la fête de Mme. P*** (Vous connoissez, mes amis), voor zangstem en basso continuo - tekst: Mars
• 1783 Le marché de Cythère (Savez-vous qu’il tient tous les jours), ode anacréontique, voor zangstem, harp en piano
• 1792 Couplets du Citoyen Patriophile dédiés à nos frères de Paris «Qu’entends-je», voor zangstem en basso continuo
• 1792 Romance du saule (Au pied d’un saule), voor sopraan en orkest (of: piano)
• 1793 Hymne en honneur de Marat et Le pelletier «O Liberté», voor vier zangstemmen - tekst: Charles-Joseph Lœuillard Davrigny
• 1794 Hymne à l’éternel «Je te salue», voor zangstem
• 1796 Aux mânes de son fils Godefroi (De l’Elysée), voor zangstem, harp en piano - tekst: Louis Alexandre Olivier de Corancez
• 1799 Aux mânes de M. E. Joly (Après vingt ans de mariage), voor zangstem - tekst: Etienne Joseph Bernard Delrieu
• 1801 Eloge à Bonaparte «Le plus grand des héros», voor 2 zangstemmen en piano
• 1803 L’éducation de l’Amour (Quand l’Amour déjà plein d’adresse), voor zangstem, harp en piano - tekst: André J. Grétry

[bewerk] Kamermuziek

• 1774 Sei Quartetti, voor twee violen, altviool en basso continuo - (composti a Roma op. 3)

[bewerk] Wetenswaardigheden

• In zijn geboortehuis in Luik (Rue des Récollets, 34) werd in 1913 het Grétry Museum ingericht.
• Planetoïde (3280) Grétry werd door F. Rigaux op 17 september 1933 ontdekt en werd naar deze toondichter genoemd.
• Op het bankbiljet van 1000 Belgische frank prijkte de beeltenis van Grétry.
• Zijn opera 'Zémire et Azor' (1771) is gebaseerd op het sprookje van 'De schone en het beest'.

[bewerk] Externe links

• Grétry Museum
• (fr) Biografie en werklijst
• (en) werklijst
• Partituren van André Ernest Modeste Grétrys muziek op International Music Score Library Project (publiek domein)