Andrzej Wajda

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Andrzej Wajda
Andrzej Wajda (2008)
Andrzej Wajda (2008)
Volledige naam Andrzej Wajda
Geboren 6 maart 1926
Geboorteland Vlag van Polen Polen
(en) IMDb-profiel
Moviemeter-profiel
Portaal  Portaalicoon   Film

Andrzej Wajda (Suwałki, 6 maart 1926) is een Poolse filmregisseur. Hij wordt beschouwd als de belangrijkste regisseur van de Poolse filmschool en een van de belangrijkste filmmakers uit het voormalige Oostblok.

Wajda is de zoon van een Poolse cavalerie-officier, die sneuvelde aan het begin van de Tweede Wereldoorlog. Op zestienjarige leeftijd werd Wajda lid van de Armia Krajowa, het nationalistische verzetsleger in Polen. Na de oorlog studeerde hij voor kunstschilder aan de academie van fijne kunsten in Krakau.

In 1950 besloot hij filmmaker te worden en volgde hij lessen aan de filmschool van Łódź, waar filmregisseur Aleksander Ford leraar was. Na in 1952 te zijn afgestudeerd ging hij bij Ford aan het werk als zijn assistent bij de opnames van de film Piątka z ulicy Barskiej (1954). In 1955 maakte hij zijn filmdebuut met de anti-oorlogsfilm Pokolenie (1955), waarin hij de gevolgen van de oorlog laat zien in de ontgoochelde Poolse jeugd. Samen met zijn twee volgende films, Kanał (1957) en Popiół i diament (1958) vormde deze film een trilogie, waarin Wajda zich verzette tegen blind patriottisme en vraagtekens zette bij het verheerlijken van helden. In deze trilogie liet hij ook de verbittering en de desillusie zien van het nationalistische verzet, waarmee hij tegelijk verhulde kritiek leverde op het communistische regime. De eindscène van de film Kanał heeft een verhuld anti-Sovjet boodschap. Critici vonden daarentegen dat Wajda de rol van het linkse verzet in de trilogie groter maakte dan ze in werkelijkheid was geweest. De hoofdrol werd in twee van deze films gespeeld door de jonge acteur en antiheld Zbigniew Cybulski.

De Tweede Wereldoorlog zou het hoofdmotief zijn in veel van zijn films, maar hij werkte in een grote verscheidenheid aan films, waaronder romantische films, epossen en komedies. In Lotna (1959) beklaagt hij zich over de nutteloosheid van nobele tradities door een veldslag te laten zien tussen een overbodige Poolse cavaleriegroep en Duitse tanks. Ook in Popioły (1965) en Krajobraz po bitwie (1970) zijn de zinloosheid van heldendom en de gevolgen van oorlog vaste thema's, maar deze films spelen zich af in een verder verleden. Wszystko na sprzedaż (1969) wordt beschouwd als zijn meest persoonlijke film. De film is opgedragen aan Cybulski, de acteur die in zijn eerste films speelde en in 1967 op jonge leeftijd omkwam op het station van Wrocław toen hij tussen trein en perron viel toen hij rennend de trein probeerde te halen.

In de jaren zeventig, waarin de Poolse politiek in rumoerige tijden verkeerde, schaarde Wajda zich achter de Solidarność van Lech Wałęsa en tegenover het communistische regime met de films Człowiek z marmuru (1976), het vervolg Człowiek z żelaza (1981), waarin Wałęsa zelf ook te zien is als zichzelf, en Bez znieczulenia (1978). In Człowiek z marmuru volgt hij een metselaar, in Bez znieczulenia een journalist. Na de massale stakingen in Polen werd Wajda uit zijn studio gezet en werd hij in 1983 gedwongen ontslag te nemen van het voorzitterschap van de filmmakersvereniging. Wajda vertrok naar Frankrijk, waar hij de film Danton opnam.

In 1989 keerde hij weer terug naar Polen, waar hij artistiek directeur werd van het Teatr Powszechny, het officiële theater van Warschau. Dat jaar werd hij tevens gekozen tot senator van zijn land. Hij zou dat ambt tot 1991 bekleden. In 2000 kreeg Wajda een ere-Oscar voor zijn bijdragen aan de cinema, die hij doneerde aan de Jagiellonische Universiteit van Krakau. In 2006 kreeg hij de Gouden ere-Beer op het Filmfestival van Berlijn.

In 2007 maakte hij op 80-jarige leeftijd een film over de moord op Poolse officieren door de Sowjets in Katyń in 1940 en over de wijze waarop hiermee in het communistische Polen omgegaan werd.

