Antwerpse tram

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Tram van Antwerpen
Lagevloertram van het type 'HermeLijn' in het centrum van Antwerpen.
Lagevloertram van het type 'HermeLijn' in het centrum van Antwerpen.
Basisgegevens
Locatie Antwerpen, België
Vervoerssysteem Tram
Startdatum 25 mei 1873
Lengte 75 km
Aantal lijnen 12
Aantal voertuigen 238
Aantal passagiers 120 miljoen per jaar (2010)
Spoorwijdte 1.000 mm
Uitvoerder(s) De Lijn
Netwerkkaart
Netwerkkaart van de Tram van Antwerpen
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer

De Antwerpse tram vormt de ruggengraat van het openbaar vervoer in de stad Antwerpen. Het tramnetwerk is 75 kilometer lang en omvat twaalf tramlijnen in zeven van de negen districten en vier aangrenzende gemeenten van de stad Antwerpen. Daarmee vormt het het tweede grootste tramnetwerk van België, na dat van Brussel. Trams rijden al sinds 1873 ononderbroken in de stad, en sinds 1991 wordt het net geëxploiteerd door de Vlaamse Vervoermaatschappij "De Lijn", entiteit "Antwerpen".

Geschiedenis[bewerken]

Stadstram (sinds 1873)[bewerken]

De eerste aanvraag voor een paardentram oftewel Tramway Américain, zoals die toen genoemd werd, werd aan het stadsbestuur gericht door E. Paujaurd'hui en A. Edvard op 27 juni 1865. Deze aanvraag werd echter geweigerd, en pas zes jaar later op 14 maart 1871 stond de gemeenteraad de aanleg van tramlijnen op het grondgebied van Antwerpen toe. De eerste paardentram reed op 25 mei 1873 tussen de Meir en de kerk van Berchem, op het huidige traject van tram 7. Tegen het einde van de eeuw waren er al negen verschillende paardentramlijnen en een omnibusdienst in Antwerpen, die door negen aparte bedrijven werden onderhouden.

De paardentrambedrijven werden op 1 januari 1900 overgenomen door de Compagnie Générale des Tramways d'Anvers (CGTA). Deze maatschappij stelde zich tot doel het tramnet te elektrificeren, te uniformiseren en te moderniseren. Ook de omnibuslijn zou omgebouwd worden tot een tramlijn. Op 12 maart 1902 kreeg de maatschappij toestemming van het stadsbestuur om haar net te elektrificeren. Na testritten reed de eerste elektrische tram in normale dienst vanaf dinsdag 2 september 1902. Eerst was er een gemengde dienst met paardentrams, maar na verloop van tijd verdwenen alle paardentrams uit de Antwerpse straten.

In diezelfde periode begon men ook met de uitbreiding van het tramnet buiten de Brialmontomwalling (de huidige Ring). In 1913 waren de meeste van de momenteel bestaande lijnen al in gebruik, zij het vaak in een lichtjes andere versie. Een kaart uit dat jaar vermeldt de volgende lijnen (in tegenstelling tot de latere gewoonte betekenden de doorstreepte nummers dus juist langere ritten, geen verkortingen):

Lijn Traject 1913 Daarvan nog in gebruik (2013)
1 Entrepot – Bank – Zuidstatie Vervangen door tram 12 (Rooseveltplaats - Bolivarplaats), tram 24 (Rooseveltplaats - Bres) en bussen 1 en 13 (volledig)
2 Werf – Statie – Van Rijswijcklaan Schelde - Plantijn vervangen door premetro, Plantijn – Van Rijswijcklaan nog in gebruik
3 Zuidstation – Groenplaats – Statie – Schijnpoort (3/: Merksem) Vervangen door premetro (Groenplaats - Astrid), tram 12 (Bolivarplaats – Groenplaats) en bussen 19 en 23 (Centraal Station - Schijnpoort)
4 Groenplaats – Brederodestraat – Kiel (4/: Hoboken) Nog volledig in gebruik
5 Groenplaats – Lozanastraat – Dikke mee (5/: Wilrijk) Vervangen door bus 22
6 Pothoek – Werf – Zuidstation Vervangen door bus 30/34 (werd van 1938 tot 1964 ook met trolleybussen geëxploiteerd)
7 Tolhuis – Bank – Berchem (7/: Oude God) Nog volledig in gebruik
8 Meir – Bank – Borsbeekpoort (8/: Gitschotel) Overgenomen door tram 4
9 Van Schoonbekeplein – Park – Berchem Statie Bestaat niet meer (tram 9 gebruikt slechts het stuk tussen Plantin en Zurenborg)
10 Melkmarkt – Statie – Zoo – Borgerhout (10/: Deurne) Nog volledig in gebruik
11 Melkmarkt – Statie – Zoo – Dageraadplaats Nog volledig in gebruik
12 Statie Waas – Justitiepaleis Bestaat niet meer
13 Zuid – Pyrotechnie – Petrooltanks Bestaat niet meer (werd van 1929 tot 1931 ook met trolleybussen geëxploiteerd)
Tramnet Antwerpen in 1949

