Andries Hendrik Potgieter

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Andries Potgieter)
Ga naar: navigatie, zoeken
Andries Hendrik Potgieter
Portret van Andries Potgieter, tussen 1851-52 in Lourenço Marques, Delagoabaai
Portret van Andries Potgieter, tussen 1851-52 in Lourenço Marques, Delagoabaai
Geboren 19 december 1792
district Graaff-Reinet, Nederlandse Kaapkolonie
Overleden 16 december 1852
Zoutpansbergdorp, Zoutpansberg
Begraven Zoutpansbergsdorp
Land/partij Voortrekker flag.svg Voortrekkers
Burgers flag.svg Potchefstroom
Burgers flag.svg Zoutpansberg
Rang Commandant-generaal
Eenheid Voortrekkers
Voortrekker gedenkplaat

Andries Hendrik Potgieter (district Graaff-Reinet, 19 december 1792 - Zoutpansbergdorp, 16 december 1852) was een leider van de Voortrekkers. Hij was het eerste staatshoofd van de Boerenrepubliek Potchefstroom van 1840 tot 1845 en daarna leider van Zoutpansberg van 1848 tot 1852.

Biografie[bewerken]

Potgieter werd geboren in het district Graaff-Reinet in de Kaapkolonie en was het tweede kind van Hermanus Potgieter en Petronella Margaretha Kruger. In zijn vroege leven groeide hij op tot welvarende schapenboer en vocht in de vierde en vijfde Grensoorlog in de Kaap. Net als veel andere Afrikaner boeren besloot hij in de jaren '30 van de 19e eeuw de Kaapkolonie te verlaten, weg van de Britse overheersing. Na de Zesde Grensoorlog vertrok hij als leider van een grote groep Voortrekkers in 1835 richting de binnenlanden van Zuid-Afrika met de Grote Trek. Andere groepen onder leiding van Louis Trichardt en Hans van Rensburg waren hem al voorgegaan. De spirituele leider van de Voortrekkers, Sarel Cilliers, voegde zich later nog bij het gezelschap van Potgieter.

Grote Trek[bewerken]

Potgieter en zijn Trekkers zijn naar wat nu de provincie Vrijstaat is getrokken en hebben daar een verdrag gesloten met Moroka, stamhoofd van de Barolong. In het verdrag stond dat Potgieter de Barolong zou beschermen tegen de Matabelerovers in ruil voor landbouwgrond. Het besproken land was het gebied tussen de Vetrivier en de Vaalrivier.

De leider van de Matabele, Mzilikazi, voelde zich bedreigd door de instroom van blanke kolonisten in wat hij als zijn land zag. Dit leidde ertoe dat hij het laager van Potgieter aanviel in oktober 1836 bij de Vegkop, dichtbij het huidige Heilbron. De aanval werd afgeslagen, maar de Matabele stalen veel ossen van de trekkers, die cruciaal waren voor het vervoer van hun ossewa's. De groepen van Piet Retief en Gerrit Maritz kwamen Potgieter echter te hulp, en ook Moroka leverde enkele ossen. De drie groepen tezamen besloten om een Voortrekkerregering op te richten en richting Natal te trekken. Potgieter was het hier niet mee eens en besloot in 1838 te blijven waar hij was.

Conflict met Uys[bewerken]

Nadat Piet Retief en zijn mannen waren vermoord door Dingaan en zijn Zoeloekrijgers en daarna vele andere Voortrekkers ook door de Zoeloes werden aangevallen gingen Potgieter en een andere Voortrekkerleider, Piet Uys, hen helpen. Door Gerrit Maritz, die nu leider was in Natal, werd besloten om de nieuwe legermacht gezamenlijk door Potgieter en Uys te laten leiden. Dit om verdere ruzies en opsplitsingen van Voortrekkergroepen te voorkomen. Toch ontstond er een machtsstrijd tussen de twee legerleiders. Dit verdeelde leger werd een hinderlaag gelokt, die uitmondde in de slag van Italeni. Bij dit gevecht werden Uys, zijn zoon en enkele andere Trekkers gedood. De rest van de blanken vluchtten weg. Potgieter werd hierom bekritiseerd en zijn commando werd het "vluchtcommando" genoemd. Hij werd er ook ten onrechte van beschuldigd dat hij Uys opzettelijk de hinderlaag in had gestuurd, en daarmee schuldig was aan diens dood. Niet lang hierna vertrok hij voorgoed uit Natal en vestigde hij zich in Transvaal.

Transvaal[bewerken]

In Transvaal stichtte hij de stad Potchefstroom, die hij naar zichzelf vernoemde, en was ook een korte tijd president van de republiek Potchefstroom. Potgieter stichtte ook Ohrigstad (oorspronkelijk Andries-Ohrigstad genaamd, vernoemd naar zichzelf en Georgius Gerardus Ohrig), maar die stad moest niet lang daarna verlaten worden vanwege een uitbraak van malaria. Hierna trok hij naar Zoutpansberg en stichtte daar Zoutpansbergdorp, later hernoemd naar Schoemansdal.

Na de annexatie van Republiek Natalia door de Britten in 1842, trok een groot aantal trekkers naar het noorden richting Transvaal. Daar botste de nieuwkomers, onder leiding van Andries Pretorius met de trekkers die zich daar al hadden gevestigd. Oorlog kon echter worden voorkomen en in 1848 werd een vredesverdrag opgesteld.

Dood[bewerken]

Andries Hendrik Potgieter stierf op 16 december 1852 in Zoutpansbergdorp. Daar ligt hij begraven in het kerkhof wat als enige overbleef nadat de stad verwoest werd door de Venda.