Antwerpse tram
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
De Antwerpse tram wordt sinds 1991 geëxploiteerd door de Vlaamse Vervoermaatschappij "De Lijn" , entiteit "Antwerpen". Het tramnet omvat 12 lijnen verspreid over 7 districten en 2 aangrenzende gemeenten van de stad Antwerpen.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
De Antwerpse tram startte in 1873 als paardentrambedrijf. De eerste elektrische trams in normale dienst reden vanaf dinsdag 2 september 1902. Vroeger reden er veel meer tramlijnen door Antwerpen, zo reed lijn 1 de Leien af van de Noorderplaats tot het toenmalige Zuidstation. Geleidelijk aan werden veel tramlijnen echter geschrapt, of omgevormd tot een busdienst. Tot 1990 werd de Antwerpse tram geëxploiteerd door de Maatschappij voor Intercommunaal Vervoer te Antwerpen (MIVA). Op 1 januari 1991 ging de MIVA samen met de Gentse MIVG en het Vlaamse deel van de NMVB op in de Vlaamse Vervoermaatschappij 'De Lijn'. In 1996 opende men de noordelijke premetrotak (Centraal Station – Sportpaleis).
[bewerken] De eerste lijnen (1913)
In 1913 waren de meeste van de momenteel bestaande lijnen al in gebruik, zij het vaak in een lichtjes andere versie. Een kaart uit dat jaar vermeldt de volgende lijnen:
| lijn | traject 1913 | daarvan nog in gebruik (2008) |
|---|---|---|
| 1 | Entrepot – Bank – Zuidstatie | volledig (buslijn) |
| 2 | Werf – Statie – Van Rijswijcklaan | Belgiëlei – Van Rijswijcklaan |
| 3 | Zuidstation – Groenplaats – Statie – Schijnpoort (3/: Merksem) | vervangen door premetro en tram 8 (Bolivarplaats - Groenplaats) |
| 4 | Groenplaats – Brederodestraat – Kiel (4/: Hoboken) | nog volledig in gebruik |
| 5 | Groenplaats – Lozanastraat – Dikke mee (5/: Wilrijk) | vervangen door buslijn 22 |
| 6 | Pothoek – Werf – Zuidstation | volledig (deel van bus 30/34) |
| 7 | Tolhuis – Bank – Berchem (7/: Oude God) | nog volledig in gebruik |
| 8 | Meir – Bank – Borsbeekpoort (8/: Gitschotel) | nog volledig in gebruik |
| 9 | Van Schoonbekeplein – Park – Berchem Statie | volledig (buslijn) |
| 10 | Melkmarkt – Statie – Zoo – Borgerhout (10/: Deurne) | nog volledig in gebruik |
| 11 | Melkmarkt – Statie – Zoo – Dageraadplaats | nog volledig in gebruik |
| 12 | Statie Waas – Justitiepaleis | bestaat niet meer (deels bussen 22/25/26) |
| 13 | Zuid – Pyrotechnie – Petrooltanks | bestaat niet meer |
In tegenstelling tot de latere gewoonte betekenden de doorstreepte nummers dus juist langere ritten, geen verkortingen.
[bewerken] Buurtspoorwegen
De buurtspoorwegen hebben, na de omsporing naar meterspoor omstreeks 1920, dezelfde spoorbreedte als de stadstram. De buurtspoorwegen hebben dan ook op sommige trajecten dezelfde sporen als de stadstram gebruikt. Vanaf 1935 zijn buurtspoortramlijnen doorgetrokken naar Rooseveltplaats. Op de leien, Turnhoutsebaan en andere straten reden er ook buurtspoorwegtrams. Bij de latere verlenging van lijn 3 naar Keizershoek is de middenberg bedding waar de buurtspoorwegtrams reden herbruikt.