Na de CGTA hebben de volgende maatschappijen de Antwerpse stadslijnen geëxploiteerd:

Na de overname van de dienst door de T.A.O. in 1946 telde het Antwerpse tramnet achttien tramlijnen en twee trolleybuslijnen (6 en 31). Vanaf de jaren '50 werden geleidelijk aan veel tramlijnen geschrapt of omgevormd tot een busdienst vanwege het dalende reizigersaantal. Lijnen 1, 5, 9, 13, 16, 17, 18 en 23 werden zo tussen 1952 en 1965 opgeheven en vervangen door autobusdiensten, die vaak een ander en langer traject volgden. Ook nieuwe autobusdiensten kwamen tot stand, zoals bus 20 naar Eksterlaar of bus 28 naar Merksem.

In 1975 opende men het eerste deel van de westelijke premetrotak (Groenplaats - Centraal Station). Na de inkrimping van het net in de jaren '50 en '60 en de tijdelijke omleidingen door de premetrowerken in de jaren '70, kwamen in de jaren '80 de eerste beperkte uitbreidingen van het net. Op vrijdag 3 september 1982 werd lijn 12 verlengd van het Bosuilstadion naar het Wim Saerensplein. Met 1250 meter extra tramlijn was dit de eerste spooruitbreiding sinds 1944.[1] Twee jaar later, op woensdag 7 november 1984, werd een tweede beperkte uitbreiding gerealiseerd. Tram 24 werd 360 meter verlengd van de ingang van de begraafplaats Silsburg (huidige halte 'Dassastraat') tot net voor het kruispunt van de Herentalsebaan met de 'Militaire baan'. Het nieuwe eindpunt werd paradoxaal genoeg ook Silsburg gedoopt.[2]

Op dinsdag 1 januari 1991 ging de MIVA samen met de Gentse MIVG en het Vlaamse deel van de NMVB op in de Vlaamse Vervoermaatschappij 'De Lijn'.

Buurtspoorwegen (1885-1968)[bewerken]

De buurtspoorwegen hebben, na de omsporing naar meterspoor omstreeks 1920, dezelfde spoorwijdte als de stadstram. De buurtspoorwegen hebben dan ook op sommige trajecten dezelfde sporen als de stadstram gebruikt. Vanaf 1935 zijn buurtspoortramlijnen doorgetrokken naar Rooseveltplaats. Op de leien, Turnhoutsebaan en andere straten reden er ook buurtspoorwegtrams. Bij de latere verlenging van lijn 3 naar Keizershoek is de middenberm waar de buurtspoorwegtrams reden herbruikt.

Trolleybus 45 in het Vlaams Tram- en Autobusmuseum

Trolleybus (1929-1964)[bewerken]

Antwerpen heeft drie trolleybuslijnen gekend. Ze hebben gereden van 1929 tot 1964.[3] Lijn 13 was een proeflijn op het traject van tram 13 (Zuid - Petroleum). Deze lijn reed van 1929 tot 1931, aanvankelijk in gemengde dienst met trams maar later ook even met enkel trolleybussen.

Lijn 31 reed sinds 1933 tussen Kaai 204 en de Mexicobrug. In 1935 werd de dienst verlengd over de Noorderlaanbrug tot aan de Noorderplaats. In 1955 werd de trolleybus vervangen door een autobus om de lijn te kunnen verlengen naar het Astridplein.

Lijn 6 werd aangelegd in 1938 tussen het Zuidstation en de Gijselsstraat, langs de kaaien en de Brouwersvliet. De trolleybus verving hier tramlijn 6, die vaak gestremd werd in de kleine straatjes van Antwerpen-Noord en door het havenverkeer langs de kaaien. De lijn reed tot 30 maart 1964, toen ze vervangen werd door een autobusdienst.

Premetro (sinds 1975)[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Antwerpse premetro voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Vanaf de jaren '60 werden in Antwerpen plannen voor een metronet getekend. Eerst moesten de trams in deze tunnel rijden, maar later zouden de stations en tunnels net als in Brussel verbouwd worden voor metro-exploitatie. Dit systeem noemde men premetro. De eerste premetrotunnel werd in 1975 geopend. Ze liep van de Groenplaats tot de Keyserlei met de stations Groenplaats Meir en Opera. In 1980 werd dit deel verlengd naar de Belgiëlei met de stations Plantin en Diamant.

De grote doorbraak voor het ondergrondse reizigersvervoer kwam met de doortrekking van de tunnel onder de Schelde naar de Linkeroever in 1990. Veel bezoekers voor de Antwerpse binnenstad parkeren hun auto bij de grote parkeerplaatsen op Linkeroever en gaan met de tram naar de binnenstad. In 1996 wordt de tunnel van Diamant/Opera naar Schijnpoort en Sport afgebouwd en in dienst genomen.