Wajda is getrouwd geweest met actrice Beata Tyszkiewicz. Tegenwoordig is hij getrouwd met actrice en kostuumontwerpster Krystyna Zachwatowicz.

Filmografie[bewerken]

Jaar Oorspronkelijke titel Nederlandse vertaling Rolverdeling
1955 Pokolenie Een generatie Tadeusz Łomnicki, Roman Polański
1957 Kanał Het riool der verschrikking Teresa Iżewska, Tadeusz Janczar
1958 Popiół i diament As en diamant Zbigniew Cybulski
1959 Lotna Jerzy Pichelski
1960 Niewinni czarodzieje De onschuldige verleiders Tadeusz Łomnicki, Krystyna Stypułkowska, Zbigniew Cybulski
1961 Samson Serge Merlin, Alina Janowska
1962 Sibirska Ledi Magbet Lady Macbeth in Siberië Ljuba Tadić, Olivera Marković
1965 Popioły As Daniel Olbrychski, Beata Tyszkiewicz
1968 Gates to Paradise Lionel Stander, Ferdy Mayne, Mathieu Carrière
1969 Wszystko na sprzedaż Alles te koop Beata Tyszkiewicz, Elżbieta Czyżewska, Andrzej Łapicki, Daniel Olbrychski
1969 Polowanie na muchy Jacht op vliegen Zygmunt Malanowicz, Małgorzata Braunek
1970 Krajobraz po bitwie Landschap na de slag Daniel Olbrychski, Stanisława Celińska, Aleksander Bardini
1970 Brzezina Berkenwoud Olgierd Łukaszewicz, Daniel Olbrychski
1972 Pilatus und andere Jan Kreczmar, Andrzej Łapicki
1973 Wesele De bruiloft Marek Walczewski, Izabella Olszewska, Daniel Olbrychski
1975 Ziemia obiecana Het land van de grote belofte Daniel Olbrychski, Wojciech Pszoniak, Andrzej Seweryn
1976 Smuga cienia Marek Kondrat, Tom Wilkinson
1977 Człowiek z marmuru De man van marmer Jerzy Radziwiłowicz, Krystyna Janda, Tadeusz Łomnicki
1978 Bez znieczulenia Zonder verdoving Zbigniew Zapasiewicz, Ewa Dałkowska, Andrzej Seweryn
1979 Panny z Wilka De meisjes van Wilko Daniel Olbrychski, Anna Seniuk, Maja Komorowska
1980 Dyrygent De dirigent John Gielgud, Krystyna Janda, Andrzej Seweryn
1981 Człowiek z żelaza De man van ijzer Jerzy Radziwiłowicz, Krystyna Janda, Marian Opania
1983 Danton Gérard Depardieu, Wojciech Pszoniak, Patrice Chéreau
1983 Eine Liebe in Deutschland Een liefde in Duitsland Hanna Schygulla, Armin Mueller-Stahl, Ralf Wolter
1986 Kronika wypadków miłosnych Een kroniek van liefdesongelukken (vrij vertaald) Paulina Młynarska, Piotr Wawrzyńczak, Tadeusz Konwicki
1988 Les Possédés Isabelle Huppert, Jutta Lampe, Bernard Blier
1990 Korczak Wojciech Pszoniak, Ewa Dałkowska, Teresa Budzisz-Krzyżanowska, Zbigniew Zamachowski
1993 Pierścionek z orłem w koronie Een ringetje met een adelaar in de kroon Rafał Królikowski, Adrianna Biedrzyńska, Cezary Pazura
1994 Nastazja
1995 Wielki tydzień Goede Week (voor Pasen) Beata Fudalej, Wojciech Malajkat, Magdalena Warzecha
1996 Panna Nikt De maagd "Niemand" Anna Wielgucka, Anna Mucha, Stanisława Celińska
1999 Pan Tadeusz Michał Żebrowski, Bogusław Linda, Alicja Bachleda-Curuś, Grażyna Szapołowska
2000 Wyrok na Franciszka Kłosa Vonnis op Franciszek Klos Mirosław Baka, Grażyna Błęcka-Kolska, Maja Komorowska
2002 Zemsta Wraak Janusz Gajos, Andrzej Seweryn, Roman Polański
2007 Katyń Artur Żmijewski, Maja Komorowska, Maja Ostaszewska
2009 Tatarak Krystyna Janda, Jan Englert
2013 Wałęsa. Człowiek z nadziei

Externe link[bewerken]