Anglicisme

Als anglicisme gelden woorden, zinsconstructies en uitdrukkingen die ontleend zijn aan het Engels en niet stroken met het Nederlandse taaleigen. Bij ontleningen aan het Amerikaans-Engels wordt ook wel gesproken van een amerikanisme.

Leenvertaling

Een anglicisme wordt, zoals wel meer barbarismes, door veelvuldig gebruik over het algemeen steeds gewilliger aanvaard. Dan is er sprake van een leenvertaling. Voorbeelden zijn

• de uitdrukking een glimp opvangen (van to catch a glimpse).
• "biefstuk" naar beef steak, maar met een andere betekenis dan in het Engels (waar "biefstuk" rump steak is).

Overgangsfase

Een voorbeeld van een uitdrukking in de overgangsfase is de plaats van het woordje 'ooit' (Engels: ever) in zinsdelen als de grootste overwinning ooit (in plaats van tot nog toe, aller tijden). De Nederlandse Taalunie wijst deze constructie nog af als anglicisme, terwijl het eveneens gezaghebbende Onze Taal er maar weinig problemen mee heeft.

Een voorbeeld van een overname van een conventie is het gebruik van een punt voor decimale getallen zoals 9.7 (uitgesproken als 9 punt 7) in plaats van 9,7 (uitgesproken als 9 komma 7), bijvoorbeeld bij de quotering van het kunstschaatsen. Het omgekeerde verschijnsel - het scheiden van duizendtallen met een komma zoals in het Engels - wordt in het Nederlands zelden aangetroffen.

De ergernis over anglicismen kan afhangen van het niveau waarop het voorkomt, zoals uitgelegd in het artikel barbarismen. Het zwaarste niveau in het algemeen is het syntactische. Zo kan "eens" (Eng. once) in het Nederlands niet als voegwoord van tijd worden gebruikt: het overeenkomende Nederlandse voegwoord is "zodra".

Voorbeelden

Alfabetisch

Anglicisme	Engelse oorsprong	Correct Nederlands
aan het eind van de dag	at the end of the day	uiteindelijk, als puntje bij paaltje komt, op het einde van de rit
administratieve indeling	administrative division	bestuurlijke indeling
alarm	alarm	wekker
asteroïde	asteroid	planetoïde
dat zegt de verpakking	It says on the package	Dat staat op de verpakking
de bal stoppen	stop the ball	de bal tegenhouden
de beste tennisster ooit	the best tennis player ever	de beste tennisster uit de geschiedenis
dood lichaam	dead body	lijk
de Johnson-administratie	the Johnson administration	de regering-Johnson
de meest dure schoenen (anglicistische overtreffende trap)	the most expensive shoes	de duurste schoenen
de snellen en de doden (beruchte vertaalfout over scherpschuttersstraat in Sarajevo)	the quick and the dead	de levenden en de doden
dramatische veranderingen	dramatic changes	drastische veranderingen
drankrijden	drink-driving	rijden onder invloed
drankrijder	drink-driver	beschonken bestuurder
een 30-jaar-oude man	a 30-year-old man	een 30-jarige man
een 1957 film	a 1957 film	een film uit 1957
globale economie	global economy	mondiale economie of wereldeconomie
het derde hoogste gebouw	the third highest building	het op twee na hoogste gebouw
het kan ... beter (sneller enz.) dan dat	it can ..be done.. better..than that	het kan beter (sneller enz.)
Het zit in de pijplijn.	It's in the pipeline.	Het is in de plannen opgenomen, staat op stapel.
Hij heeft een punt.	He's got a point.	Hij zegt iets belangrijks, steekhoudends.
Hij leeft in Rotterdam	He lives in Rotterdam	Hij woont in Rotterdam
Hij was de eerste om op de maan te landen.	He was the first person to land on the moon.	Hij was de eerste die op de maan landde.
Ik weet het verhaal.	I know the story.	Ik ken het verhaal.
ingezworen	sworn in	beëdigd
Ik ga naar centraal station.	I go to central station"	Ik ga naar het centraal station.
karakter	character	personage
machtsontplooiing	deployment of forces	opstellen van troepen
anglicistisch meervoud: mensen die hun huizen moeten verlaten de zon scheen op onze gezichten we zaten beiden in onze auto's	people forced to leave their homes the sun was shining on our faces we were both sitting in our cars	mensen die hun huis moeten verlaten de zon scheen op ons gezicht we zaten beide in onze auto
Onder constructie	Under construction	In aanbouw
punt (.) in bijvoorbeeld 3.2	3.2	3,2 (komma)
serieuze verwondingen	serious injuries	ernstige verwondingen
5000 troepen	5000 troops	5000 manschappen
verbannen	ban	verbieden
verschil maken	make a difference	de doorslag geven (verschil maken betekent in het Nederlands onder meer discrimineren)
volledig gecontroleerd	entirely controlled	volledig beheerd
vroeger of later	sooner or later	vroeg of laat
Wat denk je van hem?	What do you think of him?	Wat vind je van hem?
We gaan ervoor!	Let's go for it!	Dat is ons doel!