[bewerken] Premetro
 Zie Antwerpse premetro voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Antwerpen had grote metroplannen en bouwde de eerste "metro" tunnellijn van de Groenplaats tot Plantin, met de stations Meir, Opera, Diamant en Plantin op de toekomstige metrolengte. Eerst moesten de trams in deze tunnel rijden, maar later zouden de stations en tunnels, net als in Brussel omgebouwd worden voor metro exploitatie. Deze plannen voor metro exploitatie zijn opgeheven, maar er worden nieuwe tramtunnels geboord, met kleinere stations. De tunnels onder de Turnhoutsebaan en de Kerkstraat blijven in ruwbouw en worden niet gebruikt. Later wordt de tunnel van Diamant/Opera naar Schijnpoort en Sport afgebouwd en in dienst genomen voor de tramlijnen 3, 5 en 6.
De grote doorbraak voor het ondergrondse reizigersvervoer kwam met de doortrekking van de tunnel onder de Schelde naar de Linkeroever. Veel bezoekers voor de Antwerpse binnenstad parkeren hun auto bij de grote parkeerplaatsen op Linkeroever en gaan met de tram naar de binnenstad.
[bewerken] Wijzigingen na 2000
Lijn 3 is in 2002 tweemaal verlengd. Op 16 februari 2002 werd het 4,3 km lange nieuwe stuk tussen Antwerpen-Linkeroever en Zwijndrecht-Melsele geopend. Op 1 september 2002 werd lijn 3 nogmaals 1,6 km verlengd van Merksem naar Keizershoek. Bij beide eindpunten is een ruime en gratis parkeergelegenheid aangelegd (Park+Ride).
Op 4 maart 2006 is er in Antwerpen een nieuwe tramlijn bijgekomen: lijn 5. Deze rijdt tussen het Wim Saerensplein in Deurne en de Katwilgweg op Linkeroever. Het traject tussen het Sportpaleis en Linkeroever legt de nieuwe tramlijn via de premetro af. Hiermee telt Antwerpen sinds maart 2006 elf tramlijnen, waarvan vier premetrolijnen.
Dit heeft ook gevolgen voor de tramlijnen 12 en 24. Het traject van lijn 12 werd een stuk ingekort: deze reed tijdelijk tussen het Sportpaleis en de keerlus Montignystraat (Zuidstation), het vroegere eindpunt van tramlijn 24. Tramlijn 24 heeft het traject naar het Schoonselhof in Hoboken van lijn 12 overgenomen.
Op 29 april 2006 werd een nieuw traject geopend over de Amerikalei tot het nieuwe eindpunt Bolivarplaats, gelegen aan het nieuwe gerechtsgebouw. Dit eindpunt wordt bediend door lijn 12 Sportpaleis – Bolivarplaats. Volledig nieuw is deze locatie niet: tot in 1965 werd ze bediend door de lijnen 1 en 3, maar vormde het voormalig Zuidstation het decor.
Op 2 mei 2007 werd ook tramlijn 8 doorgetrokken tot het nieuwe Justitiepaleis aan de Bolivarplaats.
Op 27 oktober 2007 werd het net uitgebreid met tramlijn 6 tussen de wijken Luchtbal (Metropolis) en Kiel (Olympiadepoort). Nieuwe infrastructuur moest er voor de lijn niet gebouwd te worden, aangezien ze bijna volledig parallel loopt met andere tramlijnen. Enkel het spoor over de Groenendaallaan was oorspronkelijk slechts in dienst voor in- en uitrukkende trams van en naar de stelplaats "Punt aan de Lijn". Tramlijn 6 maakt tussen de stations Sport en Plantin gebruik van de premetrotunnels.
Sinds 15 mei 2009 spoort tramlijn 8 over de Dascottelei en de Herentalsebaan naar Deurne Silsburg.