Om diverse redenen werd een groot deel van de tunnels nooit afgebouwd en bleef in ruwbouw liggen, o.a. onder de Turnhoutsebaan en de Kerkstraat. De plannen voor ombouw tot metro heeft men intussen laten vallen. In 2013 is men begonnen met de afbouw van de tunnel onder de Turnhoutsebaan, die de benaming Reuzenpijp kreeg en volgens de planning in 2015 in gebruik genomen zal worden (zie onder).

Nieuwe uitbreidingen (2002-2012)[bewerken]

Tramnet Antwerpen in 2005. (Klik op de plattegrond voor een grotere afbeelding.)

Lijn 3 werd in 2002 tweemaal verlengd. Op zaterdag 16 februari 2002 werd het 4,3 km lange nieuwe stuk tussen Antwerpen-Linkeroever en Zwijndrecht-Melsele geopend. Op zondag 1 september 2002 werd lijn 3 nogmaals 1,6 km verlengd van Merksem naar Keizershoek. Bij beide eindpunten is een ruime en gratis parkeergelegenheid aangelegd (Park+Ride).

Op zaterdag 4 maart 2006 kwam er in Antwerpen een nieuwe tramlijn bij: lijn 5. Deze reed vanaf dan tussen het Wim Saerensplein in Deurne en de P+R aan de Katwilgweg op Linkeroever. Het traject tussen het Sportpaleis en Linkeroever legt de nieuwe tramlijn via de premetro af. Hiermee telt Antwerpen sinds maart 2006 elf tramlijnen, waarvan vier premetrolijnen. Deze verandering had ook gevolgen voor tramlijnen 12 en 24. Het traject van lijn 12 werd een stuk ingekort: deze reed nu tussen het Sportpaleis en de keerlus Montignystraat (Zuidstation), het vroegere eindpunt van tramlijn 24. Tramlijn 24 heeft het traject naar het Schoonselhof in Hoboken van lijn 12 overgenomen.

Op zaterdag 29 april 2006 werd een nieuw traject geopend over de Amerikalei tot het nieuwe eindpunt Bolivarplaats, gelegen aan het nieuwe gerechtsgebouw. Dit eindpunt wordt bediend door lijn 12, die nu niet meer langs de Brederodestraat rijdt. Volledig nieuw is deze locatie niet: tot in 1965 werd ze bediend door de lijnen 1 en 3, maar toen vormde het voormalig Zuidstation het decor.

Op woensdag 2 mei 2007 werd ook tramlijn 8 doorgetrokken van de Lambermontplaats tot het nieuwe eindpunt aan de Bolivarplaats.

Op zaterdag 27 oktober 2007 werd het net uitgebreid met tramlijn 6 tussen de wijken Luchtbal (Metropolis) en Kiel (Olympiadepoort). Nieuwe infrastructuur werd er voor de lijn niet gebouwd, aangezien deze bijna volledig parallel loopt met andere tramlijnen. Enkel het spoor over de Groenendaallaan was oorspronkelijk slechts in dienst voor in- en uitrukkende trams van en naar de stelplaats "Punt aan de Lijn". Tramlijn 6 maakt tussen de stations Sport en Plantin gebruik van de premetrotunnels.

Sinds vrijdag 15 mei 2009 spoort tramlijn 8 over de Dascottelei en de Herentalsebaan naar Deurne Silsburg en is hiermee doorgetrokken tot de eindhalte van lijn 24.

Brabo I (2009-2012)[bewerken]

De tramverlengingen naar Wijnegem en Boechout uit het Masterplan, evenals de bouw van een nieuwe tramstelplaats in Deurne aan de August van de Wielelei werden opgenomen in het PPS-project Brabo I.

Eind 2009 begonnen de werken aan de tramlijn naar Wijnegem. In mei 2011 werden de werken geschorst na een beslissing van raad van state. Er was een klacht ingediend door buurtbewoners die vonden dat het sluipverkeer dat zou kunnen ontstaan ten gevolge van de wijzigingen aan de wegindeling onvoldoende was bestudeerd. Begin juni 2011 werden de werken echter gedeeltelijk hervat nadat de BAM een minnelijke schikking had getroffen met de stedebouwkundige inspectie.

Op zaterdag 14 april 2012 werden lijnen 5 en 10 verlengd tot in Wijnegem Fortveld, vlak voor het centrum. In een tweede fase zou deze tramlijn nog eens verlengd worden tot de grens van Wijnegem en Schilde, waar de Houtlaan samenkomt met de (oude) Turnhoutsebaan. Ook de tramremise in Deurne, nabij het Wijnegem Shopping Center op de terreinen waar vroeger de diensten van de wegenwerken gehuisvest waren (tegenover de Makro), werd in gebruik genomen. Hierdoor heeft het Antwerpse tramnet nu 3 stelplaatsen: naast de nieuwe in Deurne is er ook de werkplaats "Punt aan de Lijn" bij de wijk Luchtbal en de remise "Zwaantjes" in Hoboken.

