Antarctica
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
|
|
|
|
|
|
|
Antarctica is een continent rond de Zuidpool van de aarde, omringd door de Atlantische Oceaan, de Indische Oceaan en de Grote Oceaan, die bezuiden de 60e breedtegraad tegenwoordig worden aangeduid als de Zuidelijke Oceaan (of Antarctische Oceaan). Het land en de zeeën om Antarctica worden gezamenlijk aangeduid als Antarctis.
Antarctica is de koudste plek op aarde. De laagste temperatuur officieel ooit gemeten was bij het Vostokstation op 1000 kilometer van de Zuidpool: -89,2°C; (Officieus -91°C), en het continent is bijna volledig bedekt met ijs. Antarctica is genoemd naar de Arctis, het Noordpoolgebied, met het voorvoegsel anti-.
Antarctica is het vijfde continent qua oppervlakte, na Azië, Afrika, Noord-Amerika en Zuid-Amerika en voor Europa en Oceanië. Het is ook het continent met de laagste gemiddelde luchtvochtigheid. Van al het ijs op de wereld ligt 90% op Antarctica. De gemiddelde dikte van de ijskap bedraagt 2200 meter en op het dikste punt is het ijs maar liefst 4776 meter dik. Het meeste ijs is meer dan honderdduizend jaar oud, maar niet heel Antarctica heeft al die tijd onder het ijs gelegen. Een Brits-Zweedse expeditie ontdekte in 1949 dat grote delen van Antarctica, zoals Koningin Maudland, tot zo'n 10.000 jaar voor Christus nog vrij waren van ijs.
Inhoud |
[bewerken] Geografie
 Zie Geografie van Antarctica voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Antarctica wordt in dit artikel gedefinieerd als:
- het Antarctisch vasteland, bestaande uit Oost-Antarctica en West-Antarctica (inclusief het Antarctisch Schiereiland);
- de eilanden op het Antarctisch continentaal plat;
- eilanden die niet op het Antarctisch continentaal plat liggen maar gewoonlijk beschouwd worden als behorend tot Antarctica:
[bewerken] Geschiedenis
| Zie Geschiedenis van Antarctica voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Hoewel er al vermoedens bestonden over een zuidelijk continent, werd Antarctica pas eind januari 1820 ontdekt. Op 14 december 1911 bereikte de Noor Roald Amundsen als eerste de Zuidpool. Later, in 1912, probeerde een Britse expeditie onder leiding van Robert Scott ook de zuidpool te bereiken. Ze bereikten de zuidpool nog wel, maar kwamen op de terugreis om het leven.
[bewerken] Klimaat
| Zie Klimaat van Antarctica voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Antarctica is het koudste continent op aarde. Het binnenland heeft een lange en koude winter waarbij het gemiddeld -40 tot -60°C is. In de korte zomer wordt het daar gemiddeld niet warmer dan - 20°C. Aan de kust en op het Antarctisch Schiereiland is het minder koud. In de winter is het daar gemiddeld -10 tot -30°C, afhankelijk van de locatie, terwijl in de zomer de temperatuur gemiddeld iets onder tot rond het vriespunt ligt.
Antarctica is het droogste continent op aarde met een gemiddelde neerslag van ongeveer 170 mm per jaar. Dat is de hoeveelheid water nadat de gevallen sneeuw gesmolten is. Het binnenland is bijzonder droog met minder dan 100 mm neerslag per jaar. De kustzone daarentegen is natter, waarbij de westkust van het Antarctisch Schiereiland het natst is. Daar valt meer dan een meter neerslag per jaar, dus meer dan 3 meter sneeuw per jaar.
Ten slotte is de windrichting en windsterkte opvallend aan het klimaat van Antarctica. Bijna overal op Antarctica is de directionele constantheid van de wind bijzonder hoog, dit wil zeggen dat de wind altijd uit dezelfde richting waait (het oosten). In het binnenland is deze wind niet bijzonder sterk, maar langs de kust waait het hard. Het onderzoeksstation Dumond d'Urville heeft met 19,5 m/s (70,2 km/u) de hoogste jaargemiddelde windsnelheid op aarde gemeten.
[bewerken] Leven
Langs de kusten van Antarctica leven vele dieren, waaronder pinguïns, walvissen en zeehonden. De wateren rond Antarctica zijn rijk aan voedsel. De basis van dit voedsel wordt gevormd door plankton. Dit plankton wordt weer gegeten door krill. Dan vormt krill op zijn beurt het hoofdvoedsel van walvissen, die er vele tonnen per dag van naar binnen werken.