[bewerken] Tramnet (2009)
| lijn | traject | lengte | ritduur* | snelheid* | Reizigers* (2000) | Reizigers* (2005) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2 | Linkeroever (P&R) – Hoboken (Kioskplaats) | 12,4 km | 38 min | 20 km/u | 6,07M | 10,27M |
| 3 | Zwijndrecht (Melsele Krijgsbaan) – Merksem (Keizershoek) | 14,5 km | 40 min | 22 km/u | 4,59M | 23,9M |
| 4 | Sint Pietersvliet – Hoboken (Kioskplaats) | 7,6 km | 31 min | 15 km/u | 2,23M | 3,89M |
| 5 | Deurne (Wim Saerensplein) – Linkeroever (P&R) | 10 km | 25 min | 24 km/u | n.v.t. | n.v.t. |
| 6 | Metropolis – Olympiade | 9,7 km | 35 min | 17 km/u | n.v.t. | n.v.t. |
| 7 | Sint Pietersvliet – Mortsel (Gemeenteplein) | 7,7 km | 28 min | 17 km/u | 2,56M | 4,3M |
| 8 | Bolivarplaats – Deurne (Silsburg) | 7,6 km | 31 min | 15 km/u | 3,01M | 5,89M |
| 10 | Melkmarkt – Deurne (Schotensteenweg) | 5,7 km | 24 min | 14 km/u | 2,78M | 4,32M |
| 11 | Melkmarkt – Deurne (Eksterlaar) | 6,1 km | 27 min | 14 km/u | 2,74M | 4,25M |
| 12 | Sportpaleis – Bolivarplaats | 5,8 km | 26 min | 13 km/u | 4,71M | 7,79M |
| 15 | Linkeroever (P&R) – Mortsel (Gemeenteplein) | 11 km | 33 min | 20 km/u | 5,39M | 9,68M |
| 24 | Hoboken (Schoonselhof) – Deurne (Silsburg) | 12 km | 50 min | 15 km/u | 3,52M | 5,53M |
* Ritduur en gemiddelde snelheid volgens dienstregeling. Aantallen reizigers volgens cijfers stad Antwerpen (zie externe links).
Trams met een zwarte lijnachtergrond en gele letters voeren een rit uit naar één van de stelplaatsen of keerlussen. Stelplaatsen zijn er bij de wijk Luchtbal ("Punt aan de Lijn") in het noorden van de stad en in Hoboken ("Zwaantjes"). Een nieuwe stelplaats is gepland te Deurne -Houtweg. Keerlussen zijn er aan alle eindpunten van de lijnen, en verder onder het Sportpaleis (in de premetrotunnel), aan het Centraal Station, aan de Koninklijkelaan in Berchem, op de Leopoldplaats (Nationale Bank), de Marnixplaats (op het Zuid), de Lambermontplaats (ook op het Zuid), aan het Zuidstation (Montignystraat), de Stenenbrug (Turnhoutsebaan aan het begin van de E313) en op de Groenplaats.
De lijnen 2, 3, 5, 6 en 15 maken gebruik van de premetrotunnel onder de binnenstad en uitgezonderd lijn 6 ook van de tunnel onder de Schelde. Zie ook Antwerpse premetro.
[bewerken] Toekomstplannen
[bewerken] Nabije toekomst
Deze projecten + de andere projecten hebben ook de naam: "de Brabo-tramprojecten".
- Tramlijn Wijnegem: In 2007 beginnen de voorbereidingen voor de werken aan de Turnhoutsebaan (Deurne) om lijn 10 te verlengen naar Wijnegem. Lijn 5 zal daarop aan het kruispunt met de Ruggeveldlaan worden aangesloten.
- 2008-2010: Verlenging van lijn 7 naar Boechout.
- 2008-2009: Tramremise Deurne (aansluiting op de lijn Deurne-Wijnegem)
- 2009: Lijn 8 wordt doorgetrokken tot de eindhalte van lijn 24 (Silsburg)
[bewerken] Masterplan
Het Masterplan voor de mobiliteit in Antwerpen voorziet, naast een aantal investeringen voor het weg- en watervervoer, in een aantal tramlijnverlengingen en nieuwe tramlijnen:
- 2010: Verdere verlenging van lijnen 5 en 10 naar grens Schilde.
- 2010-2012: Tramlijn naar grens Ekeren + tram op het Eilandje en in de Brusselstraat (tussen Bolivarplaats en Zuidstation).
- 2010-2013: Heraanleg van de Noorderleien, mét vrije trambaan.
- 2012-2016: Verlenging van lijn 24 naar Hemiksem.
- 2013-2015: Verlenging van lijn 15 naar Kontich.
- 2014-2015: Verlenging van lijn 2 naar het noorden van Linkeroever.
- 2015: Verlenging van lijn 11 via Borsbeek naar Wommelgem.