Op maandag 13 augustus 2012 werd lijn 15 verlengd naar Boechout.[4] Het eindpunt is een keerlus aan de oostkant van de kruising Liersesteenweg met de Borsbeeksesteenweg.[5] [6]

Op vrijdag 31 augustus 2012, net vóór de veranderingen op 1 september, telde het tramnet van Antwerpen de volgende lijnen (de lijnen 2, 3, 5, 6 en 15 maakten gebruik van de premetrotunnel onder de binnenstad en uitgezonderd lijn 6 ook van de tunnel onder de Schelde, zie ook Antwerpse premetro):

lijn traject lengte ritduur* gemiddelde snelheid* Reizigers* (2000) Reizigers* (2005) Reizigers** (2010)
2 Linkeroever (P&R) – Hoboken (Kioskplaats) 12,4 km 38 min 20 km/u 6,07M 10,27M 12,8M
3 Zwijndrecht (Melsele Krijgsbaan) – Merksem (Keizershoek) 14,5 km 40 min 22 km/u 4,59M 23,9M 31,4M
4 Sint Pietersvliet – Hoboken (Kioskplaats) 7,6 km 31 min 15 km/u 2,23M 3,89M 4,7M
5 Wijnegem – Linkeroever (P&R) 13,5 km 37 min 26 km/u n.v.t. n.v.t. 9,8M ***
6 Metropolis – Olympiade 9,7 km 35 min 17 km/u n.v.t. n.v.t. 6,3M ***
7 Sint Pietersvliet – Mortsel (Gemeenteplein) 7,7 km 28 min 17 km/u 2,56M 4,3M 6,5M
8 Bolivarplaats – Deurne (Silsburg) 7,6 km 31 min 15 km/u 3,01M 5,89M 8.9M ***
10 Melkmarkt – Wijnegem 8,7 km 30 min 17 km/u 2,78M 4,32M 5,1M
11 Melkmarkt – Deurne (Eksterlaar) 6,1 km 27 min 14 km/u 2,74M 4,25M 5,3M
12 Sportpaleis – Bolivarplaats 5,8 km 26 min 13 km/u 4,71M 7,79M 4,2M ***
15 Linkeroever (P&R) – Boechout (P&R Capenberg) 11 km 39 min 20 km/u 5,39M 9,68M 13,1M
24 Hoboken (Schoonselhof) – Deurne (Silsburg) 12 km 50 min 15 km/u 3,52M 5,53M 11,9M ***

* Ritduur en gemiddelde snelheid volgens dienstregeling. Aantallen reizigers volgens cijfers stad Antwerpen (zie externe links).
** Bron: zie externe links. De Antwerpse trams vervoerden in 2010 120M passagiers (v.d. 547M in Vlaanderen of 208M in de provincie Antwerpen).
*** Trajectverandering tov. cijfers 2005

Nethervorming van 1 september 2012[bewerken]

Tramnet Antwerpen sinds 1 september 2012 (Klik voor vergroting)

Op zaterdag 1 september 2012 werden verschillende tramlijnen verlegd, samengevoegd en/of afgeschaft. Een nieuwe tramlijn 9 zag hierbij het levenslicht. Deze gebruikt de tunnelomleidingsroute van lijn 11 en lijn 11 werd ingekort tot station Berchem. De verkorte lijnen 4 (Hoboken - Marnixplaats) en 8 (Groenplaats – Silsburg) kregen dezelfde nummer 4 in afwachting tot hun samenvoeging in 2013. Lijn 2 rijdt niet meer naar Linkeroever maar naar Merksem. Bij de ondergrondse spoordriehoek bij het Centraal Station rijden nu op elke zijde van de driehoek twee lijnen en op de aansluitende tunneltrajecten vier lijnen.

Tevens was er een reorganisatie van de streeklijnen waarbij de bussen van de Zuidoostelijke wijken van de Antwerpse agglomeratie (Lier, Boechout, etc.) aansluiting geven op de tramlijnen 7 en 15 en eindigen bij Berchem station en niet meer doorrijden naar de centrale Rooseveltplaats. Hierdoor rijden er geen bussen meer langs de hele gezamenlijke route van de tramlijnen 7 en 15. In Merksem volgen de streeklijnen 640, 642 en 650 nu een andere route door Merksem, zodat ze niet meer langs de tramroute van de Bredabaan rijden. Alleen de streekbuslijnen vanuit Schoten rijden nog op hun oude Bredabaanroute tot de Rooseveltplaats in Antwerpen.

