Angelsaksisch model

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Het Angelsaksische model is de naam van het maatschappelijke systeem dat met name in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten in gebruik is. Bij dit systeem staan liberale waarden als zelfredzaamheid, particulier initiatief, marktwerking, vrijheid en een beperkte sociale zekerheid centraal. De overheid geeft prioriteit aan een goed ondernemingsklimaat: loonvorming wordt aan de markt overgelaten en een flexibele arbeidsmarkt geeft impulsen aan de werkgelegenheid. Regulering wordt indien mogelijk tot een minimum beperkt om het ondernemingsklimaat niet in de weg te zitten en en overheidskosten laag te houden.

Er wordt over het algemeen heel hard gewerkt door de mensen. De overheid heeft een bescheiden rol in de gezondheidszorg en het onderwijs; dit wordt gezien als kapitale goederen. De uitkeringen worden meestal voor een korte periode uitgekeerd en als men een uitkering wil krijgen, moet men aan veel voorwaarden voldoen.

In Engeland is de economie de afgelopen dertig jaar verdubbeld en leeft 33% van de bevolking onder de armoedegrens terwijl een of twee personen in het gezin werkzaam is.[1]

Publieke sector[bewerken]

In het Angelsaksisch model wordt de rol van de overheid zo klein mogelijk gehouden om zowel de kosten als handelsbeperkingen zo laag mogelijk te houden. Daarentegen wordt er sterk van uitgegaan dat marktwerking, wanneer gunstige condities zijn geschapen, eventuele knelpunten oplossen. De overheid beperkt zich tot de zogenaamde kerntaken; andere zaken vallen in principe binnen individuele of ondernemersvrijheden en daar dient de overheid zich buiten te houden.

Ontslag kan makkelijk en met minieme formaliteiten en kosten plaatsvinden. Daar staat tegenover dat men makkelijker aangenomen wordt en het ook eenvoudiger is een onderneming op te zetten. De collectieve sector is veel kleiner dan bij het Rijnlands en het Scandinavisch model, dus er wordt minder belasting betaald. Door de bescheiden rol van de overheid in gezondheidszorg en onderwijs zijn deze laatsten vaak duurder dan in het Rijnlands en Scandinavisch model, hoewel men voor een gedegen studie wel meestal bij banken terecht kan voor een lening. Ook zijn de verschillen in kwaliteit van de verschillende onderwijsinstellingen vaak relatief groot, en hebben ze ruime bevoegdheden studenten te selecteren aan de poort (toelatingsexamen, eerdere studieresultaten, loting, of andere criteria).

Er wordt vanuitgegaan dat marktwerking en concurrentie de deelnemers scherp houdt. Daarom dient niet slechts de private sector aan marktwerking te worden onderworpen, maar ook (zelfs) de publieke sector. In het Angelsaksisch model wordt veel uitbesteed aan de private sector en worden overheidsorganen en -medewerkers geconfronteerd met prestatienormen.

Ondernemingsbestuur[bewerken]

Het bestuur van de onderneming wordt in het Angelsaksisch model gevormd door één board. Daarin zitten zowel actieve als toezichthoudende bestuurders. In tegenstelling tot het Rijnlandse en Scandinavische model ligt de nadruk sterk op de aandeelhouders. Zij worden als kapitaalverstrekkers en stemrechten over fundamentele zaken gezien als de belangrijkste stakeholders in een ondernemer. Een onderneming(sbestuur) dient het in deze visie dus de aandeelhouders zoveel mogelijk naar de zin te maken door koersstijgingen te creëren middels een succesvol ondernemingsbeleid. Aandeelhouders kunnen hun goed- of afkeuring laten blijken door hun stemrechten te gebruiken of de aandelen te behouden of te verkopen (hetgeen kan leiden tot koersdalingen of een overname). Het wordt wenselijk geacht bestuurders te motiveren door middel van aan koerswinst gelinkte beloningen zoals koerswinstafhankelijke bonussen of opties. Ook dit is een uitwerking van het marktwerkingsprincipe.

Omdat aandeelhouders als de eerste stakeholder en de hoogste macht binnen de onderneming worden gezien, moet aan aandelenbezit zo min mogelijk in de weg worden gelegd. Daarom past in het Angelsaksische Model een aandeelhoudervriendelijk belastingklimaat, minieme formaliteiten voor aandelenhandel, ruime aandeelhoudersbevoegdheden, en een relatief lage drempel tot het aansprakelijk stellen van directeuren door aandeelhouders indien een directeur een ernstige fout heeft begaan (bestuurdersaansprakelijkheid). Ook dient in deze visie aan overnames, zowel vriendelijk als vijandig, zomin mogelijk in de weg gelegd. Een vijandige overname is immers in deze visie een teken dat de onderneming het niet goed doet en een nieuwe aandeelhouder meent te weten hoe het beter kan. Het houdt in deze visie daarmee bestuurders bij de les en is economisch nuttig. Beschermingsconstructies worden in het Angelsaksische Model dan ook als niet acceptabel gezien.

De kern van deze redenering is dat wanneer de koers hoog is, de onderliggende onderneming eveneens floreert waardoor indirect alle stakeholders erop vooruitgaan. Bezwaren die hiertegen worden geopperd zijn dat dit beleid teveel op de korte termijn is gericht: een directeur kan een wapenfeit verrichten (bijvoorbeeld een overname) dat in de publiciteit komt waardoor de koers explosief stijgt waarna de directeur zijn optiebonus verzilvert. Als nadien er toch nadelen aan de overname blijken te kleven, is de directeur al met incassering van zijn bonus afgetreden en moeten zijn opvolgers de rommel opruimen. Dit is een voorbeeld van moral hazard en wordt ook wel aangeduid als graaicultuur. Een ander veelgehoord kritiekpunt is dat aandeelhouders in grote (genoteerde) ondernemingen te ver van de onderneming staan om daadwerkelijk invloed op het beleid uit te oefenen, waardoor directeuren alsnog ongecontroleerd kunnen handelen.

Het verbinden van nadere voorwaarden aan het verzilveren van koersgerelateerde bonussen, het actief betrekken van aandeelhouders bij een onderneming, en het bestrijden van beschermingsconstructies tegen overnames zijn dan ook punten van discussie binnen het Angelsaksisch Model.

Referenties[bewerken]

  1. 30 procent van de Britten leeft onder armoedegrens

Externe link[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties