Antarctica

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Dit artikel gaat over het continent Antarctica, voor het gelijknamige muziekalbum van Vangelis, zie Antarctica (album).
Antarctica

Antarctica is het continent rond de zuidpool van de Aarde. Antarctica is genoemd naar de Arctis, het noordpoolgebied, met het voorvoegsel anti- (tegenover-). In oppervlakte is het het vijfde continent, na Azië, Afrika, Noord-Amerika en Zuid-Amerika en voor Europa en Australië.

Antarctica wordt omringd door de Atlantische Oceaan, de Indische Oceaan en de Grote Oceaan (volgens de oude indeling in oceanen). Al de zeegebieden rond Antarctica, bezuiden de 60e breedtegraad, worden tegenwoordig benoemd als de Zuidelijke Oceaan (of Antarctische Oceaan). Het land en het water rond Antarctica wordt gezamenlijk aangeduid met de term Antarctis.

Antarctica is bijna volledig bedekt met een ijskap en het continent is het koudste gebied op Aarde. De laagste temperatuur ooit gemeten in een weerstation was bij het Vostok-station op 1000 kilometer van de Zuidpool: -89,2 °C (officieus -91 °C), Volgens metingen van de NASA is op 10 augustus 2010 op een hoogvlakte bij het midden van Antarctica een temperatuur van -93,2 °C waargenomen.[1] Of dit kouderecord ook erkend gaat worden door de Wereld Meteorologische Organisatie is nog onbekend.[1][2]

Antarctica is het continent met de laagste gemiddelde luchtvochtigheid. Van al het ijs op de wereld ligt 90% op Antarctica. De gemiddelde dikte van de ijskap bedraagt 2200 meter en op het dikste punt is het ijs zelfs 4776 meter dik.

Geografie[bewerken]

Kaart van Antarctica waarop het reliëf van de zeebodem ook te zien is
Topografische kaart van Antarctica na het verdwijnen van het ijs. Antarctica heeft er zo mogelijk 35 miljoen jaar geleden uitgezien, toen de aarde zich in een periode van warmte bevond.
1rightarrow blue.svg Zie geografie van Antarctica voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Antarctica wordt in dit artikel gedefinieerd als:

Geschiedenis[bewerken]

Kaart van Antarctica uit 1912
1rightarrow blue.svg Zie geschiedenis van Antarctica voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Hoewel er al veel eerder vermoedens bestonden over een zuidelijk continent, werd Antarctica pas in 1820 "ontdekt".

Tussen 1897 en 1899 werd voor het eerst overwinterd op Antarctica tijdens een Belgische expeditie onder leiding van Adrien de Gerlache met de Belgica.

Op 14 december 1911 bereikte de Noor Roald Amundsen als eerste de Zuidpool. Ook in 1911/1912 probeerde een Britse expeditie onder leiding van Robert Scott de Zuidpool te bereiken. Ze bereikten de Zuidpool nog wel in 1912, maar de deelnemers aan deze expeditie kwamen op de terugreis om het leven.

In december 1963 bereikte G.M.A. Brummer, luitenant ter zee 1e klasse, als eerste Nederlander de Zuidpool als navigator van een Amerikaans vliegtuig. Hij was als officier toegevoegd aan de Amerikaanse Taskforce 43 die met behulp van de ijsbreker USS Glacier Antarctica verkende.[3]

Klimaat[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie klimaat van Antarctica voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Antarctica is het koudste continent op aarde. Het binnenland heeft een lange en koude winter waarbij het gemiddeld -40 tot -60 °C is. In de korte zomer wordt het daar gemiddeld niet warmer dan - 20 °C. Aan de kust en op het Antarctisch Schiereiland is het minder koud. In de winter is het daar gemiddeld -10 tot -30 °C, afhankelijk van de locatie, terwijl in de zomer de temperatuur gemiddeld iets onder tot rond het vriespunt ligt.

Antarctica is het droogste continent op aarde met een gemiddelde neerslag van ongeveer 170 mm per jaar. Dat is de hoeveelheid water nadat de gevallen sneeuw gesmolten is. Het binnenland is bijzonder droog met minder dan 100 mm neerslag per jaar. De kustzone daarentegen is natter, waarbij de westkust van het Antarctisch Schiereiland het natst is. Daar valt meer dan een meter neerslag per jaar, dus meer dan 3 meter sneeuw per jaar.

Ten slotte is de windrichting en windsterkte opvallend aan het klimaat van Antarctica. Bijna overal op Antarctica is de directionele constantheid van de wind bijzonder hoog, dit wil zeggen dat de wind altijd uit dezelfde richting waait (het oosten). In het binnenland is deze wind niet bijzonder sterk, maar langs de kust waait het hard. Het onderzoeksstation Dumond d'Urville heeft met 19,5 m/s (70,2 km/h) de hoogste jaargemiddelde windsnelheid op aarde gemeten. Hetzelfde weerstation heeft in 1972 een maximale windsnelheid van 324 km/h gemeten.

Leven[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ecologie van Antarctica voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Op Antarctica groeien slechts enkele plantensoorten: mossen, korstmossen en twee soorten bloeiende planten. Langs de kusten van Antarctica leven echter vele dieren, waaronder pinguïns, walvissen en zeehonden. De wateren rond Antarctica zijn rijk aan voedsel. De basis van dit voedsel wordt gevormd door plankton. Dit plankton wordt weer gegeten door krill. Dan vormt krill op zijn beurt het hoofdvoedsel van walvissen, die er vele tonnen per dag van naar binnen werken.