Antwerpse tramlijnen
2
 Hoboken - Merksem
3
 Merksem - Zwijndrecht
4
 Hoboken - Silsburg
5
 Wijnegem - Linkeroever
6
 Olympiade - Luchtbal
7
 Mortsel - Sint-Pietersvliet
9
 Eksterlaar - Linkeroever
10
 Wijnegem - Melkmarkt
11
 Berchem Station - Melkmarkt
12
 Sportpaleis - Zuid
15
 Boechout - Linkeroever
24
 Silsburg - Schoonselhof
Toekomstige tramlijnen
1
 Bolivarplaats - Havanastraat
8
 Wommelgem - Astrid (sneltram)
lijn traject lengte ritduur* gemiddelde snelheid*
2 Merksem (Keizershoek P&R) – Hoboken (Kioskplaats) 14,2 km 48 min 18 km/u
3 Zwijndrecht (Melsele Krijgsbaan) – Merksem (Keizershoek P&R) 14,2 km 38 min 22 km/u
4 Hoboken (Kioskplaats) – Silsburg 14,6 km 62 min 14 km/u
5 Wijnegem – Linkeroever (P&R) 13,5 km 39 min 21 km/u
6 Metropolis – Olympiade 10,2 km 34 min 18 km/u
7 Sint Pietersvliet – Mortsel (Gemeenteplein) 7,7 km 29 min 16 km/u
9 Linkeroever (P&R) – Deurne (Eksterlaar) 9 km 25 min 22 km/u
10 Melkmarkt – Wijnegem 8,5 km 30 min 17 km/u
11 Melkmarkt – Berchem Station 4,2 km 19 min 13 km/u
12 Sportpaleis – Zuid 5,9 km 26 min 14 km/u
15 Linkeroever (P&R) – Boechout (P+R Capenberg) 13,9 km 44 min 19 km/u
24 Hoboken (Schoonselhof) – Deurne (Silsburg) 12,3 km 48 min 15 km/u

* Ritduur en gemiddelde snelheid volgens dienstregeling.

Een gekoppeld stel PCC's op weg naar de stelplaats Zwaantjes in Hoboken.

Trams met een zwarte lijnachtergrond en gele letters voeren een rit uit naar één van de stelplaatsen of keerlussen. Bij deze dienstritten mogen passagiers meerijden tot de laatste halte voor de stelplaats.

Lijn 4 tijdens werken Nationalestraat[bewerken]

Op woensdag 2 mei 2012 werd het tramverkeer in de Nationalestraat onderbroken. Lijnen 4 en 8 werden hierbij ingekort tot respectievelijk de Marnixplaats en de Groenplaats. Door deze werken kon lijn 4 op 1 september 2012 nog niet volgens de geplande route rijden. Hierdoor bestond deze bij invoering van het hertekende tramnet uit 2 aparte delen: een zuidelijke lijn 4 Hoboken - Marnixplaats en een oostelijke lijn 4 (Groenplaats – Silsburg).

Op zaterdag 9 februari 2013 werden via een omweg langs de leien en de Nationale Bank de beide delen samengevoegd tot de lange lijn 4 (Hoboken - Silsburg). Tot de afwerking van de Nationalestraat volgde elke richting een eigen parcours: de tram richting Silsburg maakte een ommetje langs de Groenplaats terwijl de tram richting Hoboken rechtstreeks vanaf de Nationale Bank via de Leien naar Hoboken reed.

Sinds zaterdag 30 maart 2013 rijdt lijn 4 (Hoboken - Silsburg) opnieuw via de Nationalestraat. Lijn 12 werd tijdelijk verlengd van de Bolivarplaats naar de Groenplaats, maar om de stiptheid van het net te verbeteren werd deze lijn op maandag 6 mei 2013 opnieuw ingekort tot de Lambermontplaats.[7] Hierdoor rijden er van mei 2013 tot begin 2015 geen trams meer tussen de Lambermontplaats en de Kronenburgstraat.

Begin 2014 werd gestart met de aanleg van tramsporen in de Brusselstraat. Na het einde van de werken tegen begin 2015 zal tram 4 hierlangs omgelegd worden om aan te sluiten op het traject tussen de Bolivarplaats en de Kronenburgstraat. Tram 12 zal dan terug ingekort worden tot de Bolivarplaats.

Toekomstplannen[bewerken]

Pegasusplan / LIVAN I [8][bewerken]

Opengemaakte toegangshelling waar nu werzaamheden aan de gang zijn.
Aanleg van tramsporen in de Florent Pauwelslei.