- 2015: Verdere verlenging van lijn 24 vanaf Schoonselhof naar Schelle.
- 2015: Tramlijn vanop Bolivarplaats naar de nog te bouwen wijk Nieuw-Zuid.
- 2015: Tramlijn naar Ekeren verlengen naar Leugenberg.
[bewerken] Pegasusplan
Het Pegasusplan heeft als belangrijkste onderdeel in Antwerpen de ingebruikname van de ongebruikte premetrotunnels onder de Turnhoutsebaan te Borgerhout. Via een helling op de Herentalsebaan zou deze tunnel worden aangesloten op het huidige traject van lijn 24. De nieuwe lijn zou dan vanaf de huidige terminus Silsburg worden doorgetrokken naar het het "rond punt" en P+R Wommelgem. De bovengrondse tramverbinding op de Turnhoutsebaan zou wel worden behouden, aangezien in dit plan enkel de openstelling van Premetrostation Zegel voorzien is. Dit maakt de nieuwe ondergrondse verbinding tot een echte sneltramlijn. Lijn 10 blijft volledig bovengronds.
[bewerken] Materieel
De spoorwijdte van het Antwerpse tramnet bedraagt 1000 millimeter (meterspoor), de bovenleidingspanning 600 volt en het tramnet is alleen geschikt voor eenrichtingtrams door het gebrek aan overloopwissels en tegenspoorseinen in de premetro. Tot aan de komst van de PCC-cars in de jaren zestig, namen Antwerpse trams hun stroom af met een trolleystang. Nadien werd de pantograaf ingevoerd.
Tussen 1960 en 1974 heeft de MIVA 165 PCC's besteld (verdeeld over 5 orders) bij La Brugeoise et Nivelles (BN) in Brugge. Een groot deel hiervan is gerenoveerd in de jaren 90 om deze trams in afwachting van de Hermelijns toch ietwat compatibel te maken met een premetrosysteem, waarbij nieuwe deuren, een koppelingssysteem, nieuwe banken/stoelen en een chopperinstallatie geplaatst worden. Het is de bedoeling dat dit materieel nog geruime tijd zal meegaan. Van de oudste PCC-serie worden er 20 gesloopt, de allereerste staat in het Vlaams Tram- en Autobusmuseum en kan nog rijden. De gerenoveerde PCC-tramstellen in treinschakeling (waarbij twee trams aan elkaar geschakeld worden) rijden altijd op lijn 24, en af en toe op lijnen 2, 7, 8, 10 en 11.
Inmiddels heeft Antwerpen 57 lagevloertrams van het type HermeLijn die vooral ingezet worden op de lijnen 2, 3 en 15. Sinds 2004 rijden er ook regelmatig HermeLijn-trams op de lijnen 8 en 11 en sinds 2006 ook op lijn 5. Op de lijnen 3, 5 en 15 rijden de nieuwste HermeLijn-stellen, die uitgerust zijn met extra voorzieningen voor rolstoelgebruikers, en een automatische melding van de eerstkomende halte. Ook op de nieuwe lijn 6 worden HermeLijnen ingezet. Lijn 2 is de enige premetrolijn waar men momenteel (2008) nog regelmatig gekoppelde PCC-trams gebruikt.
In december 2006 reden er 220 trams rond, waarvan 155 PCC's en 65 HermeLijn-trams.
Er worden ondertussen plannen gemaakt voor een verdere vernieuwing van het trampark. De volgende inkomende "nieuwe trams" zullen waarschijnlijk echter van een ander type dan de Hermelijn zijn, aangezien dit type niet meer geproduceerd wordt én het is ondertussen een voorbijgestreefd model.
[bewerken] Zie ook
 |
Portaal Openbaar vervoer |
[bewerken] Externe links
- Tramnet Antwerpen 2009 (pdf)
- Cijfermateriaal over het verkeer in Antwerpen. Vanaf pagina 29: reizigersaantallen trams en bussen
- Interactieve kaart van het Antwerps tramnetwerk
- De Lijn (Antwerpen)
 |
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie Trams in Antwerpen van Wikimedia Commons. |