Onterechte apostrof

De basisregel voor de genitief-s in de Engelse spelling is dat deze voorafgegaan wordt door een apostrof, dus niet aan een eigennaam of zelfstandig naamwoord vast geschreven. Bij de genitief-s in de Nederlandse spelling is echter de basisregel dat deze aan het woord vast geschreven wordt, dus zonder apostrof. De onjuiste toevoeging van de apostrof wordt daarom als anglicisme beschouwd.

In de Nederlandse spelling komt echter wél een apostrof voor de genitief-s als het weglaten ervan tot een uitspraakfout zou leiden, of preciezer: wanneer het woord eindigt op een lange klinkerklank die als een enkele, accentloze klinker wordt geschreven. Hierin worden dus dezelfde regels gevolgd als bij de meervouds-s. Dit weer in tegenstelling tot de Engelse spelling, waar de meervouds-s juist slechts bij hoge uitzondering wordt voorafgegaan door een apostrof.

Enkele voorbeelden:

Engels	Nederlands	toelichting
Genitief:
Jacob’s brother	Jacobs broer	basisregel
Mieke’s father Mickey’s ears Renee’s book René’s book	Miekes vader Mickeys oren Renees boek Renés boek	geen uitzondering: stemloze e, dus geen lange klinkerklank geen uitzondering: twee klinkers geen uitzondering: twee klinkers geen uitzondering: accent op de klinker
Ria’s eyes grandpa’s house Leo’s car Amy’s shoes baby’s clothes	Ria’s ogen opa’s huis Leo’s auto Amy’s schoenen baby’s kleertjes	uitzonderingen
Mrs Jones’s hat of: Mrs Jones’ hat	Kees’ hoed	uitzondering: alleen een apostrof indien het woord eindigt op een sisklank uitzondering Engels: afhankelijk van welke vorm qua uitspraak beter is of de voorkeur heeft
Meervoud:
two brothers	twee broers	basisregel
two Miekes three Mickeys four Renees five Renés	twee Miekes drie Mickeys vier Renees vijf Renés	geen uitzondering: stemloze e, dus geen lange klinkerklank geen uitzondering: twee klinkers geen uitzondering: twee klinkers geen uitzondering: accent op de klinker
two Rias / grandpas three aves four taxis five Leos / photos six menus seven Amys / babies	twee Ria’s / opa’s drie ave’s vier taxi’s vijf Leo’s / foto’s zes menu’s zeven Amy’s / baby’s	uitzonderingen

Onjuist leestekengebruik

Ook bepaalde leestekens worden soms onder invloed van het Engels verkeerd gebruikt. Een bekend voorbeeld is de komma voor en in een opsomming: hij houdt van appels, peren, en sinaasappels (he likes apples, pears, and oranges). Ook dit kan als anglicisme worden beschouwd. Correct Nederlands is: hij houdt van appels, peren en sinaasappels (zonder komma voor en).

Onjuist spatiegebruik

Ook onjuist spatiegebruik kan in veel gevallen onder Engelse invloed ontstaan. Het kan echter ook andere oorzaken hebben, zoals de invloed van spellingscontrolesoftware.

Zie ook

• Lijst van Engelse leenwoorden in het Nederlands met Nederlandse alternatieven
• Engelse ziekte (taal)
• Barbarisme
• Belgicisme
• Frisisme
• Gallicisme
• Germanisme
• Hebraïsme
• Lusitanisme
• Neerlandisme

Externe link

• Ampzing Genootschap

Noten

Wikibooks

Wikibooks heeft een studieboek over dit onderwerp: Vruchtbrengend woordenboek.