Het Pegasusplan heeft als belangrijkste onderdeel in Antwerpen de ingebruikname van de Reuzenpijp, dit is de ongebruikte premetrotunnel onder de Turnhoutsebaan te Borgerhout. Via een helling op de Herentalsebaan wordt deze tunnel in Deurne aangesloten op het huidige traject van lijn 24. De nieuwe lijn zal dan vanaf de halte Florent Pauwels worden doorgetrokken naar het "rond punt" en P+R Wommelgem. De bovengrondse tramverbinding op de Turnhoutsebaan zou wel worden behouden, aangezien in dit plan enkel de openstelling van Premetrostation Zegel voorzien is. Dit maakt de nieuwe ondergrondse verbinding tot een echte sneltramlijn. Lijn 10 blijft volledig bovengronds. De werken voor deze nieuwe tramverbinding zijn in maart 2013 aangevat. Volgens de huidige planning zullen de werken in september 2014 afgerond zijn. Na een testperiode zal de nieuwe tramlijn dan op 5 maart 2015 in gebruik worden genomen.[9] Deze zal in eerste instantie rijden tussen het rondpunt Wommelgem en de keerlus onder de Rooseveltplaats. In 2016 zal dan ook de tramhelling op de Frankrijklei naar de Reuzenpijp klaar zijn.

Brabo II[bewerken]

Tramsporen op de Noorderlaanbrug in aanbouw.

De volgende verlengingen werden opgenomen in het Brabo II-project, dat van 2014 tot 2018 gerealiseerd zal worden.

  • 2014: Tram 4 in de Brusselstraat (tussen Zuidstation en Bolivarplaats).[10]
  • 2014-2016: Voltooiing van het traject Sint-Pietersvliet - Rijnkaai – Havenhuis.[11]. Tram 7 zal begin 2016 tot aan de Bataviastraat rijden.
  • 2014-2018: Heraanleg van de Noorderleien, mét vrije trambaan voor tram 1.
  • 2014-2018: Tramlijn naar Havanastraat (tram 1) en tram op het Eilandje (tram 7).

Oorspronkelijk was de bouw van een tramverbinding naar Ekeren-Leugenberg gepland voor 2007-2012. Omdat er geen overeenstemming was over het traject in het centrum van Ekeren werd het plan beperkt tot 'De Mieren' (net voor het centrum van Ekeren), en werd een aftakking naar het Eilandje in de plannen opgenomen. Er komen tramsporen van de Sint-Pietersvliet over de Rijnkaai Zuid en de Londen- en Amsterdamstraat tot de Noorderplaats, met een aftakking langs de Kattendijkdok-Oostkaai naar het nieuwe Havenhuis. In 2010 werden op de vernieuwde Noorderlaanbrug reeds tramsporen gelegd en de verlichtingspalen zijn voorzien op een bovenleiding.

In 2013 werd, na klachten van het nieuwe districtsbestuur in Ekeren, ook nog besloten om het traject Havanastraat-De Mieren te laten vallen. Eind 2013 werden de plannen officieel voorgesteld, samen met de plannen voor het Operaplein en de vernieuwde Noorderleien. Op maandag 24 februari 2014 begonnen de eerste nutswerken, tegen het einde van dat jaar zouden de eigenlijke werken moeten starten.[12]

De lijnvoering voor deze tramlijn is nog niet officieel gekend. Volgens de laatste berichten van De Lijn zal tram 1 in 2018 van de Bolivarplaats tot aan de Havannasite (Kazerne Luchtbal) rijden.

Masterplan[bewerken]

Het Masterplan 2020 voor de mobiliteit in Antwerpen voorziet, naast investeringen voor het weg- en watervervoer, een aantal tramverlengingen en nieuwe tramlijnen. In juni 2013 werd bekend gemaakt dat aan drie van de projecten prioriteit gegeven zal worden.[13] Op dinsdag 27 mei 2014 werd de aanbesteding voor de studieopdrachten van de verlengingen naar Kontich en Wilrijk uitgeschreven. De uitvoering van de verlenging naar Beveren wordt gecombineerd met de heraanleg van de N70.

  • Verlenging van lijn 3 naar Beveren.[14]
  • Tramlijn langs de Jan de Voslei naar Wilrijk en verder naar P+R Drie Eiken.
  • Verlenging van lijn 7 naar Kontich.

Voor de andere tramverlengingen van het Masterplan 2020 is nog geen timing bekend:

  • Verlenging van lijn 24 naar Hemiksem.
  • Verdere verlenging van lijn 24 naar Ranst P+R. Dit project is gekoppeld aan de verbreding van de E313-E34.
  • Verdere verlenging van lijnen 5 en 10 naar grens Schilde.
  • Verlenging van lijn 9 naar Borsbeek.
  • Tramlijn van Deurne Silsburg naar Wommelgem Hulgenrode.
  • Tramlijn naar het noorden van Linkeroever.
  • Tramlijn van de Bolivarplaats naar de nog te bouwen wijk Nieuw-Zuid.
  • Verdere verlenging van lijn 24 van Hemiksem naar Schelle.
  • Tramlijn naar Havanastraat verlengen naar Ekeren Leugenberg.

