Westerstraat (Amsterdam)
De Westerstraat is een straat en voormalige gracht (de Anjeliersgracht) in de Amsterdamse wijk de Jordaan tussen de Noordermarkt en de Marnixstraat. In de straat wordt op maandagmorgen de "Lapjesmarkt" of Westerstraat-markt gehouden.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
De Anjeliersgracht ontstond toen vanaf 1612 vanuit de Brouwersgracht de Grachtengordel in zuidelijke richting werd gegraven. De gracht is bebouwd vanaf 1650. Er zijn permanente verzakkingsproblemen ontstaan omdat men bleef volbouwen.[bron?]
In de Jordaan lagen uiteindelijk elf grachten: van noord naar zuid: Palmgracht, Goudsbloemgracht, Lindengracht, Anjeliersgracht, Egelantiersgracht, Bloemgracht, Rozengracht, Lauriergracht, Elandsgracht, Looiersgracht en Passeerdersgracht.
Van deze grachten werd als eerste de Goudsbloemgracht gedempt in 1857. De Anjeliersgracht volgde in 1861 en werd in 1862 hernoemd tot Westerstraat. Hierna werden ook de Rozengracht (1889), de Elandsgracht (1891), de Lindengracht en de Palmgracht (beiden in 1895) gedempt. Redenen voor dempingen waren de slechte waterkwaliteit en de noodzaak ruimte te scheppen voor het toenemende verkeer.[bron?] Sindsdien zijn er diverse plannen geweest om grachten te ontdempen, maar die stuitten op veel verzet van winkeliers en markthandelaren.[bron?]
Tussen 7 november 1922 en 1 januari 1932 reed de toenmalige tramlijn 20 vanaf de Marnixstraat door de Westerstraat en had zijn eindpunt op de Noordermarkt.
[bewerken] Gangen
Op vele plaatsen in de Jordaan lagen tussen de huizen zogenaamde gangen. Deze uiterst smalle stegen gaven toegang tot de achter de huizenrij gelegen (vaak illegaal) bebouwde achtererven, waar de minstbedeelden in vaak bouwvallige onderkomens woonden. Alleen al aan de Westerstraat lagen onder meer:
- de Graadboogsgang die toegang gaf tot de nummers 19-31
- de Wassendemaansgang voor de nrs. 39-43
- de Sterrengang voor de nrs. 147-151
- de Rozenmarijngang voor de nrs.165-173
- de Bontekoegang voor nr. 20
- de Dolfijnengang voor de nrs. 68-56
- een gang voor de nrs. 78-84
- de Wittenpaardsgang voor de nrs.112-116
- de Zandmansgang voor de nrs.132-136
- de Regenboogsgang voor de nrs.170-172
- de Engelschmansteeg voor de nrs.182-194
De gangen kregen na restauratie of nieuwbouw van aangrenzende panden meestal een andere bestemming.
[bewerken] Nederlands Openluchtmuseum
De huisjes aan één van de laatste gangen, de Pottenbakkersgang (nrs. 216-226) zijn gedemonteerd om te worden opgebouwd in het Nederlands Openluchtmuseum te Arnhem. Deze laatste nog overgebleven inpandige krotwoningen werden tot 2002 nog bewoond, maar moest daarna verdwijnen voor nieuwbouw. Op 16 juli 2011 werd de eerste steen gelegd. In het complex worden ondergebracht een Jordaancafé, een postagentschap en een Turkenpension. Het project wordt gefinancierd door de Bankgiroloterij.
[bewerken] Gebouwen
Aan de Westerstraat 106 ligt het Pianola Museum.
De werkplaats van van het oudste draaiorgelverhuurbedrijf van Nederland, de firma Perlee, ligt aan de Westerstraat 119. De collectie draaiorgels is ondergebracht bij het Nationaal Museum van Speelklok tot Pierement in Utrecht.
Te midden van het huizenblok dat wordt begrensd door de Anjelierstraat 308/382, de Lijnbaansgracht 63/65 en de Westerstraat 221/295 en 327/405 liggen de twee hofjes Concordia Noord. De woningen zijn in de jaren 60 van de 19e eeuw gebouwd vanuit filantropisch motief. Het initiatief kwam van de bankier Christiaan Pieter van Eeghen en de jurist Henrick S. van Lennep, die de reeds gebouwde panden en de aangekochte grond waar nog op gebouwd zou worden, in 1864 onderbrachten in de Bouwmaatschappij Concordia NV.
Het in 1642 gebouwde pand Westerstraat 54 toont een overgangsvorm van een trap naar een halsgevel.
Aan de Westerstraat 187 staat een, door stadsarchitect Bastiaan de Greef in 1868 ontworpen, voormalig schoolgebouw. In dit monumentale Westerhuis zijn, sinds een grondige renovatie meerdere bedrijven gevestigd.
De Rooms-katholieke basisschool Sint Aloysius ligt aan de Westerstraat 297.
[bewerken] Bekende bewoners
- Gerrit van Malsem, (1682-1733) porseleinschilder
[bewerken] Trivia
- De Anjeliersstraat dient niet verward te worden met de Anjeliersgracht. De Anjeliersstraat loopt evenwijdig aan de Westerstraat (de voormalige Anjeliersgracht). De Eerste en Tweede Anjeliersdwarsstraat zijn zijstraten.
- De 'MV Anjeliersgracht' is een vrachtschip van bevrachtingskantoor Spliethoff. De thuishaven van dit schip is Amsterdam. Op dit schip staan drie kranen die elk 40 ton kunnen hijsen. Het schip is in 1990 te water gelaten.
| Bronnen, noten en/of referenties |
 |
Zie de categorie Westerstraat van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