[bewerken] Territoriale claims
Antarctica is niet politiek verdeeld, maar verschillende landen, vooral landen die dicht bij het continent liggen, hebben in de eerste helft van de 20e eeuw verschillende stukken opgeëist. Deze opeisingen hebben weinig praktische relevantie, maar worden nageleefd door cartografen zodat het continent op een staatkundige kaart op een enorme aangesneden "ijstaart" lijkt. De meeste van deze landen hebben observatie- of studieposten op Antarctica binnen het door hen opgeëiste gebied. Andere landen, al dan niet met bases op het continent, hebben geen gebied opgeëist, maar de Verenigde Staten en Rusland behouden zich het recht voor dit in de toekomst te doen.
Het Antarctisch Verdrag behoudt de status quo en "bevriest" alle soevereiniteitsclaims voor de looptijd van het verdrag. Artikel IV van het verdrag beschermt zowel de partijen met als die zonder territoriale aanspraken. Hun activiteiten in het kader van het verdrag kunnen niet worden beschouwd als een verzaking aan hun claims c.q. als een erkenning van de aanspraken van andere staten. Ook kunnen hun handelingen tijdens de duur van het verdrag niet kunnen worden gebruikt om hun positie te staven of om die van andere staten te betwisten. De partijen kunnen tijdens de duur van het verdrag geen nieuwe claims maken of hun bestaande aanspraken uitbreiden.
- Argentinië: 25° W tot 74° W; overlapt de Chileense en Britse gebieden; Antártida Argentina opgeëist in 1943 als deel van de provincie Vuurland, Antarctica en Zuid-Atlantische eilanden.
- Australië: 160° O tot 142° O en 136° O tot 45° O; opgeëist in 1933 als het Australisch Antarctisch Territorium.
- Chili: 53° W tot 90° W; overlapt Argentijns en Brits gebied; vanaf 1940, zie het Chileens Antarctisch Territorium.
- Frankrijk: 142° O tot 136° O; Adelieland opgeëist in 1924 als deel van de Franse Zuidelijke Gebieden.
- Nieuw-Zeeland: 150° W tot 160° O; Ross Dependency opgeëist in 1923.
- Noorwegen: 45° O tot 20° O; opgeëist in 1938 als Koningin Maudland, inclusief Peter I-eiland.
- Verenigd Koninkrijk: 20° W tot 80° W; overlapt Argentijns en Chileens gebied; opgeëist in 1908, zie het Brits Antarctisch Territorium.
Het gebied tussen 90° W en 150° W is nog niet opgeëist.
[bewerken] Vroegere claims
- Duitsland: 20° O tot 10° W; het overgenomen Noorse gebied; bestond tussen 1939 tot 1945 als Nieuw-Schwabenland.
- Zuid-Afrika: tussen 1963 en 1994.
- Brazilië: 28° W tot 53° W; overlapt Argentijns, Brits en Chileens gebied; informeel opgeëist in 1986.
[bewerken] Bevolking
De bevolking van Antarctica wordt geschat op ten minste 1000. Het aantal verschilt per seizoen. Antarctica heeft geen permanente bewoners, maar een aantal regeringen houdt permanente onderzoeksstations open.
[bewerken] Onderzoeksstations
| Zie de lijst van onderzoeksstations op Antarctica |
Er bevinden zich ruim 60 poolstations op Antarctica, waar wetenschappelijk onderzoek wordt verricht door ruim 30 landen. Een aantal hiervan werkt permanent en een aantal andere alleen in de zomer. Het grootste poolstation is het Amerikaanse Station McMurdo aan de McMurdo Sound, waar tot 1200 mensen kunnen leven. De landen met de meeste poolstations zijn Argentinië (zeven) en Rusland (vijf met nog drie in de her-openstellingsfase). Veel poolstations zijn geconcentreerd op het Antarctisch schiereiland, aan de kust en op de eilanden in de Antarctis. Een van de meest geïsoleerde stations is het Russische Vostokstation, waar tevens de laagste temperatuur ter wereld ooit is gemeten (-89,2°C in 1983).
[bewerken] Wetten en verdragen
| Zie het Antarctisch Verdrag, het Antarctisch Milieuprotocol, de Wet bescherming Antarctica en de regering van Antarctica |
[bewerken] Externe links
- (nl) Website over de exploratie van Antarctica
- (en) Landsat Image Mosaic Of Antarctica (LIMA) (hoge resolutie satellietbeelden à la Google Maps)
- (en) British Antarctic Survey
- (en) SCAR-MarBIN: Antarctic Marine Biodiversity Data (Belgisch project)
- (en) South Pole Observatory met onder andere een Zuidpoolwebcam
- (nl) (...) ...meer externe links in de Open Directory
| Territoriale claims in Antarctica |  |
|---|---|
|
Argentijns Antarctica · Australisch Antarctisch Territorium · Brits Antarctisch Territorium · Chileens Antarctisch Territorium · Koningin Maudland · Adélieland · Peter I-eiland · Ross Dependency |
| Continenten en regio's van de wereld | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
 |
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie Antarctica van Wikimedia Commons. |