Materieel[bewerken]

Antwerpse gerenoveerde PCC in het centrum van Antwerpen

De spoorwijdte van het Antwerpse tramnet bedraagt 1.000 millimeter (meterspoor) en de bovenleidingspanning 600 volt. Het tramnet is alleen geschikt voor eenrichtingstrams door het ontbreken van overloopwissels en tegenspoorseinen in de premetro. Tot aan de komst van de PCC-cars in de jaren zestig, namen Antwerpse trams hun stroom af met een trolleystang. Nadien werd de pantograaf ingevoerd.

Op 31 december 2012 reden er 238 trams, waarvan 155 PCC's en 83 HermeLijn-trams in Antwerpen.[15]

PCC's (1960-1974)[bewerken]

Tussen 1960 en 1974 hebben de TAO en de MIVA 166 vierassige PCC-cars aangeschaft (verdeeld over 5 orders) bij La Brugeoise et Nivelles (BN) in Brugge en ACEC in Charleroi. Een eerste reeks van 39 trams (2000-2038) werd in 1960-1961 geleverd. Van deze oudste PCC-serie zijn er nu 11 buiten dienst gesteld. De eerstafgeleverde (2000) staat in rijvaardige toestand in het Vlaams Tram- en Autobusmuseum, geschilderd in de rood-witte kleurstelling van de MIVA uit de jaren '80-begin '90. Tramstel 7001 (ex-2001) rijdt in geregelde dienst, maar is geschilderd in de crèmekleurige kleurstelling die de MIVA van de jaren '60 tot de jaren '80 gebruikte. Een tweede reeks van 22 trams (2039-2060) werd in 1962 geleverd. Na de overname van het tramnet door de MIVA werd in 1964 een derde order van 40 PCC's geplaatst. Deze trams (2061-2100) werden in 1966 geleverd. Een vierde reeks van 25 motorwagens (2101-2125) werd in 1968 besteld en van 1969 tot 1970 geleverd. In 1972 werd de vijfde en laatste reeks van 40 PCC's (2126-2165) besteld. Deze kwamen in 1974-1975 in Antwerpen aan. De laatste reeks was bij de levering al uitgerust met automatische remming en een Scharfenbergkoppeling, waardoor ze in sets van twee gekoppeld konden rijden. De MIVA zou vanaf 1972 ook de derde en de vierde series (2061-2125) ombouwen met deze koppeling.[16]

Een groot deel van de PCC's is gerenoveerd in de jaren negentig om de trams geschikter te maken voor het premetrosysteem, waarbij nieuwe deuren, een koppelingssysteem, nieuwe banken/stoelen en een chopperinstallatie geplaatst werden. Het was de bedoeling dat dit materieel nog geruime tijd zou meegaan. De trams zijn ondertussen ook omgenummerd van 2000-2165 naar 7000-7165. De gerenoveerde PCC-tramstellen in treinschakeling (waarbij twee trams aan elkaar geschakeld worden) rijden soms op de lijnen 2, 4, 7, 9, 10, 11, 12, 15 en bijna altijd op lijnen 6 en 24. De niet-gerenoveerde enkele PCC's rijden soms nog op lijnen 4, 6, 7, 9, 11, 12 en 24.

HermeLijnen (1999-2012)[bewerken]

Sinds 1999 rijden er moderne lagevloertrams van het type HermeLijn op het Antwerpse tramnet. Er zijn vier series: 1, 2A, 2B en 3. De eerste serie van 31 trams (7201-7231) kwam in 1999-2000 in dienst. Het waren samen met de veertien Gentse HermeLijnen de eerste lagevloertrams die voor De Lijn reden, en de tweede serie in België na de Brusselse 2000-serie. Ze bestaan uit drie korte motorbakken en twee langere middenbakken met deuren en een volledige lagevloer. Ze 29,60 meter lang en met 2,30 meter tien centimeter breder dan de PCC's.

In 2004 kwam een vervolgserie van 30 trams (7232-7261) in dienst, die niet veel later gevolgd werden door tien extra trams (7262-7271). Behalve de laatste zes hadden deze een bestuurderscabine die de hele breedte van de tram besloeg. Één van deze trams verblijft permanent aan de kust en doet dienst op de Kusttram. In de zomer worden doorgaans vijf trams tijdelijk overgebracht naar de kust om de zomerdiensten te versterken.

In november 2009 raakte bekend dat De Lijn de laatste optie van het contract zou benutten en een derde serie van 13 trams (7272-7284) zou bestellen. Deze serie heeft terug een bestuurderscabine die slechts een deel van de voorkant van de tram beslaat. Het opvallendste verschil met de vorige series is de aanwezigheid van LED-schermen in plaats van lijnfilms om de lijn en de bestemming aan te geven. De trams werden in de loop van 2012 geleverd.