Territoriale claims[bewerken]

Deze kaart laat de territorialeclaims in Anarctica zien

██ Argentijnse claim

██ Australische claim

██ Chileense claim

██ Franse claim

██ Nieuw-Zeelandse claim

██ Noorse claim

██ Britse claim

Antarctica is niet politiek verdeeld, maar verschillende landen, vooral landen die dicht bij het continent liggen, hebben in de eerste helft van de 20e eeuw verschillende stukken opgeëist. Deze opeisingen hebben weinig praktische betekenis, maar ze worden nageleefd door vele cartografen zodat het continent op staatkundige kaarten op een enorme aangesneden "ijstaart" lijkt. De meeste van deze landen hebben observatie- of onderzoekscentra op Antarctica binnen het door hen opgeëiste gebied.

Andere landen, al dan niet met bases op het continent, hebben geen gebied opgeëist, maar sommige landen, waaronder Rusland, behouden zich het recht voor dit in de toekomst te doen. De claims worden niet erkend door de andere landen en door de Verenigde Naties. Een aantal landen, waaronder Nederland, heeft ook nadrukkelijk deze territoriale claims verworpen.

Het Antarctisch Verdrag behoudt de status quo en "bevriest" alle soevereiniteitsclaims voor de looptijd van het verdrag. Tot de "partijen", de landen die het verdrag zijn aangegaan, behoren alle landen met een territoriale claim, maar ook landen zonder claim, die actief zijn in het gebied, zoals België, Nederland, Rusland, de VS en Zuid-Afrika. Artikel IV van het verdrag beschermt zowel de partijen met als zonder territoriale aanspraken. Hun activiteiten in het kader van het verdrag kunnen niet worden beschouwd als een verzaking aan hun claims c.q. als een erkenning van de aanspraken van andere staten. Ook kunnen hun handelingen tijdens de duur van het verdrag niet gebruikt worden om hun positie te staven of om die van andere staten te betwisten. De partijen kunnen tijdens de duur van het verdrag geen nieuwe claims maken of hun bestaande aanspraken uitbreiden.

Claims op Antarctica[4][bewerken]

Sinds Land Gebied Begrenzing claim Kaart
1908 Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk Vlag van Brits Antarctisch Territorium Brits Antarctisch Territorium
Overlappend met andere claims
20°W tot 80°W Antarctica, United Kingdom territorial claim.svg
1923 Vlag van Nieuw-Zeeland Nieuw-Zeeland Ross Dependency 150°W tot 160°E Antarctica, New Zealand territorial claim.svg
1924 Vlag van Frankrijk Frankrijk Adélieland 142°2'E tot 136°11'E Antarctica, France territorial claim.svg
1929 Vlag van Noorwegen Noorwegen Peter I-eiland Antarctica Peter I Island.png
1933 Vlag van Australië Australië Australisch Antarctisch Territorium 160°E tot 142°2'E en
136°11'E tot 44°38'E
Antarctica, Australia territorial claim.svg
1939 Vlag van Noorwegen Noorwegen Koningin Maudland 44°38'E tot 20°W Antarctica, Norway territorial claim.svg
1940 Vlag van Chili Chili Antártica
Overlappend met andere claims
53°W tot 90°W Antarctica, Chile territorial claim.svg
1943 Vlag van Argentinië Argentinië Overlappend met andere claims 25°W tot 74°W Antarctica, Argentina territorial claim.svg
Geen Niet opgeëist
(Marie Byrdland)
90°W tot 150°W
(met uitzondering van Peter I-eiland)
Antarctica, unclaimed.svg

Vroegere claims[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Bevolking[bewerken]

De bevolking van Antarctica wordt geschat op ten minste 1000 mensen. Het aantal verschilt per seizoen. Antarctica heeft geen permanente bewoners, maar een aantal regeringen houdt permanente onderzoeksstations open. Er is een radiostation dat folkmuziek uitzendt.

Onderzoeksstations[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie de lijst van onderzoeksstations op Antarctica

Er bevinden zich ruim 60 poolstations op Antarctica, waar wetenschappelijk onderzoek wordt verricht door ruim 30 landen. Een aantal hiervan werkt permanent en een aantal andere alleen in de zomer. Het grootste poolstation is het Amerikaanse Station McMurdo aan de McMurdo Sound, waar tot 1200 mensen kunnen leven. De landen met de meeste poolstations zijn Argentinië (zeven) en Rusland (vijf met nog drie in de her-openstellingsfase). Veel poolstations zijn geconcentreerd op het Antarctisch schiereiland, aan de kust en op de eilanden in de Antarctis. Een van de meest geïsoleerde stations is het Russische Vostokstation.

Wetten en verdragen[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie het Antarctisch Verdrag, het Antarctisch Milieuprotocol en de Wet bescherming Antarctica

Galerij[bewerken]

IJsbergen op Antarctica

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b ANP - 93 graden onder nul laagste temperatuur op aarde gemeten Nu.nl 10 december 2013.
  2. De laagste temperatuur op aarde
  3. Algemeen Dagblad 20 april 1963
  4. (en) CIA Factbook: Antarctica (2011)