De trams worden vooral ingezet op de lijnen 2, 3, 4, 5, 9, 10 en 15. Op de lijnen 3, 5 en 15 rijden de nieuwste HermeLijn-stellen, die uitgerust zijn met extra voorzieningen voor rolstoelgebruikers, en een automatische melding van de eerstkomende halte.

Bombardier trams[17][bewerken]

Op maandag 6 augustus 2012 maakte De Lijn bekend een order voor 48 trams te hebben geplaatst bij de rollend materieelproducent Bombardier Transportation. 38 trams zijn bestemd voor Antwerpen, de overige 10 voor Gent. Tien van de nieuwe Antwerpse trams krijgen een lengte van meer dan 40 meter, deze worden ingezet op lijn 15 en op lijn 3. Ze bieden plaats aan in totaal 380 personen, waarvan 68 op zitplaatsen en 40 op klapzetels. De overige 28, kortere, trams worden aangeschaft o.a. om het materiaaltekort, ontstaan door de tramverlengingen naar Wijnegem en Boechout, te verhelpen. Deze trams bieden plaats aan in totaal 266 personen, waarvan 54 op zitplaatsen en 22 op klapzetels. Het gaat vermoedelijk over het FLEXITY2 type. De eerste nieuwe trams zullen vanaf april 2015 in Antwerpen binnenrollen.

Met de bestelling van het eerste order maakte De Lijn ook bekend dat een vervolgorder voor Antwerpen bestaat uit 10 kortere en 14 langere trams. Deze bestelling moet nog geplaatst worden. Bij de levering van het tweede order zouden enkele oudere PCC-trams buiten dienst worden gesteld.

Nieuwe 'megabestelling'[18][bewerken]

Op donderdag 20 februari 2014 maakte De Lijn bekend dat ze de aankoopprocedure zal opstarten voor de bestelling van 146 nieuwe trams, een investering van 320,2 miljoen euro. Hiervan zullen 66 trams bestemd zijn voor het Antwerpse tramnet. Het gaat om trams met een lengte van 32m en een capaciteit van ongeveer 260 personen. Bij de indienststelling, die verwacht wordt voor 2018, zal een deel van de oude PCC-trams buiten dienst gesteld worden.

Keerlussen[bewerken]

Op het Antwerpse tramnet rijden uitsluitend enkelrichtingstrams. Daarom liggen er keerlussen aan alle eindpunten van de lijnen, en verder in de premetrotunnel onder het Sportpaleis, aan het Centraal Station, aan de Koninklijkelaan in Berchem, op de Leopoldplaats (Nationale Bank), de Marnixplaats en de Lambermontplaats (op het Zuid), aan het Zuidstation (Montignystraat), de Stenenbrug (Turnhoutsebaan aan het begin van de E313), op de Groenplaats, aan de vorige eindhaltes van lijn 5 (Wim Saerensplein) en lijn 10 (Schotensteenweg) en aan de Frans de l'Arbrelaan in Merksem.

Zie ook[bewerken]

Portal.svg Portaal Openbaar vervoer

Externe links[bewerken]

Referentie[bewerken]

  1. http://allemaalbusjes.skynetblogs.be/archive/2009/03/28/1982-tramlijn-12-rijdt-door-naar-wim-saerensplein.html
  2. http://allemaalbusjes.skynetblogs.be/archive/2009/02/12/verlenging-tramlijn-24-naar-silsburg-in-84.html
  3. website "De Trolleybus in België"
  4. Alleen lijn 15 werd doorgetrokken, niet lijn 7.
  5. http://picasaweb.google.com/lh/photo/hn2MfUqfstN2GGaDagbtUw?feat=directlink Bord]
  6. Gemeente Mortsel, Gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan, “Stadsplein”
  7. De Lijn: Tram 12 ingekort tot Lambermontplaats
  8. website LIVAN
  9. De Beuckeleer, Koen (2013) Werken aan Reuzenpijp stilaan zichtbaar. De Standaard. 22 en 23 juni, p. 58.
  10. http://www.antwerpen.be/eCache/ABE/82/02/840.Y29udGV4dD04MTg0Mjcz.html
  11. http://www.agstadsplanning.be/ag_detail_project.php?prog=1&proj=9
  12. http://www.noorderlijn.be/news/27/voorbereidende-werken-operaplein
  13. http://www.delijn.be/nieuws/Nieuwe_tramlijnen_naar_Wilrijk__Kontich_en_Beveren.htm
  14. Rijdt tram dan toch tot aan Bevers treinstation?
  15. http://www.delijn.be/images/jaarverslag2012_tcm7-36405.pdf
  16. Keutgens, E. (1980) De Antwerpse Tram. Van paardetram tot premetro. 1873-1979. Antwerpen: MIVA, p. 561-566.
  17. http://www.delijn.be/u_bent/pers/persberichten/Antwerpen_en_Gent_krijgen_48_nieuwe_trams.htm
  18. http://www.delijn.be/nieuws/De_Lijn_start_aankoopprocedure_146_trams.htm